អត្ថបទស្រាវជ្រាវស្តីអំពី “កោះកេរ​ និងព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤”

ជម្រាបសួរ​លោកសាស្ត្រាចារ្យ រៀមច្បង និងមិត្តទាំងអស់គ្នា

ដើម្បីចូលរួម​អបអរ​សាទរនូវការ​ប្រ​គល់ត្រឡប់មក​វិញ​ នូវ​រូបបដិមាមួយចំនួន​ដែលត្រូវ​បាន​លួចចេញពី​ប្រាសាទចិន នៅតំបន់កោះកេរ ខ្ញុំសូម​ជូន​នូវ​អត្ថបទស្រាវជ្រាវ​មួយខ្លី (ជាខេមរៈភាសា) ស្តីពី “រាជធានីកោះកេរ និង​ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤” ដែលខ្ញុំទើបតែបញ្ចប់ ដើម្បីជាជំនួយ និង​ទុកជាឯកសារសម្រាប់ការងារ​ស្រាវជ្រាវ​ទៅថ្ងៃក្រោយ។
សូមលោកសាស្ត្រាចារ្យ រៀមច្បង និងមិត្តទាំងអស់ មេត្តាទទួលនូវគោរព និង​រាប់អាន​អំពីខ្ញុំ។
ភ្នំពេញ, ថ្ងៃទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤
ចិន្ត ច័ន្ទរតនា
ប្រធានមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ
សូមទាញយកអត្ថបទ ស្រាវ​ជ្រាវខាងក្រោមនេះ
Koh Ker_new updated_29042014 (1)
Koh Ker_The Lost City of Khmer Empire during the reign of King Jayavarman IV
KOH KER

លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនា អគ្គរាជទូតបុរាណវិទ្យា

លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនា អគ្គរាជទូតបុរាណវិទ្យា

(អត្ថបទចុះផ្សាយនៅថ្ងៃ 24-03-2014, 11:03 am) | ដោយ លាង ដឺលុច (ថ្មីៗ)
Dr. CHEN Chanratana

លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានទទួលសញ្ញាបត្រថ្នាក់បណ្ឌិតពីប្រទេសបារាំងផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈអាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១១ ។ និក្ខេបបទថ្នាក់បណ្ឌិតរបស់លោកមាន ចំណងជើងថា «រាជធានីកោះកេរ និងរាជព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤»ជាភាសាបារាំង និងទើបតែត្រូវបានបកប្រែជាភាសាខ្មែរចប់កាលពីពេលថ្មីៗនេះ។ ចាប់តាំងពីបានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិតនៅឆ្នាំ២០០៧ពីប្រទេសប្រទេសបារាំង លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានផ្តើមធ្វើការងារច្រើនទាក់ទងនឹងការចងក្រង និងផ្សព្វផ្សាយអំពីចំណេះដឹងផ្នែកបុរាណវិទ្យា។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ក្នុងនាមជាប្រធានមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរដែលមានកំណើតតាំងពីឆ្នាំ២០១២ លោកបុរាណវិទូត្រូវបានអង្គភាពព័ត៌មានជាច្រើនសម្ភាសន៍អំពីកិច្ចការស្រាវជ្រាវ និងចំណេះដឹងអំពីបុរាណវិទ្យា និងប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ។

នៅពេលដែលលោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាក្លាយជាបុរាណវិទូដ៏ល្បីមួយរូបនៅពេលនេះ វាមិនបានកើតឡើងដោយឯកឯងនោះឡើយ។ និស្ស័យស្រឡាញ់វិស័យបុរាណវិទ្យា ត្រូវបានបណ្តុះឡើងដោយទម្លាប់របស់លោកឪពុកចិន្ត នាគ ដែលតែងតែអានសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងអរិយធម៌ខ្មែរ នៅចំពោះមុខកូនប្រុសរបស់គាត់គឺរតនានេះឯង។ វាក៏អាចជាឥទ្ធិពលនៃឈាមជ័រជាអ្នកសិល្បៈផងដែរ ដោយសារតែលោកចិន្ត នាគដែលទើបតែទទួលមរណៈភាពនៅក្នុងឆ្នាំ២០១១ គឺជាអតីតអ្នកនិពន្ធ អ្នកដឹកនាំរឿង និងតួឯកល្ខោនជាតិក្នុងទស្សវត្សរ៍៦០ ។ «កាលពីនៅតូចខ្ញុំចូលចិត្តមើលសៀវភៅរបស់ឪពុកខ្ញុំណាស់។ ខ្ញុំអត់ដឹងថា សៀវភៅទាំងនោះនិយាយអំពីអ្វីទេ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំចូលចិត្តមើលរូប។ ឪពុកខ្ញុំប្រាប់ខ្ញុំថា សៀវភៅទាំងនេះមានតម្លៃណាស់។ ខ្ញុំមិនយល់ថាមានតម្លៃយ៉ាងម៉េចទេ ពេលនោះ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំចូលចិត្តមើលរូប។ មានរូបចម្លាក់ រូបប្រាសាទអង្គរវត្ត ប្រសាទបាយ័ន។ ដល់ថ្នាក់ឌីប្លូម (ថ្នាក់ទី៩បច្ចុប្បន្ន) ខ្ញុំចាប់ផ្តើមអានសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ»។ លោកបណ្ឌិតផ្នែកបុរាណវិទ្យា បច្ចុប្បន្នអាយុ៣៤ឆ្នាំ កំពុងរម្លឹកអំពីមូលហេតុដែលធ្វើអោយលោកចាប់អារម្មណ៍លើវិស័យបុរាណវិទ្យា។

នៅពេលដែលយល់ថា ខ្លួនស្រឡាញ់ចំណេះវិជ្ជាដែលទាក់ទងនឹងប្រាសាទបុរាណហើយនោះ បូករួមទាំងបានឃើញប្រាសាទអង្គរជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ដោយអារម្មណ៍រំភើបថែមទៀតនោះ លោករតនាក៏បានសួរសុំយោបល់ពីឪពុកថា «តើត្រូវរៀនមុខវិជ្ជាអ្វី ដើម្បីខ្លួនអាចស្គាល់វិស័យវប្បធម៌ អរិយធម៌ និងប្រាសាទបុរាណខ្មែរនេះ»? ចម្លើយរបស់ឪពុកលោកនៅពេលនោះ ដែលផ្តល់យោបល់អោយជ្រើសរើសយកផ្នែកបុរាណវិទ្យានោះហើយ ដែលបានធ្វើអោយចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានស្ថិតនៅលើផ្លូវនៃជំនាញបុរាណវិទ្យានៅពេលនេះ។ លោករតនាបានប្រើពេលវេលា៣ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់មធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិនៅឆ្នាំ១៩៩៦នៅវិទ្យាល័យបឹងត្របែក ដើម្បីព្យាយាមប្រឡងអោយបានជោគជ័យចូលក្នុងមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យានៅក្នុង១៩៩៩ ។

Siv channa-001
បុរាណវិទ្យានាំអោយជាតិមួយស្គាល់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯង

ក្រោយពីបានបញ្ចប់ការសិក្សា៥ឆ្នាំនៅក្នុងមាតុភូមិក្នុងឆ្នាំ២០០៤ លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានស្នើសុំអាហារូបករណ៍ទៅប្រទេសបារាំងដើម្បីសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិតនៅឆ្នាំ២០០៥ ។ បន្ទាប់ពីទទួលបានសញ្ញាបត្រថ្នាក់អនុបណ្ឌិតនៅឆ្នាំ២០០៦នោះ លោករតនាក៏បានស្នើបេក្ខភាពខ្លួនរៀនថ្នាក់បណ្ឌិតតែម្តងចាប់ពីឆ្នាំ២០០៧ នៅក្នុងប្រទេសបារាំងដដែល។ បេក្ខជនបណ្ឌិតត្រូវប្រើរយៈពេល៥ឆ្នាំ ពោលគឺរហូតដល់ចុងឆ្នាំ២០១១ ទើបអាចបញ្ចប់ និងទទួលបានសញ្ញាបត្រថ្នាក់បណ្ឌិតផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ បន្ទាប់ពីបានចំណាយពេល១០ឆ្នាំ ក្នុងការសិក្សាបុរាណវិទ្យា តើលោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាពន្យល់យ៉ាងណាអំពីសារៈសំខាន់នៃការសិក្សាបុរាណវិទ្យា?
«សិក្សាបុរាណវិទ្យា គឺជាការសិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ពីជាតិពន្ធុវិទ្យា ពីស្ថាបត្យកម្ម ប្រវត្តិសិល្បៈជាដើម។ មិនត្រឹមតែសិក្សាអំពីអតីតកាលទេ ក៏មានការសិក្សាពីសង្គមបច្ចុប្បន្នដែរ ដើម្បីដឹងថា តើសង្គមបច្ចុប្បន្នបានយកលំនាំនៃការគ្រប់គ្រងនៃសម័យកាលណាមួយ ឬអត់? ប្រសិនយើងមិនរៀនបុរាណវិទ្យា យើងមិនដឹងពីឬសគល់នៃវប្បធម៌ជាតិ មិនដឹងពីអត្តសញ្ញាណ និងមិនដឹងថាពូជខ្មែរបានធ្វើអ្វីខ្លះដែលធ្លាប់ជាមហាអំណាចអាណាចក្រអង្គរនោះទេ»។ នេះជាការបកស្រាយរបស់លោក ចិន្ត ច័ន្ទរតនាដែលកំពុងមានតួនាទីជាមន្ត្រីរបស់រដ្ឋសភាផងដែរ ក្នុងការិយាល័យសំណង់នៃអគ្គនាយកដ្ឋានរដ្ឋបាល និងហិរញ្ញវត្ថុ។
ពាក់អាវយឺតបង្កង់ ពណ៌ប្រផេះលាយខ្មៅ អាវដាក់ក្នុងខោករណាត់ពណ៌ខ្មៅ និងមានកាន់សៀវភៅស្នាដៃថ្នាក់បណ្ឌិតផងនោះ លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាក៏បានបញ្ជាក់អោយដឹងបន្ថែមទៀតអំពីសារៈសំខាន់នៃមុខវិជ្ជាបុរាណវិទ្យា ដែលជំរុញអោយមានការចងក្រងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាជាច្រើនសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជានោះ។ លោករតនា វ័យ៣៤ឆ្នាំបានបន្តពន្យល់យ៉ាងដូច្នេះថា៖«ប្រសិនបើគេធ្វើកំណាយនៅកន្លែងមួយ ហើយគេរកឃើញផ្នូរ ឬវត្ថុបុរាណនានានោះ គេអាចចងក្រងជាឯកសារមួយដែលរៀបរាប់សង្គមអតីតកាលនៃទីកន្លែងដែលគេធ្វើកំណាយនោះ។ ដូច្នេះប្រសិនបើយើងគ្មានមុខវិជ្ជាបុរាណវិទ្យា យើងមិនអាចចងក្រងប្រវត្តិសាស្ត្រយើងបានទេ»។

Siv channa-004
ខ្វះខាតការផ្សព្វផ្សាយអំពីចំណេះដឹងបុរាណវិទ្យា

ក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនផ្នែកបុរាណវិទ្យាផង និងជាអ្នកស្រាវជ្រាវផងនោះ លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានសម្តែងអារម្មណ៍សោកស្តាយដែលមិនទាន់បានឃើញការចាប់អារម្មណ៍ និងការអោយតម្លៃខ្លាំងពីសំណាក់សាធារណៈជន និងពិសេសពីយុវជនជំនាន់ក្រោយ ទៅលើវិស័យបុរាណវិទ្យា។ មូលហេតុចំបងមួយដែលជាប្រធានបទនៃការស្តីបន្ទោសរបស់លោកបុរាណវិទូ គឺកង្វះការផ្សព្វផ្សាយទូលំទូលាយ។ កម្រមានការតាំងពិពណ៌បុរាណវិទ្យា កម្រមានការជជែកពិភាក្សាអំពីបុរាណវិទ្យានៅលើវេទិកាសាធារណៈ និងនៅតាមបណ្តាញសារព័ត៌មាន ទាំងអស់នេះហើយ បើតាមលោកបុរាណវិទូរតនា ដែលធ្វើអោយវិស័យបុរាណវិទ្យាស្ទើរត្រូវបានបំភ្លេចនោះ។ ការខ្វះខាតថវិកាក្នុងការងារផ្សព្វផ្សាយអំពីបុរាណវិទ្យាគឺជារឿងមួយ ប៉ុន្តែនៅមានបញ្ហាមួយទៀត ដែលឧបសគ្គក្នុងការដាក់បង្ហាញវិស័យបុរាណវិទ្យាអោយកូនខ្មែរបានឃើញ និងបានយល់។
«នោះគឺបញ្ហាភាសា។ ខ្ញុំរៀនបុរាណវិទ្យា១០ឆ្នាំហើយ ខ្ញុំឃើញមានឯកសារជាភាសាខ្មែរត្រឹមតែ ១០ទៅ១៥ភាគរយប៉ុណ្ណោះ។ មានសុទ្ធតែភាសាបារាំង។ ដូច្នេះ បើយើងចង់រៀនបុរាណវិទ្យា ហើយដល់ថ្នាក់បណ្ឌិតទៀតនោះ លុះត្រាតែទៅរៀននៅស្រុកបារាំង»។ នេះការរអ៊ូរទាំរបស់លោកបណ្ឌិត។
បណ្ឌិតចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានលើកទឹកចិត្តអោយយុវជនខ្មែរចាប់អារម្មណ៍លើមុខវិជ្ជាបុរាណវិទ្យា ដើម្បីអាចយល់ដឹងអំពីចំណេះដឹងអប្បបរមាណាមួយដែលអាចអោយពួកគេដឹងអំពីអត្តសញ្ញាណជនជាតិខ្មែរ។ និយាយយ៉ាងដូច្នេះ លោករតនាក៏មិនមែនមានន័យថា យុវជនជំនាន់ក្រោយត្រូវសិក្សាជំនាញបុរាណវិទ្យាទាំងអស់គ្នានោះដែរ។ ប៉ុន្តែលោកបណ្ឌិតគ្រាន់តែចង់អោយយុវជនជំនាន់ក្រោយយកចិត្តទុកដាក់ស្តាប់ការផ្សព្វផ្សាយអំពីអ្វីដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រវត្តិនៃវប្បធម៌ និងអរិយធម៌ខ្មែរជាដើម។

Siv channa-003
កេរដំណែលខ្មែរជាជំហាននៃការចងក្រង និងការផ្សព្វផ្សាយបុរាណវិទ្យា


ដោយបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅប្រទេសបារាំង ហើយបានឃើញអំពីសកម្មភាពផ្សព្វផ្សាយបុរាណវិទ្យាដ៏មានប្រសិទ្ធភាពតាមរយៈប្រព័ន្ធបណ្តាញព័ត៌មាននៅស្រុកបារាំងនោះ លោកបណ្ឌិតចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានផ្តួចផ្តើមបង្កើតទស្សនាវដ្តីមួយនៅចុងឆ្នាំ២០០៨ ដែលមានឈ្មោះថា កេរដំណែលខ្មែរ ដោយមានរួមទាំងគេហទំព័រមួយផង ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយស្នាដៃ និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវបុរាណនានានៅកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែទីផ្សារបោះពុម្ពទស្សនាវដ្តីបុរាណវិទ្យាហាក់មិនទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីអ្នកអានសោះ។ ក្រុមការងារស្រាវជ្រាវក៏បានផ្តោតការងារលើគេហទំព័រដែលទទួលបានការគាំទ្រប្រសើរជាង ហើយមិនចំណាយថវិកាច្រើនដូចការងារទស្សនាវដ្តីផង។
ក្នុងគោលដៅសម្រេចអោយបានការងារផ្សព្វផ្សាយស្នាដៃស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាដែលត្រូវការប្រភពថវិកានោះ លោកបណ្ឌិតចិន្ត ច័ន្ទរតនាមិនបានទម្លាក់ដៃក្នុងការព្យាយាមបង្កើតអោយបានក្រុមការងារស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យា និងស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយនោះឡើយ។ នៅឆ្នាំ២០០៨ លោកបុរាណវិទូបានទូលដំណឹងអំពីបំណងចង់បង្កើតក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាម្តងរួចហើយ ថ្វាយព្រះករុណា ព្រះបាទ ព្រះបរមនាថនរោត្តម សីហមុនីនៅក្នុងព្រះរាជសវនាការមួយជាមួយក្រុមការងាររបស់លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនា។ ក្រោយពីបានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់បណ្ឌិតពីស្រុកបារាំង លោករតនាបានមកជួបពិភាក្សា សុំការគាំទ្រពីលោកខៀវ កាញារិទ្ធ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានដើម្បីបង្កើតមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ ដោយបានអញ្ជើញលោករដ្ឋមន្ត្រីធ្វើជាប្រធានកិត្តិយសនៃមូលនិធិនេះ។ កាលណោះគឺនៅឆ្នាំ២០១២។ ចាប់ពីពេលនោះមក សកម្មភាពការងារនៃក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាដែលមានសមាជិកសរុបទាំងពេញសិទ្ធ និងស្ម័គ្រចិត្តចំនួន១៥នាក់នោះ ហាក់បានមានដំណើរការទៅមុខដោយសន្សឹម។ លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានរៀបរាប់ដោយទឹកមុខសប្បាយចិត្តយ៉ាងដូច្នេះ៖«ដូច្នេះចាប់ពីឆ្នាំ២០១២មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ យើងទទួលបានការសហការក្នុងក្របខណ្ឌនៃការស្រាវជ្រាវ និងផ្សព្វផ្សាយនេះ ជាមួយក្រសួងព័ត៌មាន ក្រសួងវប្បធម៌ អាជ្ញាធរអប្សរា និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធមួយចំនួនទៀត»។

Siv channa-002
ខ្ញុំមានគោលបំណងបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ជាតិ

បើទោះជាមានឧបសគ្គខ្លះៗក្នុងគម្រោងជាច្រើនក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នក៏ដោយ បណ្ឌិតចិន្ត ច័ន្ទរតនាក៏មិនភ្លេចរម្លឹកខ្លួនឯងអំពីគម្រោងធំៗថ្នាក់ជាតិដែលខ្លួនចង់ធ្វើអោយបានសម្រេចសម្រាប់ផលប្រយោជន៍របស់មាតុភូមិរបស់ខ្លួនដែរ។ បន្តសរសេរសៀវភៅ បកប្រែឯកសារស្តីពីបុរាណវិទ្យាពីភាសាបារាំងមកជាភាសាខ្មែរអោយបានច្រើន និងបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ជាតិមួយ ទាំងនេះគឺជាមហិច្ឆតារបស់លោកបុរាណវិទូ។ លោករតនាពន្យល់ថា៖ «ការខ្វះខាតឯកសារជាភាសាខ្មែរនេះហើយ ដែលធ្វើអោយកូនខ្មែរស្ថិតនៅឆ្ងាយពីវិស័យបុរាណវិទ្យា។ នេះជាឧបសគ្គមួយ។ ដូច្នេះយើងត្រូវបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗដែលមានជាភាសាបរទេសមកជាភាសាខ្មែរ ដើម្បីអោយខ្មែរជំនាន់ក្រោយដឹងថា តើបរទេសបានសរសេរអ្វីខ្លះអំពីខ្មែរ»?

បុរាណវិទូចិន្ត ច័ន្ទរតនានឹងលះបង់ជីវិតខ្លួនជាមួយនឹងការកិច្ចការផ្នែកបុរាណវិទ្យាដើម្បីកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែវាក៏មិនមែនជាការលះបង់តែមួយនោះឡើយ។ ការងារដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ប្រចាំថៃទាំងនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ និងនៅប្រាសាទបុរាណនៅតាមខេត្តបានយកពេលវេលារបស់ស្វាមី និងឪពុកនៃកូន៤នាក់ស្ទើរតែអស់រលីងពីក្នុងគ្រួសារ។ លោកបុរាណវិទូបានបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើគ្មានភរិយារបស់លោកដែលជាអតីតនិស្សិតផ្នែកបុរាណវិទ្យាយល់អំពីការលះបង់របស់លោក និងតម្លៃនៃការងារបុរាណវិទ្យានោះទេ លោកក៏មិនមានទឹកចិត្តខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការងារ ដូចសព្វថ្ងៃនេះដែរ។ ភរិយាឯណា មិនចង់បានស្វាមីនៅជិតខ្លួន?

1012911_10152050977043634_1948868878_n

1489209_10152043590973634_1606887988_n

534400_10152042288288634_1355742246_n 971155_10152050990708634_269228637_n   1966804_10152052701063634_1451416976_n

កោះកេរ អច្ឆរិយវត្ថុ ដែលបាត់បង់” តំបន់ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ មិនអាចបំភ្លេចបាន

Saturday, 01 March 2014 14:15 ដោយ​ ៖ ដើមអម្ពិល (DAP) ID- 014

ភ្នំពេញ៖ សិក្ខាសាលា”កោះកេរ អច្ឆរិយវត្ថុ ដែលបាត់បង់” ធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ដើម្បីរំលែកបទពិសោធន៍ និងផ្សព្វផ្សាយ ចំណេះដឹង ដល់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងវាគ្មិនកិត្តិយល ស្តីពី”រាជធានីកោះកេរ និងរាជព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤” ត្រូវបានធ្វើឡើង សាល ប្រជុំធំរបស់សាកលវិទ្យាល័យ ហ្សាម៉ាន់ នៅព្រឹកថ្ងៃទី១ ខែមិនា ឆ្នាំ២០១៤ នេះ ដោយមានការអញ្ជើញ ចូលរួមពីសំណាក់ លោកបណ្ឌិត ចិត្ត ច័ន្ទរតនា ប្រធានមូលនិធិ កេរដំណែលខ្មែរ លោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ ស៊ន សំណាង និងសាស្រ្តាចារ្យ ជាអ្នក ស្រាវជ្រាវផ្នែកបុរាណវិទ្យា ជាច្រើននាក់ទៀត។

លោក ស៊ន សំណាង ជាអ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្រ្ត នៅកម្ពុជា បានមានប្រសាសន៍ថា ការសិក្សាផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិ វិទ្យា ស្ថាបត្យកម្ម សិលាចរិកសិល្បៈ បដិមាសាស្រ្ត និងការស្រាជ្រាវថ្មី ដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យា ឡៃដា Lidar ការរៀបចំតំបន់ រមណីយដ្ឋាន និងច្បាប់អន្តរជាតិ ក្នុងការទប់ស្កាត់ក្នុងការ លួចវត្ថុបុរាណ និងការអភិរក្ស ការការពារសម្បត្តិ បេតិកភណ្ឌជាតិ ជូនដល់អ្នកស្រាវជ្រាវនិសិ្សត ព្រមទាំងសិស្សានុសិស្ស ដែលអញ្ជើញចូលរួម នៅក្នុងសិក្ខាសាលានេះ។ ជាពិសេសគឺការ បណ្តុះបណ្ដាលស្មារតី យុវជន យុវតីជំនាន់ក្រោយ ក្នុងការរួមចំណែកសិក្សាស្វែង យល់អំពីប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ និងថែរក្សា បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាតិ ឲ្យនៅស្ថិតស្ថេរគង់វង្ស។

លោកបានបន្តថា នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត កម្ពុជាខ្មែរនាសម័យអង្គរ រជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤(៩២៨-៩៤១គ.ស) គឺមាន ទំនាក់ទំនង គ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ជាមួយនឹងតំបន់កោះកេរ ។ ព្រះអង្គបានយាងចេញ ពីរាជធានីទៅកាន់តំបន់ភូមិភាគ ខាងជើង ឈៀងខាងកើត នៃតំបន់អង្គរចម្ងាយ ១២០គីឡូម៉ែត្រ នៅតំបន់ “ឆោកគគ៌្យរ” ដែលបច្ចុប្បន្នមានឈ្មោះថា “កោះកេរ” ។

ក្រោយពីរការសោយទិវង្គត់ របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ និងព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាម ហស៌វរ្ម័នទី២ ប្រហែលនៅក្នុងឆ្នាំ ៩៤៤គ.ស ព្រះបាទរាជេន្រ្ទវរ្ម័នទី២ បានយាងត្រឡប់ មកសោយរាជ្យ នៅរាជាធានីអង្គរវិញ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់ ពន្យល់ពី មូលហេតុ នៃការវិលត្រឡប់ របស់ព្រះបាទរាជេន្រ្ទវរ្ម័នទី២បានឡើយ។ ក្រោយពីការបោះបង់ចោលមក តំបន់រាជធានី កោះកេរ នេះមិនសូវមាន ការអភិវឌ្ឍន៍អ្វី គួរឲ្យគត់សម្គាល់ឡើយ។

ម្យ៉ាងទៀត បើសិនជាយើងពិនិត្យមើល លើសំណង់ប្រាសាទ ដែលមានច្រើនស្អេកស្កះ នៅតំបន់កោះកេរ យើងឃើញថា សំណង់ កោះកេរ ភាគច្រើនត្រូវបានកសាង ក្នុងរយៈពេលខ្លី នៃរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៤ តែប៉ុណ្ណោះ។ ក្រៅពី តំបន់កោះកេរ យើងឃើញមានប្រសាទ មួយចំនួន ដែលសាងសង់ក្នុងរចនាថ ដូចគ្នា នៅតំបន់ផ្សេងៗទៀតដូចជា ប្រាសាទ ក្រវ៉ាន់នៅអង្គរ នាងខ្មៅតាកែវ ជើងអង្គនៅកំពង់ចាម ប្រាសាទមួយចំនួន នៅជើងភ្នំដងរែក នៅក្នុងប្រទេសថៃ បច្ចុប្បន្ន។ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០នៅតំបន់កោះកេរ ព្រមទាំងខេត្តព្រះវិហារទាំងមូល ត្រូវបានដាក់ នៅក្នុងការកាន់កាប់របស់ កងទ័ពខ្មែរ ក្រហម។ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៨ ក្រោយពីសមាហរណកម្ម ខ្មែរក្រហមរបស់រដ្ឋាភិបាល នៅតំបន់កោះកេរ ត្រូវបានបើកជា សាធារណៈឡើងវិញ សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ ព្រមទំាង ការអភិវឌ្ឍន៍គួរឲ្យគត់សម្គាល់។

ប៉ុន្តែជាអកុសល តំបន់កោះកេរ ធ្លាប់ជាសមរភូមិប្រយុទ្ធ នៅក្នុងសម័យសង្គ្រាមស៊ីវិល ជាង៣០ឆ្នាំ(១៩៧០-១៩៩៨) ការ លួចវត្តុបុរាណ ការបំផ្លាញ ចំពោះសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិ បានកើតឡើង យ៉ាងអនាធិប្បតេយ្យ និងសភាពធ្ងន់ធរបំផុត ដែល ប្រសាទមួយចំនួនធំ ត្រូវបានបាក់រលំ ធា្លក់ដល់ដី។ នៅពេលនេះ ក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់អាជ្ញាធរអប្សរា កោះកេរ បាន ក្លាយជាតំបន់ រមណីយដ្ឋាន ទេសចរណ៍វប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ សម្រាប់ភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិ បានចូលរួមទស្សនា។ ប៉ុន្តែ នៅតំបន់ កោះកេរ បានប្រែមុខមាត់ថ្មី ពីតំបន់ដែលធ្លាប់តែជាសមរភូមិប្រយុទ្ធ ឥឡូវនេះបានក្លាយទៅជាតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ បៃតង៕

that-0010 that-0011 that-0012 that-0013 that-0014

Speakers for the workshop on “Koh Ker, The Lost Wonder”, on Saturday March 1st, 2014 at Zaman University

សន្និសីទលើកទី២០នៃសមាគមបុរេប្រវត្តិឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក ចាប់ពីថ្ងៃទី១២ ដល់១៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៤ នៅខេត្តសៀមរាប ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា

IPPA Siem Reap 2014

The 20th Congress of the Indo-Pacific Prehistory Association (IPPA) 12 to 18 January 2014, Siem Reap, Kingdom of Cambodia.

siem_reap_temple_banteay_kdei2 

The Indo-Pacific Prehistory Association (IPPA) holds international congresses every 3-4 years. We welcome you to Siem Reap, Kingdom of Cambodia, for the 2014 meeting.

Please find here information about the upcoming meeting, and to register for the conference, to select hotel accommodation, and to learn more about the beautiful Siem Reap area and Angkor, the jewel of Khmer heritage.

Past congresses have been held in the Philippines (1985), Japan and Guam (1987), Indonesia (1990), Thailand (1994), Malaysia (1998), Taiwan (2002), Manila (2006) and Hanoi (2009).

 

IPPA also produces the peer-reviewed journal :

The Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association
 

Kampong Thom temples next on UNESCO wish list

5-Sambor-Prei-Kuk-complex

A temple in Kampong Thom province’s Sambor Prei Kuk complex, which will likely be Cambodia’s next World Heritage Site. Hong Menea (Mon, 13 January 2014) 

Phnom Penh Post: Kampong Thom’s Sambor Prei Kuk temple complex will be the next Cambodian site nominated for inclusion on UNESCO’s World Heritage List, Deputy Prime Minister Sok An announced yesterday at the 20th Congress of the Indo-Pacific Prehistory Association (IPPA).

The seventh-century complex, which predates Angkor Wat by at least 200 years, was first submitted to UNESCO as part of a tentative list of Cambodian sites in 1992, but its inclusion on the body’s official World Heritage List has been stalled in recent years.

Government spokesman Ek Tha was unable to say yesterday what changes, if any, had been made to the management plan for Sambor Prei Kuk, but said the bid will likely be submitted “later this year, or early next year”.

“I think for Sambor Prei Kuk, I do not see any difficulty at all” in securing inclusion on the list, Tha said. “The cultural aspect is there; preservation is there; the management plan, we’re working on it.”

“I’ve been to that temple in December 1999,” he continued. “I can tell you, it’s amazing. It’s a marvellous historical temple hiding in a big jungle. I thought Angkor Wat is amazing to me, but I was thrilled to see Sambor Prei Kuk.”

According to Tha, the government hopes that inscription on the World Heritage List will help “mobilise donations” to contribute to the restoration of the temple complex and to foster the development of sustainable tourism at the site.

Cambodia already has two sites included on the UNESCO list – Angkor, which was inscribed in 1992, and Preah Vihear temple, which was inscribed in 2008.

Phnom Penh’s Most Famous Urban Planner Sees a City on the Verge of Collapse

Article from Nextcity

Phnom Penh | 12/31/2013 11:35am | 2

DANIEL OTIS | RESILIENT CITIES

PhnomPenhMolyvann

Vann Molyvann in his home. Photo credit: Daniel Otis

You can still see Vann Molyvann’s signature everywhere. It’s on the Angkor-inspired tower of theIndependence Monument, the leafy grounds of the Royal University of Phnom Penh and in the breezy crosshatched walls of the immense National Sports Complex. You can see it too in the White and Grey Buildings – large cubist apartment complexes that were Cambodia’s first public housing projects. Renovated beyond recognition, the Grey Building currently houses offices, and whereas the White Building was once surrounded by manicured gardens, vegetation now sprouts from the cracks of a weather-stained vertical patchwork slum known for its drug dens, brothels and artists.

“It’s difficult to sit and watch the destruction of my children,” 87-year-old Molyvann says as we sit in the impressive Phnom Penh mansion he designed for himself in the 1960s. “Phnom Penh no longer has any development plan.”

Molyvann is Cambodia’s most important modern architect and urban planner. Born in rural Kampot province in 1926, he was sent to Paris to study law at the age of 20. Once there, he quickly shifted his focus to architecture, and soon after returning to Cambodia in 1956 he was made the country’s state architect and head of public works.

This was Cambodia’s Golden Age, an era of prosperity and cultural vibrancy that started with the euphoria of gaining independence from France in 1953 (Cambodia had mostly existed as a vassal state since a Thai conquest in the 15th century) and began to end when the Vietnam War spilled across its borders. Throughout this period, the late King Norodom Sihanouk ruled Cambodia as a (mostly) benevolent dictator intent on developing his poor rural kingdom. To accomplish this, promising young Cambodians like Molyvann were given scholarships to study abroad. Upon their return, many were granted high government positions.

“We were given carte blanche to design scores of buildings,” Molyvann reminisces. His voice is deep and assertive – rather incongruent with his now-frail frame – and he frequently opts to answer questions by reading from the well-worn French, English and Khmer books (his and others’) that he’s piled high on his kitchen table for our interview.

“The flurry of building mirrored the post-colonial mood,” he reads.

Through Sihanouk’s patronage, Molyvann spent nearly fifteen years transforming Phnom Penh from a sleepy colonial backwater into a modern Asian metropolis. Adding to the legacy of French colons – who had built schools, hotels, public offices, tree-shaded boulevards, the city’s grand villas and the royal palace – Molyvann oversaw the construction of a new airport, sewers, dykes, parks, offices, universities, factories, hospitals, mansions, theaters and public housing. His designs embodied what became known as the New Khmer Architecture, a style that adapted modernist aesthetics and materials to Cambodia’s tropical climate while employing both vernacular and Angkorian motifs. In terms of urban planning, Molyvann says he was inspired by the concepts of the Garden City and La Ville Radieuse, and the intricate water management systems commissioned by medieval Cambodian kings. Phnom Penh’s area increased twofold under Molyvann’s stewardship, and between 1962 and 1970 its population grew from 400,000 to more than one million.

PhnomPenhMolyvann2

Independence Monument in Phnom Penh. Photo credit: Christian Haugen via Flickr

Cambodia’s Golden Age would come to an abrupt end with a pro-U.S. coup d’état in 1970. Molyvann fled to Europe in 1971. Upon returning to Cambodia in 1991, the architect was aghast to see how two decades of conflict, neglect and greed had gutted a city that was once known as “the Pearl of Asia.”

For a brief period, Molyvann headed the APSARA Authority, an organization that is supposed to manage and protect Cambodia’s famed Angkor Archaeological Park. He was sacked in 2001 at Prime Minister Hun Sen’s request after speaking out against damaging tourism developments at the site. Since then, Molyvann has devoted himself to writing and academia (he received his PhD in 2008), and has become one of the most prominent critics of the current Cambodian government’s urban development agenda.

“Mid-century buildings survived the Khmer Rouge only to be endangered now by the short-sighted development of Hun Sen,” Molyvann reads. He pushes aside the book. “Everything now is completely freehand.”

Throughout the city, historically significant buildings are being torn down in order to make way for new shops, offices and houses. Even the National Sports Complex, which Molyvann considers to be his greatest accomplishment, was leased to a Taiwanese firm in 2000. Most of its sprawling grounds are now being readied for a large commercial and residential development, and in the process, the main stadium’s Angkor-inspired drainage system has been filled with cement, causing the area around it to become swamped in the rainy season.

In a way, what’s happened to the stadium epitomizes the Cambodian government’s failure to deal with the city’s greatest environmental challenge: water. For half the year Phnom Penh is inundated with monsoon rains that flood its surrounding farmland, while during the other half of the year, the region is dusty and dry.

“The history of Phnom Penh,” Molyvann says, “is working with and fighting against water.”

The city, he says, has now expanded well beyond a concentric ring of dykes that was commissioned more than four decades ago. Compounding this, Phnom Penh’s few remaining lakes, which act as natural storm-water reservoirs, are in the process of being filled as a matter of real estate speculation. Throw inept drains into the mix, and Phnom Penh has become incredibly vulnerable to flooding. A major tropical storm, Molyvann says, could absolutely devastate the city.

“We would fill lakes too, but we would do it precisely,” Molyvann says. Those that remained, he claims, were purposefully left to collect floodwater. “Prime Minister Hun Sen rejects all of the plans that have been designed.” When I ask him why, his answer is simple: “To sell the land.”

According to Molyvann, the city is growing uncontrollably, having doubled in population to more than two million since the mid 1990s. Moreover, with absolutely no zoning rules in effect, factories can now be found abutting residential areas. A lack of public transportation means that the pothole-riddled streets of this rapidly sprawling low-rise city are increasingly congested with traffic.

In 2003, Molyvann published Modern Khmer Cities, a book he describes as his “political manifesto.” In it, he traces the histories of Cambodia’s three most important municipalities – Siem Reap, Sihanoukville and Phnom Penh – and offers prescriptions for their future development. Molyvann’s recommendations for Phnom Penh are varied. First and foremost, he says, the city must put an end to all ad hoc development by creating and implementing a master plan. If Molyvann were to have his way, Phnom Penh’s lakes and canals would no longer be filled, new dykes would be built around the city, mass transportation would be created, students would again be sent abroad and then given government jobs, and stringent zoning regulations would be put into effect to create self-sustained neighborhoods. Molyvann would also like to see the city expand southward along the built-up banks of the Bassac River, instead of east into flood-prone plains. If such actions are not taken immediately, Molyvann says, Phnom Penh’s future will be characterized by chaos, congestion, flooding and poverty.

“There will be slums everywhere, like la favela in Rio de Janeiro,” Molyvann says. “The Khmer people are very resilient. We have been attacked and swallowed by other countries, but our culture was never completely destroyed.” But as long as Cambodia’s ruling party (which has controlled the country since 1979) remains in power, Molyvann believes that nothing in Phnom Penh will change for the better. “I have no hope that we can survive this time.”

20 of the world’s most beautiful World Heritage Sites

(CNN) — Luxury website VeryFirstTo.com unveiled its £990,000 ($1.5 million) trip earlier this year, a luxury expedition to all 962 UNESCO World Heritage Sites in what’s been billed as the world’s most expensive vacation.

Two men have reportedly signed up — a Chinese student and an Italian businessman.

Their “vacation” will take them from dazzling underwater ecosystems to the ruins of ancient civilizations, otherworldly natural landscapes to more modern works of architecture.

Each year, around 25 sites deemed to have “outstanding universal value” are inscribed on the list, and we couldn’t resist choosing a few favorites.

We’ve rounded up 20 sites that we’d be looking forward to most if we were going on the trip.

Angkor Wat Temple

Angkor, Cambodia

The site lies a 20-minute tuk-tuk ride from the city of Siem Reap, with the bulk of visitors traveling between November and February, when the weather is dry and temperatures are coolest (25-30 C). You can explore Cambodia on a Geckos Adventures tour.

Acropolis, Greece

It’s possible to take a tour to the site, or simply wander there from Athens on foot. The route along Adrianou Street to the back entrance of the site is a gentler climb than the Dionysus Theatre entrance. For more information, visit the Greece tourism website.

Bagan, Myanmar

Located in Myanmar’s central west, Bagan is serviced by flights, buses and trains from Yangon. Accommodation is centered in the surrounding villages of New Bagan and Nyaung Oo. Tours available with Intrepid.

Galápagos Islands, Ecuador

Located nearly 1,000 kilometers from mainland Ecuador, the islands are serviced by flights from Quito and Guayaquil. Multi-day boat cruises are generally the best way to explore the islands. Celebrity Cruises will get you around the Galápagos in style.

Göreme National Park and the Rock Sites of Cappadocia, Turkey

Due to the remote nature of the site in central Anatolia, most visitors opt to fly in from Istanbul to visit the area on a tour, or drive. Hotels cut out of the rock provide accommodation. For more information, visit the Turkey tourism website.

Great Barrier Reef, Australia

Larger islands are well-serviced by flights from mainland Australia. It’s also possible to visit the reef via day trips from northern Queensland ports including Cairns and Port Douglas. For more information, visit the Tropical North Queensland Tourism website.

Hampi, India

Hampi is serviced by overnight bus from Goa. Trains run to nearby Hospet from Chennai, Mumbai, Bangalore, Delhi and Calcutta, and visitors will find a good range of low- to mid-range lodgings around Hampi village. Tours available through On The Go Tours.

Iguazu National Park, Brazil and Argentina

The less-developed but refreshingly uncrowded Brazilian side of the falls is a half-hour bus ride from the city of Foz do Iguaçu. It’s the same distance to the falls from Puerto Iguazu on the Argentine side. The two countries are connected via a bridge downriver of the falls. For more information, visit the Argentina tourism website.

Los Glaciares National Park, Argentina

Most visitors to this remote southern region of Argentina base themselves in El Calafate, the closest town to the park entrance. There are daily flights and buses from the capital Buenos Aires. For excursion options, check out Gigantes Patagones.

Machu Picchu, Peru

Several multi-day treks terminate at Machu Picchu, but it’s also possible to take a train from Cusco to Aguas Calientes, and climb a steep flight of stairs or bus up to the site. Only the first 400 daily visitors are granted entry to Wayna Picchu, a separate set of ruins overlooking the main complex. Tucan Travel offers a range of tour options.

Mont-Saint-Michel, France

Mont-Saint-Michel is serviced by buses/tours from Rennes and Saint-Malo, but it’s also possible to lodge in one of Mont-Saint-Michel’s small hotels. For more information, visit the Normandy tourism website.

Petra, Jordan

Buses and day/overnight tours run from Jordan’s capital Amman and the port city of Aqaba. It’s also possible to organize tours from Egypt, and the Israeli resort town of Eilat. For longer stays, bunk down in Wadi Musa, Petra’s neighboring town. For more information, visit the Jordan tourism website.

Pyramids of Giza, Egypt

Just 25 kilometers southwest of Cairo along the Nile River, the complex is most easily visited on a day trip from Egypt’s capital. For more information, visit the Egypt tourism website.

Rapa Nui, Chile

While it’s possible to access Easter Island by air from Tahiti, most visitors opt for the five-and-a-half hour flight from Santiago, Chile. For more information, visit the Chile tourism website.

Serengeti National Park, Tanzania

The short October/November and March/April rainy seasons notwithstanding, the Serengeti, usually accessed via Kilimanjaro or Nairobi airports, offers great game viewing year-round. For tours, visit the Audley Travel website.

Sigiriya, Sri Lanka

The central Sri Lankan site is located two to three hours by local bus from the city of Kandy (via Dambulla, home to a massive cave temple complex). It’s also possible to organize a tour or personal driver from Kandy. For more information, visit the Sri Lanka tourism website.

Tulum, Mexico

Located a few minutes drive from the small Yucatan Peninsula township of Tulum, the easily accessible ruins lie about 60 kilometers south of the larger township of Playa del Carmen, and a further 60 kilometers from Cancun. For more information, visit theMexico tourism website.

Valletta, Malta

Just south of Sicily, Malta is connected by flights from across Europe. It’s possible to lodge in Valletta, but the bulk of visitors make for the tiny nation’s beach resorts. For more information, visit the Malta tourism website.

Venice and its lagoon, Italy

Venice is served by nearby Marco Polo and Treviso airports, while trains arrive at the Venezia Santa Lucia train station in the western part of the city. For more information, visit the Italy tourism website.

Yellowstone National Park, United States

Located around 100 kilometers from Jackson Hole, Wyoming, the closest major airport hub, the park has five main access points. Most visitors choose to drive throughout the park, camping en route. For more information, visit the Wyoming tourism website.

សេចក្តីអំពាវនាវរបស់មូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ

សេចក្តីអំពាវនាវរបស់មូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ
ស្វែងរកការឧបត្ថម្ភសម្រាប់ការរៀបចំសិក្ខាសាលាស្តីពី
“កោះកេរ អច្ឆរីយៈវត្ថុដែលបានបាត់បង់”
គ្រោងនឹងរៀបចំ នៅថ្ងៃទី ០១ ខែ មីនា ឆ្នាំ ២០១៤

សម្រាប់ការជួយឧបត្ថម្ភ លោកអ្នកអាចទាក់ទងមកក្រុមការងារកេរដំណែលខ្មែរ
តាមរយៈ
កញ្ញា រឿង កន្និដ្ឋា (០១៦ ៦១៦ ៣១៦),
លោក នាវនៅ បញ្ញាពិសិដ្ឋ (០៩៨ ៣០៣ ៣៦៦)
ឬតាមរយៈ ធនាគារអេស៊ីលីដា

1- សម្រាប់ការឧបត្ថម្ភជាប្រាក់រៀល (For Khmer currency)
ACLEDA Bank Plc.
Account Name: Kerdomnel Khmer
Account Number : 0001 01 182731 27

2- សម្រាប់ការឧបត្ថម្ភជាប្រាក់ដុល្លា (For Khmer currency)
ACLEDA Bank Plc.
Account Name: Kerdomnel Khmer
Account Number : 0001 01 182731 17

Appeal of KDNK_18122013

មូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ – Kerdomnel Khmer Foundation

រួមគ្នាទាំងអស់គ្នាជាមួយក្រុមការងារកេរដំណែលខ្មែរ ក្នុងការលើកស្ទួយ ថែរក្សា និងការពារសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិខ្មែរ។(នេះគឺជាប្រសាសន៍របស់លោកបណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា ប្រធានមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ នៅក្នុងបទសម្ភាសន៍នៅទូរទស្សន៍ ស៊ីធីអ៊ិន និងស៊ីអ៊ិនស៊ី កាលពីថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៣)

Together We Can Protect…! Interviews of Dr. CHEN Chanratana, founder/president of ក្រុមកេរដំណែលខ្មែរ – Kerdomnel Khmer Group (KDNK) Foundation on CTN and CNC, broadcasted on 23 July 2013. Please joins us to protect our Cambodian heritage.

« Older entries

%d bloggers like this: