លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនា អគ្គរាជទូតបុរាណវិទ្យា

លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនា អគ្គរាជទូតបុរាណវិទ្យា

(អត្ថបទចុះផ្សាយនៅថ្ងៃ 24-03-2014, 11:03 am) | ដោយ លាង ដឺលុច (ថ្មីៗ)
Dr. CHEN Chanratana

លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានទទួលសញ្ញាបត្រថ្នាក់បណ្ឌិតពីប្រទេសបារាំងផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈអាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១១ ។ និក្ខេបបទថ្នាក់បណ្ឌិតរបស់លោកមាន ចំណងជើងថា «រាជធានីកោះកេរ និងរាជព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤»ជាភាសាបារាំង និងទើបតែត្រូវបានបកប្រែជាភាសាខ្មែរចប់កាលពីពេលថ្មីៗនេះ។ ចាប់តាំងពីបានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិតនៅឆ្នាំ២០០៧ពីប្រទេសប្រទេសបារាំង លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានផ្តើមធ្វើការងារច្រើនទាក់ទងនឹងការចងក្រង និងផ្សព្វផ្សាយអំពីចំណេះដឹងផ្នែកបុរាណវិទ្យា។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ក្នុងនាមជាប្រធានមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរដែលមានកំណើតតាំងពីឆ្នាំ២០១២ លោកបុរាណវិទូត្រូវបានអង្គភាពព័ត៌មានជាច្រើនសម្ភាសន៍អំពីកិច្ចការស្រាវជ្រាវ និងចំណេះដឹងអំពីបុរាណវិទ្យា និងប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ។

នៅពេលដែលលោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាក្លាយជាបុរាណវិទូដ៏ល្បីមួយរូបនៅពេលនេះ វាមិនបានកើតឡើងដោយឯកឯងនោះឡើយ។ និស្ស័យស្រឡាញ់វិស័យបុរាណវិទ្យា ត្រូវបានបណ្តុះឡើងដោយទម្លាប់របស់លោកឪពុកចិន្ត នាគ ដែលតែងតែអានសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងអរិយធម៌ខ្មែរ នៅចំពោះមុខកូនប្រុសរបស់គាត់គឺរតនានេះឯង។ វាក៏អាចជាឥទ្ធិពលនៃឈាមជ័រជាអ្នកសិល្បៈផងដែរ ដោយសារតែលោកចិន្ត នាគដែលទើបតែទទួលមរណៈភាពនៅក្នុងឆ្នាំ២០១១ គឺជាអតីតអ្នកនិពន្ធ អ្នកដឹកនាំរឿង និងតួឯកល្ខោនជាតិក្នុងទស្សវត្សរ៍៦០ ។ «កាលពីនៅតូចខ្ញុំចូលចិត្តមើលសៀវភៅរបស់ឪពុកខ្ញុំណាស់។ ខ្ញុំអត់ដឹងថា សៀវភៅទាំងនោះនិយាយអំពីអ្វីទេ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំចូលចិត្តមើលរូប។ ឪពុកខ្ញុំប្រាប់ខ្ញុំថា សៀវភៅទាំងនេះមានតម្លៃណាស់។ ខ្ញុំមិនយល់ថាមានតម្លៃយ៉ាងម៉េចទេ ពេលនោះ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំចូលចិត្តមើលរូប។ មានរូបចម្លាក់ រូបប្រាសាទអង្គរវត្ត ប្រសាទបាយ័ន។ ដល់ថ្នាក់ឌីប្លូម (ថ្នាក់ទី៩បច្ចុប្បន្ន) ខ្ញុំចាប់ផ្តើមអានសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ»។ លោកបណ្ឌិតផ្នែកបុរាណវិទ្យា បច្ចុប្បន្នអាយុ៣៤ឆ្នាំ កំពុងរម្លឹកអំពីមូលហេតុដែលធ្វើអោយលោកចាប់អារម្មណ៍លើវិស័យបុរាណវិទ្យា។

នៅពេលដែលយល់ថា ខ្លួនស្រឡាញ់ចំណេះវិជ្ជាដែលទាក់ទងនឹងប្រាសាទបុរាណហើយនោះ បូករួមទាំងបានឃើញប្រាសាទអង្គរជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ដោយអារម្មណ៍រំភើបថែមទៀតនោះ លោករតនាក៏បានសួរសុំយោបល់ពីឪពុកថា «តើត្រូវរៀនមុខវិជ្ជាអ្វី ដើម្បីខ្លួនអាចស្គាល់វិស័យវប្បធម៌ អរិយធម៌ និងប្រាសាទបុរាណខ្មែរនេះ»? ចម្លើយរបស់ឪពុកលោកនៅពេលនោះ ដែលផ្តល់យោបល់អោយជ្រើសរើសយកផ្នែកបុរាណវិទ្យានោះហើយ ដែលបានធ្វើអោយចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានស្ថិតនៅលើផ្លូវនៃជំនាញបុរាណវិទ្យានៅពេលនេះ។ លោករតនាបានប្រើពេលវេលា៣ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់មធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិនៅឆ្នាំ១៩៩៦នៅវិទ្យាល័យបឹងត្របែក ដើម្បីព្យាយាមប្រឡងអោយបានជោគជ័យចូលក្នុងមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យានៅក្នុង១៩៩៩ ។

Siv channa-001
បុរាណវិទ្យានាំអោយជាតិមួយស្គាល់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯង

ក្រោយពីបានបញ្ចប់ការសិក្សា៥ឆ្នាំនៅក្នុងមាតុភូមិក្នុងឆ្នាំ២០០៤ លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានស្នើសុំអាហារូបករណ៍ទៅប្រទេសបារាំងដើម្បីសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិតនៅឆ្នាំ២០០៥ ។ បន្ទាប់ពីទទួលបានសញ្ញាបត្រថ្នាក់អនុបណ្ឌិតនៅឆ្នាំ២០០៦នោះ លោករតនាក៏បានស្នើបេក្ខភាពខ្លួនរៀនថ្នាក់បណ្ឌិតតែម្តងចាប់ពីឆ្នាំ២០០៧ នៅក្នុងប្រទេសបារាំងដដែល។ បេក្ខជនបណ្ឌិតត្រូវប្រើរយៈពេល៥ឆ្នាំ ពោលគឺរហូតដល់ចុងឆ្នាំ២០១១ ទើបអាចបញ្ចប់ និងទទួលបានសញ្ញាបត្រថ្នាក់បណ្ឌិតផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ បន្ទាប់ពីបានចំណាយពេល១០ឆ្នាំ ក្នុងការសិក្សាបុរាណវិទ្យា តើលោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាពន្យល់យ៉ាងណាអំពីសារៈសំខាន់នៃការសិក្សាបុរាណវិទ្យា?
«សិក្សាបុរាណវិទ្យា គឺជាការសិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ពីជាតិពន្ធុវិទ្យា ពីស្ថាបត្យកម្ម ប្រវត្តិសិល្បៈជាដើម។ មិនត្រឹមតែសិក្សាអំពីអតីតកាលទេ ក៏មានការសិក្សាពីសង្គមបច្ចុប្បន្នដែរ ដើម្បីដឹងថា តើសង្គមបច្ចុប្បន្នបានយកលំនាំនៃការគ្រប់គ្រងនៃសម័យកាលណាមួយ ឬអត់? ប្រសិនយើងមិនរៀនបុរាណវិទ្យា យើងមិនដឹងពីឬសគល់នៃវប្បធម៌ជាតិ មិនដឹងពីអត្តសញ្ញាណ និងមិនដឹងថាពូជខ្មែរបានធ្វើអ្វីខ្លះដែលធ្លាប់ជាមហាអំណាចអាណាចក្រអង្គរនោះទេ»។ នេះជាការបកស្រាយរបស់លោក ចិន្ត ច័ន្ទរតនាដែលកំពុងមានតួនាទីជាមន្ត្រីរបស់រដ្ឋសភាផងដែរ ក្នុងការិយាល័យសំណង់នៃអគ្គនាយកដ្ឋានរដ្ឋបាល និងហិរញ្ញវត្ថុ។
ពាក់អាវយឺតបង្កង់ ពណ៌ប្រផេះលាយខ្មៅ អាវដាក់ក្នុងខោករណាត់ពណ៌ខ្មៅ និងមានកាន់សៀវភៅស្នាដៃថ្នាក់បណ្ឌិតផងនោះ លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាក៏បានបញ្ជាក់អោយដឹងបន្ថែមទៀតអំពីសារៈសំខាន់នៃមុខវិជ្ជាបុរាណវិទ្យា ដែលជំរុញអោយមានការចងក្រងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាជាច្រើនសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជានោះ។ លោករតនា វ័យ៣៤ឆ្នាំបានបន្តពន្យល់យ៉ាងដូច្នេះថា៖«ប្រសិនបើគេធ្វើកំណាយនៅកន្លែងមួយ ហើយគេរកឃើញផ្នូរ ឬវត្ថុបុរាណនានានោះ គេអាចចងក្រងជាឯកសារមួយដែលរៀបរាប់សង្គមអតីតកាលនៃទីកន្លែងដែលគេធ្វើកំណាយនោះ។ ដូច្នេះប្រសិនបើយើងគ្មានមុខវិជ្ជាបុរាណវិទ្យា យើងមិនអាចចងក្រងប្រវត្តិសាស្ត្រយើងបានទេ»។

Siv channa-004
ខ្វះខាតការផ្សព្វផ្សាយអំពីចំណេះដឹងបុរាណវិទ្យា

ក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនផ្នែកបុរាណវិទ្យាផង និងជាអ្នកស្រាវជ្រាវផងនោះ លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានសម្តែងអារម្មណ៍សោកស្តាយដែលមិនទាន់បានឃើញការចាប់អារម្មណ៍ និងការអោយតម្លៃខ្លាំងពីសំណាក់សាធារណៈជន និងពិសេសពីយុវជនជំនាន់ក្រោយ ទៅលើវិស័យបុរាណវិទ្យា។ មូលហេតុចំបងមួយដែលជាប្រធានបទនៃការស្តីបន្ទោសរបស់លោកបុរាណវិទូ គឺកង្វះការផ្សព្វផ្សាយទូលំទូលាយ។ កម្រមានការតាំងពិពណ៌បុរាណវិទ្យា កម្រមានការជជែកពិភាក្សាអំពីបុរាណវិទ្យានៅលើវេទិកាសាធារណៈ និងនៅតាមបណ្តាញសារព័ត៌មាន ទាំងអស់នេះហើយ បើតាមលោកបុរាណវិទូរតនា ដែលធ្វើអោយវិស័យបុរាណវិទ្យាស្ទើរត្រូវបានបំភ្លេចនោះ។ ការខ្វះខាតថវិកាក្នុងការងារផ្សព្វផ្សាយអំពីបុរាណវិទ្យាគឺជារឿងមួយ ប៉ុន្តែនៅមានបញ្ហាមួយទៀត ដែលឧបសគ្គក្នុងការដាក់បង្ហាញវិស័យបុរាណវិទ្យាអោយកូនខ្មែរបានឃើញ និងបានយល់។
«នោះគឺបញ្ហាភាសា។ ខ្ញុំរៀនបុរាណវិទ្យា១០ឆ្នាំហើយ ខ្ញុំឃើញមានឯកសារជាភាសាខ្មែរត្រឹមតែ ១០ទៅ១៥ភាគរយប៉ុណ្ណោះ។ មានសុទ្ធតែភាសាបារាំង។ ដូច្នេះ បើយើងចង់រៀនបុរាណវិទ្យា ហើយដល់ថ្នាក់បណ្ឌិតទៀតនោះ លុះត្រាតែទៅរៀននៅស្រុកបារាំង»។ នេះការរអ៊ូរទាំរបស់លោកបណ្ឌិត។
បណ្ឌិតចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានលើកទឹកចិត្តអោយយុវជនខ្មែរចាប់អារម្មណ៍លើមុខវិជ្ជាបុរាណវិទ្យា ដើម្បីអាចយល់ដឹងអំពីចំណេះដឹងអប្បបរមាណាមួយដែលអាចអោយពួកគេដឹងអំពីអត្តសញ្ញាណជនជាតិខ្មែរ។ និយាយយ៉ាងដូច្នេះ លោករតនាក៏មិនមែនមានន័យថា យុវជនជំនាន់ក្រោយត្រូវសិក្សាជំនាញបុរាណវិទ្យាទាំងអស់គ្នានោះដែរ។ ប៉ុន្តែលោកបណ្ឌិតគ្រាន់តែចង់អោយយុវជនជំនាន់ក្រោយយកចិត្តទុកដាក់ស្តាប់ការផ្សព្វផ្សាយអំពីអ្វីដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រវត្តិនៃវប្បធម៌ និងអរិយធម៌ខ្មែរជាដើម។

Siv channa-003
កេរដំណែលខ្មែរជាជំហាននៃការចងក្រង និងការផ្សព្វផ្សាយបុរាណវិទ្យា


ដោយបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅប្រទេសបារាំង ហើយបានឃើញអំពីសកម្មភាពផ្សព្វផ្សាយបុរាណវិទ្យាដ៏មានប្រសិទ្ធភាពតាមរយៈប្រព័ន្ធបណ្តាញព័ត៌មាននៅស្រុកបារាំងនោះ លោកបណ្ឌិតចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានផ្តួចផ្តើមបង្កើតទស្សនាវដ្តីមួយនៅចុងឆ្នាំ២០០៨ ដែលមានឈ្មោះថា កេរដំណែលខ្មែរ ដោយមានរួមទាំងគេហទំព័រមួយផង ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយស្នាដៃ និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវបុរាណនានានៅកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែទីផ្សារបោះពុម្ពទស្សនាវដ្តីបុរាណវិទ្យាហាក់មិនទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីអ្នកអានសោះ។ ក្រុមការងារស្រាវជ្រាវក៏បានផ្តោតការងារលើគេហទំព័រដែលទទួលបានការគាំទ្រប្រសើរជាង ហើយមិនចំណាយថវិកាច្រើនដូចការងារទស្សនាវដ្តីផង។
ក្នុងគោលដៅសម្រេចអោយបានការងារផ្សព្វផ្សាយស្នាដៃស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាដែលត្រូវការប្រភពថវិកានោះ លោកបណ្ឌិតចិន្ត ច័ន្ទរតនាមិនបានទម្លាក់ដៃក្នុងការព្យាយាមបង្កើតអោយបានក្រុមការងារស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យា និងស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយនោះឡើយ។ នៅឆ្នាំ២០០៨ លោកបុរាណវិទូបានទូលដំណឹងអំពីបំណងចង់បង្កើតក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាម្តងរួចហើយ ថ្វាយព្រះករុណា ព្រះបាទ ព្រះបរមនាថនរោត្តម សីហមុនីនៅក្នុងព្រះរាជសវនាការមួយជាមួយក្រុមការងាររបស់លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនា។ ក្រោយពីបានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់បណ្ឌិតពីស្រុកបារាំង លោករតនាបានមកជួបពិភាក្សា សុំការគាំទ្រពីលោកខៀវ កាញារិទ្ធ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានដើម្បីបង្កើតមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ ដោយបានអញ្ជើញលោករដ្ឋមន្ត្រីធ្វើជាប្រធានកិត្តិយសនៃមូលនិធិនេះ។ កាលណោះគឺនៅឆ្នាំ២០១២។ ចាប់ពីពេលនោះមក សកម្មភាពការងារនៃក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាដែលមានសមាជិកសរុបទាំងពេញសិទ្ធ និងស្ម័គ្រចិត្តចំនួន១៥នាក់នោះ ហាក់បានមានដំណើរការទៅមុខដោយសន្សឹម។ លោកចិន្ត ច័ន្ទរតនាបានរៀបរាប់ដោយទឹកមុខសប្បាយចិត្តយ៉ាងដូច្នេះ៖«ដូច្នេះចាប់ពីឆ្នាំ២០១២មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ យើងទទួលបានការសហការក្នុងក្របខណ្ឌនៃការស្រាវជ្រាវ និងផ្សព្វផ្សាយនេះ ជាមួយក្រសួងព័ត៌មាន ក្រសួងវប្បធម៌ អាជ្ញាធរអប្សរា និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធមួយចំនួនទៀត»។

Siv channa-002
ខ្ញុំមានគោលបំណងបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ជាតិ

បើទោះជាមានឧបសគ្គខ្លះៗក្នុងគម្រោងជាច្រើនក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នក៏ដោយ បណ្ឌិតចិន្ត ច័ន្ទរតនាក៏មិនភ្លេចរម្លឹកខ្លួនឯងអំពីគម្រោងធំៗថ្នាក់ជាតិដែលខ្លួនចង់ធ្វើអោយបានសម្រេចសម្រាប់ផលប្រយោជន៍របស់មាតុភូមិរបស់ខ្លួនដែរ។ បន្តសរសេរសៀវភៅ បកប្រែឯកសារស្តីពីបុរាណវិទ្យាពីភាសាបារាំងមកជាភាសាខ្មែរអោយបានច្រើន និងបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ជាតិមួយ ទាំងនេះគឺជាមហិច្ឆតារបស់លោកបុរាណវិទូ។ លោករតនាពន្យល់ថា៖ «ការខ្វះខាតឯកសារជាភាសាខ្មែរនេះហើយ ដែលធ្វើអោយកូនខ្មែរស្ថិតនៅឆ្ងាយពីវិស័យបុរាណវិទ្យា។ នេះជាឧបសគ្គមួយ។ ដូច្នេះយើងត្រូវបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗដែលមានជាភាសាបរទេសមកជាភាសាខ្មែរ ដើម្បីអោយខ្មែរជំនាន់ក្រោយដឹងថា តើបរទេសបានសរសេរអ្វីខ្លះអំពីខ្មែរ»?

បុរាណវិទូចិន្ត ច័ន្ទរតនានឹងលះបង់ជីវិតខ្លួនជាមួយនឹងការកិច្ចការផ្នែកបុរាណវិទ្យាដើម្បីកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែវាក៏មិនមែនជាការលះបង់តែមួយនោះឡើយ។ ការងារដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ប្រចាំថៃទាំងនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ និងនៅប្រាសាទបុរាណនៅតាមខេត្តបានយកពេលវេលារបស់ស្វាមី និងឪពុកនៃកូន៤នាក់ស្ទើរតែអស់រលីងពីក្នុងគ្រួសារ។ លោកបុរាណវិទូបានបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើគ្មានភរិយារបស់លោកដែលជាអតីតនិស្សិតផ្នែកបុរាណវិទ្យាយល់អំពីការលះបង់របស់លោក និងតម្លៃនៃការងារបុរាណវិទ្យានោះទេ លោកក៏មិនមានទឹកចិត្តខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការងារ ដូចសព្វថ្ងៃនេះដែរ។ ភរិយាឯណា មិនចង់បានស្វាមីនៅជិតខ្លួន?

1012911_10152050977043634_1948868878_n

1489209_10152043590973634_1606887988_n

534400_10152042288288634_1355742246_n 971155_10152050990708634_269228637_n   1966804_10152052701063634_1451416976_n

Advertisements

ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់លោកសាស្ត្រាចារ្យ បណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា ប្រធានក្រុមស្ថាបនិកនៃមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ

IMG_056

កើត៖ ០៩ មេសា ១៩៨០
នៅសង្កាត់លេខ៦ ក្រុងភ្នំពេញ
ឳពុក៖ ចិន្ត នាគ (ស្លាប់) ជាសាស្ត្រាចារ្យល្ខោន អ្នកនិពន្ធ និងអ្នកដឹកនាំរឿង
ម្តាយ៖ ម៉ិញ យុន ជាអតីតគ្រួបង្ហាត់សូត្រកំណាព្យ នៅក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ
បងប្អូន៖ ១. ចិន្ត ច័ន្ទរដ្ឋា (ស្លាប់), ២. ចិន្ត ច័ន្ទធីតា (ស្លាប់), ៣. ចិន្ត ច័ន្ទរតនា, និង៤. ចិន្ត ច័ន្ទស៊ុដា (សាស្ត្រាចារ្យផ្នែករបាំបុរាណ និងជាអ្នកនិពន្ធ ដឹកនាំរឿង…)

តួនាទីបច្ចុប្បន្ន៖
មន្ត្រីនៃអគ្គលេខាធិការដ្ឋានរដ្ឋសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ប្រធានក្រុមការងារស្រាវជ្រាវនៃមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ
សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ, សិក្សាខ្មែរ, ជាតិពន្ធុវិទ្យា, សង្គមវិទ្យា, ទ្រឹស្តីសង្គម, បុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសិល្បៈខ្មែរ និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍
(នៅសាកលវិទ្យាល័យហ្សាម៉ាន់ និងសាកលវិទ្យាល័យកម្ពុជា)

ប្រវត្តិនៃការសិក្សា៖

២០១១៖ បញ្ចប់ថ្នាក់បណ្ឌិតផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈអាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅសាកលវិទ្យាល័យស៊័រប៊នប៉ារីស៍ទី៣ – Sorbonne-Nouvelle Paris 3 (និកេ្ខបបទ៖ រាជធានីកោះកេរ និងព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤, ប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យា)

២០០៦៖ អនុបណ្ឌិតផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈអាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅសាកលវិទ្យាល័យស៊័រប៊នប៉ារីស៍ទី៣ (សារណា៖ ការសិក្សាលើចម្លាក់ប្រាសាទអណ្តែត ឆ្លាក់លើជញ្ជាំងប្រាសាទសម័យបុរេអង្គរ)

២០០៤៖ បរិញ្ញាប័ត្រផ្នែកបុរាណវិទ្យា នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ (ភ្នំពេញ) សារណា៖ ការសិក្សាលើបចេ្ចកទេសជួសជុល និងអភិរក្សកុលាលភាជន៍

១៩៩៦៖ សញ្ញាប័ត្រទុតិយភូមិ (វិទ្យាល័យបឹងត្របែក)

១៩៩៣ ៖ សញ្ញាប័ត្របឋមភូមិ (អនុវិទ្យាល័យបណ្តុះវិជ្ជា បច្ចុប្បន្នសាលាសុធារស)

ប្រវត្តិ ស្នាដៃ និងបទពិសោធន៍ការងារ៖
ស្រាវជ្រាវលើផ្នែកវប្បធម៌ និងអារ្យធម៌ខ្មែរ បុរាណវិទ្យា ប្រវត្តិសិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្ម…។ល។

ផលិតករកម្មវិធីទូរទស្សន៍អាស៊ីអាគ្នេយ៍ (សិល្បៈ និងទស្សនីយភាព, អប់រំ និងសិល្បៈ, ព័ត៌មានវិទ្យា, ឯកសារ និងការស្រាវជ្រាវ….)

បោះពុម្ពសៀវភៅ៖ Le site de Koh Ker et le règne de Jayavarman IV, histoire, art et archéologie
មគ្គុទេសក៍វិមានរដ្ឋសភា

ដឹកនាំការថតខ្សែវីដេអូឯកសារស្តីអំពី “ព្រះរាជពិធីសម្ពោធវិមានរដ្ឋសភា ថ្ងៃទី០៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៧”
ផលិតខ្សែវីដេអូឯកសារស្តីពី “ប្រវត្តិនៃការកសាងវិមានរដ្ឋសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា”
ព្រមទាំងការងារសំខាន់មួយចំនួនទៀត….។ល។
ដឹកនាំថតខ្សែវីដេអូផ្សព្វផ្សាយអំពីតំបន់កោះកេរ….

ផ្សព្វផ្សាយតាមវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍
ធ្វើបទបង្ហាញស្តីពីការស្រាវជ្រាវផ្នែកបុរាណវិទ្យា ប្រវត្តិសិល្បៈ បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាតិ នៅតាមស្ថានីយ៍វិទ្យុ និងទូរទស្សន៍ទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស…

សិក្ខាសាលារបស់កេរដំណែលខ្មែរ៖
សិក្ខាសាលាស្តីពី “របកគំហើញថ្មីៗនៃការស្រាវជ្រាវផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍” (០៧ កក្កដា ២០១២)

សិក្ខាសាលាស្តីពី “កោះកេរ អច្ឆរិយវត្ថុដែលបាត់បង់” (០១ មីនា ២០១៤)

Henri Marchal – អ្នកជួសជុលប្រាសាទបន្ទាយស្រី

Text from Wikipedia, the free encyclopedia
Photo: EFEO

Henri Marchal

Henri Marchal (Paris, June 24, 1876 – Siem Reap, April 10, 1970) was a French architect and civil servant. He devoted a great part of his life to research on the art and archeology of Cambodia and the conservation and restoration of Khmer monuments at the archeological site of Angkor, in Cambodia.

After his baccalauréat in 1895, he was admitted to the École des beaux-arts, section of Architecture, where he attended the workshop led by Gaston Redon.

He was appointed Inspector of civilian buildings of Cambodia in 1905. In 1910 he gained the Khmer language license and was appointed assistant curator of the Ecole française d’Extrême-Orient (EFEO) Museum in Phnom Penh. In 1912 he was dispatched to Saigon, as Inspector of civilian buildings of Cochinchina.

Following the death of Jean Commaille (murdered by bandits while carrying the pay of workers), in 1916 he was dispatched to Angkor to manage Conservation d’Angkor by EFEO. He resumed the cleaning works on Angkor Wat and the excavation of main monuments in central Angkor Thom[1]: Baphuon, the Bayon, Phimeanakas, Preah Pithu, the Royal Palace ecc.)[2].

In 1919 Henri Marchal was appointed permanent member of EFEO and “Curator of Angkor”.

Then he began also excavation and cleaning of other monuments outside Angkor Thom: Ta Prohm (in 1920), Preah Khan, Neak Pean, Phnom Bakheng (1922–29), Prasat Kravan (with Henri Parmentier and Victor Goloubew) and Banteay Srei among others[3].

In 1930 he went to Java to learn the principles of anastylosis from the archeological service of the Dutch East Indies, aware of the limits of the consolidation methods used previously in Angkor[4]. Upon his return, he decided to apply the method of anastylosis for the first time in Angkor on the temple of Banteay Srei. The restoration was unanimously applauded as success.

In 1933 he left the Conservation d’Angkor office to replace Henri Parmentier as Chief of the archaeological service of EFEO, but he reassumed the charge of Curator of Angkor from 1935 to 1937 (because of the tragic suicide of Georges Trouvé) and again from 1947 (replacing Maurice Glaize) to 1953. At that time he was more than seventy-five years old and in an interview on The New York Times[5] said «the work is getting too hard for me»!!!

In the meantime in 1938, on the way back to France, he visited India and Ceylon, which he described in Souvenirs d’un Conservateur, and before returning to Angkor he led an archeological mission in Arikamedu (called Virampatnam by the French), near Pondicherry.

From 1948 to 1953 he directed restoration works on the buildings located along the west roadway of Angkor Wat, the Baphuon (1948), Banteay Kdei, Preah Khan and Thommanon (1950). From 1954 to 1957 he was appointed technical advisor of historical monuments and Chief of Department of Public Works of the newly formed Kingdom of Laos.

His love for Angkor and Khmer civilization is testified by his settling in Siem Reap after his retirement, in 1957, until his dead in 1970.

  • 1924-26 – “Les portes monumentales du groupe d’Angkor”, AAK 2/1, p. 1-26, pl., ph.
  • 1924-26 – “Notes sur le Palais Royal d’Angkor Thom“, AAK 2/3, p. 303-328.
  • 1925 – “Pavillons d’entrée du Palais Royal d’Angkor Thom”, in Études asiatiques (2), Paris, EFEO/G. van Oest (PEFEO 20), p. 57-78, pl. 32-41.
  • Marchal, Henri (1928) (in French). Guide archéologique aux temples d’Angkor : Angkor Vat, Angkor Thom, et les monuments du petit et du grand circuit. Paris: G. van Oest. OCLC 224296699.
  • 1937 – “Kutîçvara » et « Notes sur les Terrasses des Éléphants, du Roi lépreux et le Palais Royal d’Angkor Thom”, BEFEO 37/2, p. 333-360.
  • 1939 – La collection khmère, (Musée Louis Finot), Hanoi, EFEO, 170 p., 13 pl.
  • 1948 – L’architecture comparée dans l’Inde et dans l’Extrême-Orient, Paris, G. van Oest, 262 p.
  • Marchal, Henri (1951) (in French). Le décor et la sculpture khmers. Paris: G. van Oest. OCLC 3054586.
  • 1951 – Le décor et la sculpture khmers, Paris, G. van Oest, 135 p.
  • 1957 – Le Temple de Vat Phou, province de Champassak, Saigon, edited by département des Cultes du Gouvernement royal du Laos, 37 p.

[edit] References

  1. ^ Marchal, 1918, BEFEO 18/8
  2. ^ Until the Thirties the activities of Conservation d’Angkor office in Angkor were basically archeological excavations, but after 1930 they focused on restoration and conservation
  3. ^ World Monuments Fund (september 1992). “Considerations for the conservation and presentation of the historic city of Angkor” (PDF). pp. 80–81. Retrieved 27 August 2009.[dead link]
  4. ^ EFEO (1930). “Documents administratifs” (in French) (PDF). BEFEO 30: 232. ISSN 0336-1519. Retrieved 2009-08-28.
  5. ^ “RUINS OF CAMBODIA AWAIT NEW TOUCH; Archaeologist, Weary at 76, Stays On in Dangerous Post No One Wants to Take RELICS CENTURIES OLD Many Monuments of Period of Glory of Khmer Rulers Restored by Frenchman”. The New York Times. 1952-04-21. Retrieved 2010-05-04.

[edit] External links

[edit] Bibliography

 

Text from EFEO

Henri Marchal

Paris, 1876 – Siem Reap (Cambodge), 1970

Membre de 1919 à 1937

Henri Marchal

Bachelier ès lettres et philosophie et bachelier ès lettres et mathématiques en 1895, Henri Marchal est admis à l’École des beaux-arts, section architecture, dans l’atelier dirigé par Gaston Redon. Parallèlement, il donne des conférences dans les universités populaires et un cours du soir de dessin industriel à l’Association polytechnique.

Nommé Inspecteur des bâtiments civils du Cambodge en 1905, il effectue une mission en Thaïlande afin de préparer le projet d’une nouvelle légation de France. En 1910, il passe le Brevet de langue cambodgienne ; il est nommé conservateur-adjoint du musée de l’École à Phnom Penh, en tant que responsable de la nouvelle section des antiquités khmères. En 1912, il est affecté à Saigon, comme inspecteur des bâtiments civils de la Cochinchine.

En 1916, à la suite de la disparition de Jean Commaille, il est détaché auprès de l’EFEO pour assurer la direction de la Conservation d’Angkor. Il reprend tout d’abord l’ouvre de débroussaillement d’Angkor Vat et des principaux monuments construits à la périphérie de la Place royale (Bayon, Baphuon, Palais royal, Preah Pithu, etc). Cette mise en valeur de la zone centrale d’Angkor Thom est complétée par le repérage des très nombreux vestiges situés à l’intérieur ou à proximité immédiate de l’enceinte d’Angkor Thom (BEFEO 18). En 1919, Henri Marchal est nommé membre permanent de l’EFEO et Conservateur d’Angkor. Il poursuit le dégagement des douves d’Angkor Vat, en même temps qu’il entreprend des consolidations ponctuelles au Bakheng (1922-1929), au Baphuon, au Bayon, à la Porte de la Victoire, ainsi que dans des monuments légèrement excentrés comme le Preah Khan ou Bantey Kdei. Il prend cependant conscience des limites des méthodes de consolidation utilisées jusqu’alors et, en 1930, part à Java pour étudier les principes de l’anastylose auprès du service archéologique des Indes néerlandaises (BEFEO 30).

À son retour, il décide de les mettre en ouvre sur le temple de Bantey Srei, récemment découvert (1931-1933). Cette restauration est unanimement saluée. En 1933, Henri Marchal prend officiellement sa retraite et quitte la Conservation d’Angkor pour remplacer Henri Parmentier à la tête du service archéologique de l’EFEO. En 1938, sur le chemin du retour vers la France, il effectue un séjour à Ceylan et en Inde, dont il donnera un récit imagé dans le Souvenir d’un ancien conservateur d’Angkor.

Arrivé en France au début de la guerrre, il y restera jusqu’en 1946, année où il effectue une mission à Pondichéry pour prendre la direction du chantier de Virampatnam. Un an plus tard, il est rappelé pour assurer le remplacement de Maurice Glaize comme Conservateur d’Angkor et y reste six ans. Il restaure les édifices situés le long de la chaussée ouest d’Angkor Vat (1948) et travaille aussi à la Terrasse des Éléphants (1948), au Baphuon (1948), à Bantey Kdei (1950), au Prah Khan (1950) et à Thommanon (1950).

Après un bref séjour en France, il repart à Hanoi pour assurer temporairement la conservation du musée Louis Finot. En 1954, il est nommé conseiller technique des monuments historiques et chef du bureau de l’architecture au ministère des Travaux publics du Royaume du Laos, poste qu’il occupe jusqu’en 1957. C’est à cette date qu’il prend définitivement sa retraite et décide de rester au Cambodge. Il s’installe alors à Siem Reap, où il décède à l’âge de 94 ans.

La vie d’Henri Marchal se confond pendant près de quarante ans avec les travaux de restauration menés sur le site d’Angkor. Profondément attaché au Cambodge et à la conservation de son patrimoine, il a professionnalisé l’action de l’École, en appliquant aux monuments khmers les procédés développés en Grèce et à Java. Appelé à travailler sur de très nombreux monuments, il en a donné des descriptions précises, tant dans les Journaux et Rapports de fouilles que dans de très nombreuses monographies, qui sont un support indispensable à l’approche architecturale de bien des monuments.

Sources

« Souvenirs d’un Conservateur », France-Asie 7/66-67 (1951), p. 608-614 ; BSEI 47/1 (n. s., 1972), p. 7-36 ; Artibus Asiae 34/1 (1972), p. 96-101 ; Souvenir d’un ancien conservateur d’Angkor, dactyl., s. l., s. d., 171 p.


Publications

1918

« Monuments secondaires et Terrasses bouddhiques d’Angkor-Thom », BEFEO 18/8, p. 1-40.

1922

« Le temple de Prah Palilay », BEFEO 22, p. 101-134.

1924-26

« Les portes monumentales du groupe d’Angkor », AAK 2/1, p. 1-26, pl., ph.

1924-26

« Notes sur le Palais Royal d’Angkor Thom », AAK 2/3, p. 303-328.

1925

« Pavillons d’entrée du Palais Royal d’Angkor Thom », in Études asiatiques (2), Paris, EFEO/G. van Oest (PEFEO 20), p. 57-78, pl. 32-41.

1937

« Kutîçvara » et « Notes sur les Terrasses des Éléphants, du Roi lépreux et le Palais Royal d’Angkor Thom », BEFEO 37/2, p. 333-360.

1939

La collection khmère, (Musée Louis Finot), Hanoi, EFEO, 170 p., 13 pl.

1948

L’architecture comparée dans l’Inde et dans l’Extrême-Orient, Paris, G. van Oest, 262 p.

1951

Le décor et la sculpture khmers, Paris, G. van Oest, 135 p.

1957

Le Temple de Vat Phou, province de Champassak, Saigon, Éd. du département des Cultes du Gouvernement royal du Laos, 37 p.

 

Accueil EFEO

ម៉ៅ អាយុទ្ធ មួយជីវិតគឺបូជាសម្រាប់វិស័យភាពយន្ត – MAO Ayuth, the famous Cambodian film maker

From http://www.Asianfinest.com

A Profile of Mao Ayuth
October 2010
By Tilman Baumgaertel

Water Festival in Phnom Penh, 2009. A sight you do not get to see very often in Cambodia: People standing in line to see a movie. While teams of rowers in dragon boats paddle down the Tonle Sap river in front of a festive crowd on the river banks of the city, long queues form in front of the box office of the Chenla Theatre to see a movie that was originally released four years ago: “Ne Sat Kror Per” (The Crocodile, 2005).

This triumph belongs to Mao Ayuth´s, 66, veteran film maker and living chronicle of Cambodian cinema. He cunningly never released the film on DVD or VCD, thereby keeping it from the pirate market. Therefore he can re-release the film time and again on public holidays and during festivals to great public acclaim. The action movie, that stars popular karaoke singer Preap Sovath and was financed by Hang Meas Video Production, best know for an endless stream of Karaoke videos, is considered to be one of the most expensive movies in Cambodian film history with its budget of US$ 100.000. It is loosely based on Mao Ayuth´s childhood memories of crocodile hunters, and tells the story of San (Nhem Sokunthol) who lost his family, friends and almost his own life to crocodiles. He is pursuing Kror Per Nak Ta, the Crocodile King. The movie features exciting hunting scenes with live crocodiles and colorful recreations of rural life in Cambodia, and makes good use of the importance that crocodiles have in Khmer lore.

“The Crocodile” is so far the last of the eight movies that Mao directed in a career that spans more than four decades of the media history of Cambodia. He is one of the few film makers that survived the bloody terror regime of the Khmer Rouge. Together with actress Dy Saveth, and directors Yvon Hem and Ly Bun Yim, he is among the few movie people whose work connects the film industry of the present with the “Golden Age” of Khmer cinema in the 1960s and 1970s, before the Khmer Rouge crushed everything that they considered to be decadent, Western-oriented culture.

We meet him for an interview in his office in the Ministry of Information, where he is a Secretary of State. His Excellency sits in a leather arm chair and recalls his eventful life, every inch an elder statesmen of Cambodian cinema in his cream-colored suit. A picture of Angkor Wat hangs on the wall, next to maps that show the terrestrial coverage of the National Television Kampuchea (TVK), where he used to be General Director. His desk is cluttered with books and other documents.

Born in 1944 in the Srey Sonthor district of Kompong Cham province, he started his film career, when he took part in a script writing program that the Ministry of Information sponsored from 1963 to 1965. It was held by Ieu Pannakar, who himself was among the first Cambodians who studied film making in France with the support of King Norodom Sihanouk, then Head of State. The young writer, who admired French poets such Victor Hugo and La Fontaine and who dreamed of becoming a singer like Cambodian superstar Sin Sisamuth, started to work at the first Cambodian television station TVRK, that was founded by King Sihanouk in 1964. He started out as a production assistant and went on to become program director, in charge of the two hours of programming that the station would broadcast every night between 6 pm and 8 pm.

In the early 1970s, he went to France with a stipend of the Office de Radiodiffusion Télévision Française (ORTF), the national agency that provided public radio and television in France from 1964 to 1974. While in Europe, he shot some scenes for his first feature film “Beth Phnek Hek Troung” (Close my eyes, open my heart, 1975) during a vacation in the Alps in Switzerland with a 16-milimeter camera that he had brought along and that he had to wind up by hand between takes.

The sly trick to include a holiday movie into a feature film would turn out to be characteristic for Mao´s way of making films as well as of the Cambodian cinema industry in general that had to make do with the modest means that it had at its disposal. The scenes of snow-covered mountains, ski lifts and tourists in fur hats and thick winter coats provided an exotic location for a film from tropical Cambodia, when he inserted scenes of Khmer superstar Kong Sam Oeun – who plays a Cambodian business man in France – that were shot back home in Phnom Penh.

As the protagonist of the movie, Kong has to return to Cambodia, when his twin brother (also played by the prolific actor, who acted in more than 100 films in his career that lasted from 1960 to 1975) has been murdered. He falls in love with his brother’s widow (Kim Nova), who eventually gives in to his advances. The film was shot in six weeks, financed as the first (and due to tragic historic developments, last) production by the newly-founded production company Bopea, basically a group of friends that put up the money for Mao´s debut. It was a success that played in the cinemas Capitol and Chenla (where „The Crocodile“ was premiered in 2005) for more than a month.

As only one print of the film was made, messengers had to drive the film reels back and forth from one theatre to the other, while the movie was showing. The film was so successful that Mao even published a novel based on the script that contained stills from the film. A copy of the small paperback that survived the Khmer Rouge regime is now a permanent fixture on his desk at the Ministry of Information. (The film itself, as the majority of the Cambodian films of that time, is lost.)

It turned out to be one of the last films that were made in Cambodia before the Khmer Rouge took over Phnom Penh in April 1975, the end of a short, but colorful period of film making in the country that lasted only one decade and a half. The first Khmer feature film was made only in 1960. In the fifteen years that followed, around 450 films were produced; typically fantasy films based on traditional folklore stories, often based on the Ramayana, that were screened in the more than 30 cinemas in Phnom Penh to an audience that was positively cinema-crazy.

Back then, Cambodia easily had the most international cinema scene in all of the countries of Southeast Asia. The foreign films that were shown in the theatres were not just from former colonial ruler France and the omnipresent USA, but also from Hong Kong, Taiwan and Japan and even from countries such as West Germany, Cuba, the Sowjetunion, the Philippines and India, with Bollywood being a particularly strong influence on the Cambodian cinema that developed in the 1960s.

All that came to an end, when the Khmer Rouge took over Phnom Penh on April 17, 1975, and forced the whole population to leave the city within 24 hours to take part in their bizarrely misguided, murderous experiment to create an agrarian socialism. During the time, when Mao´s debut was screened, the writing was already on the wall: the people of Phnom Penh could hear the detonations of the Khmer Rouge army coming closer almost every day. Bombs exploded in some cinemas, a dark premonition of the ominous terror that would soon drown the country in its own blood.

It was sheer luck that Mao Ayuth survived the Pol Pot period. He pretended to be a wedding photographer, when interrogated by Khmer Rouge cadres, and got away with it after a lie detector test. He survived as a peasant, fisherman and laborer. He recalls: “During this whole time, I had only one wish: to survive and to make a film about all of this, for better and worse.” It would take more than a decade until he had the opportunity to do so.

After the Vietnamese drove out the Khmer Rouge in 1979, Mao returned to civil service, and – together with his former teacher Ieu Pannakar – set up the Department of Cinema, a government organization in charge of film censorship and the support of the local film industry. „When I came into office, the first thing I did was to look for former film dubbers“, Mao recalls. As the local film industry was eliminated and would require a decade to recover, the only films available for the cinemas that slowly started to open again came – via Vietnam – from „socialist brother countries“: the Soviet Union, East Germany, Czechoslovakia. Just as in the times before the Khmer Rouge, they had to be dubbed during the projection by experienced live dubbers, who would often voice the parts of various characters in the film during each screening.

The Vietnamese trained some Cambodian documentary film makers, who were among the first to go on to make the first feature films in Cambodia in the late 1980s. Slowly new film equipment was brought into the country. As a Deputy Head of the Film Department in the Ministry of Propaganda, Information and Culture, Mao had access to some of the most advanced cameras and production equipment, and made his second film in late 1988, thirteen years after his debut: “Chet Chong Cham” (I Want To Remember, 1989), a story of survival set during the Republican period under Lon Nol (1970 – 1975), under the Khmer Rouge and in the present, that is told in flashbacks-within-flashbacks.

The budget for the film that was shot on analog video: US$ 400, not excessive for a historical epic by anybody´s standards. (Leading man Kai Prosith performed for free, a gamble that paid of, as he became one of the most popular Cambodian actors of the 1990s.) Even today, “Chet Chong Cham” looks good – especially considering the budget – and captures fascinating views of Phnom Penh after the Khmer Rouge. Mao is currently working on a new cut, as he feels that some of the scenes of the 150-minute-movie are too long.

Mao recalls: “When we showed the film at the Vimean Tip cinema on Monivong Boulevard, then known as Moscow, it was so successful, that I sometimes had to use a belt to keep the crowd in line at the doors of the cinema.” A public hungry for a retelling of their recent history rushed to see the movie, leaving the director with the challenging task to carry the box office takings in bags to the Department of Cinema a couple of blocks to the north of the cinema each night. In the same year, Cambodians were treated to American (Roland Joffé´s “The Killing Fields” from 1984 that had a belated premiere in Cambodia in that year) and Czech (Milan Muchna´s “Nine Circles of Hell”) versions of the horrors of the Khmer Rouge, plus another local film on that period: Yvon Hem´s Shadow of Darkness (1989).

In the following years, Mao Ayuth rose through the ranks, worked for the UNTAC that took over the administration of Cambodia in 1992, became director of the National Television Kampuchea (TVK), then Secretary of State in the Ministry of Information. He also managed to make six more films despite his official duties. His last film was his most ambitious production: “Ne Sat Kror Per” (The Crocodile, 2005), that still draws crowds today, even during Phnom Penh´s Water Festival.

Mao´s last work is the script for ”Kilesa” (Obsession), the story of a polygamist set during the Colonial period, that is directed by Roeun Narith and will premier at the Cambodia International Film Festival. And then there is his dream project, “The Crocodile II”, a sequel to his greatest success, for which he has not found the necessary funding so far. It is not very likely that he will any time soon, given the current state of the Cambodian film industry, that has been brought to its knees by the lack of interest of the public, by video piracy and by the absence of exhibition spaces, as most of Cambodia´s cinemas have closed.

But then again, Mao Ayuth has a history of making seemingly impossible films possible.

http://www.asiafinest.com/forum/lofiversion/index.php/t215883-50.html

The death of a Cambodian archaeologist…Keo Kinal’s biography,

Keo Kinal (by Daniel Robinson in Cambodia, Lonely Planet, p. 284)

Apsara danced and seven-headed nagas stood guard when the archaeologist Keo Kinal was born, inside the Angkor Conservation compound in Siem Reap. The year was 1973 and his father, the eminent archaeologist Pich Keo, was in charge of Angkor Conservation and its huge collection of Angkorian statuary, the last director before darkness descended.
Mr. Pich was one of only three Cambodian archaeologist to emerge alive from the Khmer Rouge terror. ‘He survived’, say his son, ‘because he didn’t wear glasses’, and he managed to keep secret his identity as an intellectual and a speaker of French – both tantamount to a death sentence under the Khmer Rouge – while he worked like a coolie…to transport fish from the lake to provide for the community. My mother, as other ladies, worked in the rice fields’. Kinal’s elder brother died of malnutrition and illness in 1976.
Angkor ConservationWhen I spoke with Kinal at Sambor Prei Kuk (Above), where he was overseeing an excavation 3m under the floor of a pre-angkorian brick temple, he was, as usual, accessorized with a dashing krama. His team had just uncovered a delicately carved stone block and he was helping two men in hard hats clean it off. As damp earth was brushed away, the outline of an elegant deity emerged.
Despite being born with a silver archaeologist’s trowel in his mouth, Kinal did not grown up dreaming of following in his father’s muddy footsteps. ‘In reality’, he says, ‘I was not interested in archaeology at all. I wanted to study in the faculty of Medicine but I failed the (admissions) exam. Then I took the exam for literature – but failed. The next exam was for the faculty of Economics. But still I fail! The fourth one was engineering. But again I fail – because of money: I cannot pay” – under the table – ‘to “pass” the exam. So my father suggested that I apply for archaeology. That exam I could pass!’
Keo Kinal at ACFrom 1991 to 1996 Kinal studied in the Faculty of Archaeology at the Royal University of Fine Arts and after graduation spent three months in Nara, Japan, at the National Research Institute for Cultural Properties. ‘That was my first winter because in Cambodia, no winter!’ he laughs. ‘It was my first time seeing snow! Before, I saw snow on the TV, finally I have a chance to play in snow. We rode snow saucers and excavated under the snow’ – just what you’d expect an archaeologist to do. In 2003, Kinal returned to Japan to do a master’s degree at the prestigious Tokyo National University of the Arts.
Back in Cambodia, Kinal found himself lecturing on Western art history  at the Faculty of Archaeology. ‘While I was a lecturer, I had the chance, with the sponsorship of Unesco, to visit Rome for one month. I visited many, many temples, including the Colosseum and, of course, the Pantheon. But the most interesting for me were the catacombs.’ He still can’t get over the sheer size of the Pantheon, nothing that its dome is 43m in diameter and ‘the hole in the top’ – the oculus – is ‘9m in diameter – that is fantastic!’
Surprisingly, perhaps, there seem to have been points of contact between Pantheon-era Rome and Funan-era Cambodia. ‘From the 2nd century AD we have the maritime trade from the Roman Empire, crossing the (Mekong Delta) port of Oc Eo, to China’, Kinal explains. As for the Roman coins unearthed at Oc Eo, which is in the Mekong Delta about 70km south of Angkor Borei (p238): ‘When merchants stopped there probably they used (Rome) coins to do exchanged’. In ancient Cambodia all the roads most certainly did not lead to Rome but, it seems, at least one did. Kinal hopes to follow it someday soon back to Italy: ‘I wish to visit other places, especially Pompeii and Venice’. (Keo Kinal lives with his wife, Mrs. Toun Sorphea, on the grounds of Angkor Conservation in Siem Reap and works for the Ministry of Culture and Fine Arts).

Formation: Keo Kinal has been formed by Prof. Danielle Guéret for the skill of Archaeology of Bassin Mediteranean, and he continued to teach this subject at the Faculty of Archaeology in Phnom Penh.

His last day: Keo Kinal has passed away on the ambulance along the National Road N° 6, direction from Siem Reap to Phnom Penh. He died at the point of the top of Stung district at the overnight of November 12th to 13th 2011 at  3h00 a.m (local time).

http://books.google.com/books?id=5UTelRMB4BAC&pg=PA284&lpg=PA284&dq=Keo+Kinal&source=bl&ots=VC9gsquqGq&sig=mft0N2g92mN4THs48YtR1woiDW4&hl=en&ei=8BTATrugMMSf-waZnP2PBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CEIQ6AEwBg#v=onepage&q=Keo%20Kinal&f=false

ការបាត់បង់នូវ​កុលបុត្រខ្មែរមួយរូប (លោក រាជ សម្បត្តិ)

អត្ថបទដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រ ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍

“រាជ សម្បត្តិៈ ឪពុកដ៏ល្អ មិត្តស្មោះស មន្ត្រីមានសមត្ថភាព

Friday, 13 May 2011 15:01 ដោយ នេត្រ ភក្ត្រា

រូបថត Facebook រាជ​ សម្បត្តិ

កាល​ពី​៤៧ ឆ្នាំ​មុន គឺ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៤ ទារក​ម្នាក់​មាន​ភេទ​ប្រុស បាន​ចាប់​ប្រសូត​មក​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​គ្រួសារ​​មួយ​នៅ​លើ​ទឹកដី​ខេត្ត​ ស្វាយរៀង។ ទារក​ម្នាក់​នោះ​ត្រូវ​បាន​ឪពុក​ម្តាយ និង​សាច់​ញាតិ​របស់​ខ្លួន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា រាជ សម្បត្តិ។ ទារក រាជ សម្បត្តិ បាន​ចម្រើន​វ័យ​កាន់​តែ​លឿន និង​ក្លាយ​ជា​កុមារ​ម្នាក់​ដ៏​ឈ្លាសវៃ និង​គួរ​ជាទី​ស្រឡាញ់​របស់​អស់​ញាតិ​សន្តាន នៅ​ក្នុង​ស្រុក។ កុមារា រាជ សម្បត្តិ ក៏​ដូចជា​កុមារ​ជាច្រើន​ទៀត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជាបាន​ឆ្លង​កាត់​របប​ ខ្មែរ​ក្រហមដែល​បាន​ដឹកនាំ​ប្រទេសឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ភាព​អន្តរាយ​ចន្លោះ​ពី​ថ្ងៃ​ ទី ១៧ មេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់​ថ្ងៃ​ទី ៦ ខែ​មករា ឆ្នាំ ១៩៧៩។

ភាព​ឈឺ​ចាប់ ខ្លោច​ផ្សា អត់​អាហារ​បាន​រួតរឹត​កុមារា រាជ សម្បត្តិ ដែល​កំពុង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​វ័យ​មួយ​តម្រូវ​ការ​ការ​សិក្សានិងម្ហូប​អាហារ​ ព្រមទាំង​ការ​ថែទាំ​រក្សា​ពី​មាតាបិតា​របស់​ខ្លួន។ កុមារា​សម្បត្តិ ត្រូវ​បាន​ពង្រាត់​ពី​ឪពុកម្តាយ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​កង​កុមារ​ធ្វើ​ការងារ​គ្មាន​ស្រាកស្រាន្ត។ កុមារ​សម្បត្តិ មាន​រូប​ស្គមស្គាំ ប៉ុន្តែ​ស្មាម​ញញឹម​ដ៏​ស្រស់​គួរ​ជាទី​ទាក់ទាញ និង​ស្នាម​ញញឹម​ដ៏​បរិសុទ្ធ​ក្នុង​នាម​ជា​មនុស្ស​ស្លូតត្រង់និង​ស្មោះស​នៅ​ តែ​ស្ថិត​ក្នុង​ក្រអៅ​បេះដូង​របស់​កុមារ​រូបនេះ​ជានិច្ច។

ភាព​សោក​សង្រេង​នៅ​ក្នុង​ជីវិត​របស់​លោក​ហើយ​មិន​អាច​បំភ្លេច​បាន​អស់​មួយ​ ជីវិត​លោក គឺ​ការ​បាត់បង់​ឪពុកម្តាយ​ជាអ្នក​មាន​មហា​ករុណគុណ​ចំពោះ​លោក ដោយសារ​តែ​ក្រុម​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ប្រល័យ​ជីវិត​លោក​ទាំងពីរ​គ្មាន​ ត្រាប្រណី។ ឪពុកលោករាជសម្បត្តិ ​គឺជា​មេស្រុក​ម្នាក់​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​ស្វាយ​រៀង​ ត្រូវ​បាន​ខ្មែរ​ក្រហម​យក​ទៅ​រៀន​សូត្រ ​និង​សម្លាប់​ចោល ​ចំណែក​ឯម្តាយ ​និង​បង​ ប្រុស​ទី២ ​របស់​លោក​ក៏បាន​ស្លាប់​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែរ។​ លោក​រាជ ​សម្បត្តិ​ធ្លាប់​បាន​ថ្លែង​ថា ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​បំផ្លាញ​សុភ​មង្គល​ និង​សេចក្តី​សុខ​របស់​លោក​ជាមួយ​ឪពុក​ម្តាយ ​និង​បង​ប្អូន​របស់​លោក​។

កុមារា ​ រាជ សម្បត្តិ ព្រម​ទាំង​បង​ប្អូន​របស់​លោក​បាន​ក្លាយ​ជា​កុមារ​កំព្រា រស់នៅ​ដោយ​ពឹង​លើ​ខ្លួន​ឯង និង​ការ​ជួយ​ផ្តល់​ការ គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​សាច់ញាតិ និង​ពលរដ្ឋ​មួយ​ចំនួន។ ក្រោយ​រំដោះ​ថ្ងៃ ៧ មករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ កុមារា រាជ សម្បត្តិ បាន​ធ្វើដំណើរ​មក​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ។ កុមារា​ សម្បត្តិ បាន​ព្យាយាម​តស៊ូ​ជម្នះ​នូវ​រាល់​ឧបសគ្គ​ទាំង​ឡាយ​នៅ​ក្នុង​ជីវិត។ កុមារ​សម្បត្តិ បាន​ចម្រើន​វ័យ​បាន បន្ត​ការសិក្សា​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​សាលា​បឋមសិក្សា​វត្តភ្នំ ហើយ​បាន​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ទុតិយភូមិ​នៅឆ្នាំ ១៩៨៧ នៅ​វិទ្យាល័យ​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ។ កំពុង​សិក្សា លោក​រាជ សម្បត្តិ បាន​បើក​បង្រៀន​ភាសា​បរទេស​ក្រៅម៉ោង គឺ​នៅ​សាលា​ក្រោយវាំង។ ជា​គ្រូភាសា​អង់គ្លេស លោក​បាន​បង្ហាត់បង្រៀន​មនុស្ស​ជាច្រើន​ឲ្យ​ចេះ​សរសេរ និង​និយាយ​ភាសា​អង់គ្លេស។ យុវជន​រាជ សម្បត្តិ បាន​ក្លាយ​ទៅជាគ្រូ​បង្រៀន​ភាសា​អង់គ្លេស​យ៉ាង​ស្ទាត់​ជំនាញ។

ជីវិត ​លោក រាជ សម្បត្តិ បាន​ឆ្លង​កាត់​នូវ​ឧបសគ្គ និង​ការ​តស៊ូ​យ៉ាង​ខ្លាំង។ លោក​ឆ្លង​កាត់​ ជីវិត​ក្មេងវត្ត និង​បាន​ហែល កាត់​នូវ​ការ​តស៊ូ​ដ៏​ច្រើន​អនេក​ដូចជា​រត់​កង់​ឌុប​ពីឆ្នាំ១៩៨១ ដល់ឆ្នាំ ១៩៨៤ ដើម្បីរកប្រាក់ចិញ្ចឹមជីវិត និងបន្តការរៀនសូត្ររបស់ខ្លួន។ លោករាជ សម្បត្តិ បាន​រក្សា​ទុក​នូវ​អនុស្សាវរីយ៍​ជូរចត់ និង​ផ្អែមល្ហែម​នៅក្នុង​ជីវិត​របស់​លោក​ជានិច្ច និង​តែងតែ​លើក​ឡើង​ពី​ជីវិត​តស៊ូ​របស់​លោក​ប្រាប់​ដល់​ក្មេង​ជំនាន់​ក្រោយ។ លោក​ក៏​តែងតែ​រម្លឹក​ឡើង​វិញ​ពី​អតីតកាល​របស់​លោក ជាមួយ​នឹង​មិត្តភក្តិ​ដទៃ​ទៀត​ដែល​បាន​ស្គាល់​គ្នានិង​រៀន​ជាមួយ​គ្នា​ តាំងពី​កុមារភាព​ម្ល៉េះ។

លោក​ រាជ សម្បត្តិ បាន​ក្លាយ​ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ដោយសារ​តែ​ការ​និយាយ​រឿង​ កំប្លែង​របស់​លោក​មិនចេះ​រីងស្ងួត និង​ភាព​ក្រមិចក្រមើម​របស់​លោក រួម​នឹង​ភាព​ស្រស់ស្រាយ និង​រាក់ទាក់​ចំពោះ​មនុស្ស​គ្រប់រូប។ លោក​បាន​រក្សា​ទុក​នូវ​របស់​ចាស់ៗ​ដែល​លោក​បាន​ប្រើប្រាស់​ពី​មុន​មក​ក្នុង​ នោះ​មាន​កង់​មួយ ដែល​លោក​បាន​ជិះ​វា​តាំង​ពី​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៨០​ម្ល៉េះ។ លោក​រាជ សម្បត្តិ ជា​មនុស្ស​ស្រឡាញ់​របស់​ប្រើប្រាស់​របស់​ខ្លួន និង​ភ្ជាប់​ខ្លួន​ទៅ​នឹង​របស់​ទាំងនោះ ដោយ​ចាត់​ទុកថា ជាផ្នែក​មួយ​នៃ​ជីវិត​របស់​លោក។ ​លោក​រាជ​ សម្បត្តិ ​បាន​ទទួល​អាហារូប​ករណ៍​ទៅ​សិក្សា​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​​ បន្ទាប់​ពី​លោក​បាន​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ថ្នាក់​វិទ្យា​ល័យ​ក្នុង​ឆ្នាំ ​១៩៨៨​។

ក្រោយ​ពី​សម័យ​អ៊ុនតាក់ និង​ការ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៣ យុវជន​រាជ សម្បត្តិ បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​ផ្នែក​សារព័ត៌មាន​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ជូឡា ​ឡុងកន។ បន្ទាប់​មក លោក​បាន​សិក្សា​ជំនាញ​ផ្នែក​ទំនាក់ទំនង​សាធារណៈ សារគមនាគមន៍ និង​វិជ្ជា​ជីវៈ​សារព័ត៌មាន​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​រដ្ឋកាលីហ្វ័រនីញ៉ា។ លោក​បាន​ធ្វើការ​សិក្សា និង​ទទួល​ការ​បណ្តុះបណ្តាល​ផ្នែក​ជំនាញ​សារព័ត៌មាន​នៅ​បរទេស​ជាច្រើន​ថែម​ ទៀត។ លោក​បាន​បម្រើ​ការងារ​អាជីព​ជា​អ្នក​កាសែត​អស់​រយៈ​ពេល​ជាង ២០ ឆ្នាំ​ដោយ​បាន​ធ្វើ​ជា​អ្នក​ឆ្លើយឆ្លង​ព័ត៌មាន​អន្តរជាតិធំៗ​ជាច្រើន​ប្រចាំ ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ លោក​បាន​លាចេញ​ពី​ជីវិត​ជា​អ្នកកាសែត​មក​ជាអ្នក​នាំ​ពាក្យ​អង្គជំនុំ​ជម្រះ​ វិសាមញ្ញ​ នៅក្នុង​តុលាការ​កម្ពុជា​នៅដើម​ឆ្នាំ ២០០៦ ហើយ​ក្រោយ​មក​បា​នក្លាយ​ជាប្រធាន​ផ្នែក​កិច្ចការ សាធារណៈ​នៃ​សាលា​ក្តី​ចម្រុះ​កម្ពុជា អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នេះ។

លោក​រាជ សម្បត្តិ ទាំង​ក្នុង​អាជីព និង​ក្នុង​ជីវិត​ឯកជន​របស់​លោក​បាន​ទទួល​នូវ​ការ​គោរព​ដ៏​ជ្រាលជ្រៅ​បំផុត។ ជាមួយ​នឹង​សមត្ថភាព ភាព​រាក់ទាក់​ស្រស់ស្រាយ​របស់​លោក ទាំង​មិត្តភក្តិ និង​មិត្ត​រួម​អាជីព​បាន​ទទួល​ស្គាល់​លោក​ថា ជា​មនុស្ស​ដ៏​ស្លូតត្រង់់និង​ដ៏​ល្អ​ប្រពៃ​ម្នាក់​ប្រកប​ដោយ​ធម៌​ព្រះពុទ្ធ​ នៅ​ក្នុង​ខ្លួន។ លោក​ចូលចិត្ត​លេងសើច​សប្បាយ និង​ជាអ្នក​ចូលចិត្ត​សិល្បៈ​កម្សាន្ត។ នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​ លោក​រាជ សម្បត្តិ បាន​រក្សា​ទុក​នូវ​ស្គរ និង​គ្រឿង​ភ្លេង​ជាច្រើន​ទៀត។ ការ​តុបតែង​ផ្ទះ​ជា​លក្ខណៈ​ធម្មជាតិ​គឺ ជា​ចំណង់ចំណូលចិត្ត​របស់​លោក។ នៅ​ពេល​សម្រាក លោក​តែងតែ​ហៅ​លេង​ជាមួយ​សត្វ​សារិកាកែវ​របស់​លោក ជាមួយ​នឹង​សំឡេង​គ្រលួច។ លោក​រាជ សម្បត្តិ ជា​មនុស្សម្នាក់​ដែល​កាន់​ខ្ជាប់​ព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយសារ​លោក​ក៏​ជា​អតីត​ក្មេង​វត្តម្នាក់ដែលបានស្គាល់គ្រប់រសជាតិទាំងអស់។

មនុស្ស ​ទូទៅ​បាន​ស្គាល់​លោក​យ៉ាង​ច្បាស់​តាម​រយៈ​កិច្ចការ​នៅ​សាលាក្តី​ ខ្មែរក្រហម។ លោក​រាជ សម្បត្តិ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​រាប់សែន លាន​នាក់​យល់ដឹង​ពី​ដំណើរការ​ជំនុំជម្រះ​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម ដោយ​ធ្វើការ​ពន្យល់​នៅ​ពេល​ពលរដ្ឋ​ធ្វើ​ទស្សនកិច្ច នៅ​សាលាក្តី​ខ្មែរក្រហម​ផង និង​លោក​រួម​នឹង​ក្រុម​ការងារ​បាន​ចុះ​ទៅ​កាន់​ខេត្ត​នានា​នៅក្នុង​ប្រទេស​ កម្ពុជា។ លោក​រាជ សម្បត្តិ ក៏ជា អ្នក បណ្តុះ-​បណ្តាល​អ្នក​សារព័ត៌​មាន​ដ៏​ច្រើន​ដែរ។ សិស្ស និស្សិត រួម​នឹង​អ្នក​រួម​អាជីព​តែង​តែ​ឲ្យ​តម្លៃ​លើ​រូប​លោក និង​ចាត់​ទុក​រូប​លោក រាជ សម្បត្តិ ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​មាន​ការ​អប់រំ​ខ្ពស់ និង​ជា​ធន​ធាន​មនុស្ស​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ម្នាក់​សម្រាប់​ប្រទេស​ជាតិ​។ លោក​ជា​កម្លាំង​ចលករមួយ​ជួយ​ផ្លាស់​ប្តូរ​មុខ​មាត់​នៃ​វិស័យ​សារព័ត៌-​មាន​ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ការ​ស្រឡាញ់​រាប់​អាន​ចំពោះ​លោក​រាជ សម្បត្តិ មិន​ត្រឹម​តែ មាន​ជាមួយ​នឹង​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ដូច​គ្នា​នោះ​ឡើយ ប៉ុន្តែ​ការ​ស្រឡាញ់​នេះ បាន​ដិត​ជាប់​នៅ​ក្នុង​ចិត្ត​របស់​ជន​បរទេស​ទាំង​ឡាយ​ដែល​បាន ស្គាល់​លោក​រាជ សម្បត្តិ។ លោក​សម្បត្តិ គឺ​ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​គិត​ពី​សុខ​ទុក្ខ​របស់​អ្នក​ដទៃ ជាង​សុខ​ទុក្ខ​របស់​ខ្លួន​ឯង។ លោក​ជា មនុស្ស​ចិត្ត​បុណ្យ រាប់​អាន​មនុស្ស​ដោយ​ស្មោះ​ស​បំផុត​។

អំពើ​ល្អ​របស់​លោក​សម្រាប់​ មនុស្ស​ជាតិ និង​ប្រជា-​ជាតិ​ខ្មែរគឺ​ជា​អ្វី​ដែល​មនុស្ស​គ្រប់​រូប​ចង​ចាំ​មិន​ភ្លេច គឺ​ការ​ជួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ទាំង​អស់​យល់​ដឹង​ពី​ដំណើរ​ការ​ជំនុំ​ជម្រះ​លើ​ អតីត​មេ​ដឹក​នាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​។ លោក​បាន​ថ្លែង​ប្រាប់​ខ្ញុំ​នា​ពេល​មួយ​ថា លោក​មិន​មានការ​គំុកួន​អ្វី​ឡើយ​ចំពោះ​មេដឹក​នាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​។ អ្វី​ដែល​លោក​ធ្វើ​គឺ​ធ្វើ​ដើម្បី​នាំ​មក​នូវ​យុត្តិ​ធម៌​សម្រាប់​ប្រជា​ ជាតិ​ខ្មែរ​ទាំង​មូល គឺ​មិនមែន​ដើម្បី​សង​សឹក​នឹង​អតីត​មេដឹក​នាំ​ខ្មែរ​ក្រហម ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ឪពុក​ម្តាយ​របស់​លោក​ស្លាប់​បាត់​បង់​ជីវិត​ឡើយ​។ នេះ​គឺ​ជា​ចិត្ត​បុណ្យ របស់​អ្នក​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ពិត​ប្រាកដ​ម្នាក់​ដែល​លោក​រាជ សម្បត្តិ​មាន។

ភាព​សកម្ម​នៅក្នុង​ការងារ​បម្រើ​ជាតិ និង​គ្រួសារ​របស់​លោក​រាជ សម្បត្តិ បាន​បញ្ចប់​ទៅ​ដោយ​មិនអស់​ចិត្ត​សម្រាប់​មនុស្សទូទៅ​ដែល​ស្គាល់និង​រាប់អាន​ លោក។ លោក រាជ ​សម្បត្តិ មានអាយុ ៤៧ ឆ្នាំ ជា​ប្រធាន​ផ្នែកកិច្ចការ​សាធារណៈ​នៃ​អង្គ​ជំនុំ​ជម្រះ​វិសាមញ្ញ​ក្នុង​ តុលាការ​កម្ពុជា​ ដែល​បាន​ទទួល​រង​នូវ​ជំងឺ​លើស​ឈាម​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ ត្រូវបានមច្ចុរាជផ្តាច់ផ្តិលជីវិតរបស់លោកនៅវេលាម៉ោង ៨ និង ៤៥ នាទីថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១១ នៅមន្ទីរពេទ្យ​កាល់ម៉ែត បន្ទាប់​ពីក្រុម​គ្រូពេទ្យ​បាន​ព្យាយាម​ក្នុង​ការ​ជួយ​សង្គ្រោះ​អាការ​ជំងឺ​ ដ៏ធ្ងន់​ធ្ងរ​របស់​លោក។

លោក រាជ ​សម្បត្តិ មាន​បញ្ហា​លើស​ឈាម​ កាល​ពី​ល្ងាច​ថ្ងៃ​ទី ១០ ខែ​ឧសភា វេលា​ម៉ោង ៤ និង​ ៣០​ នាទី​រសៀល នៅ​ពេល​លោក​កំពុង​បំពេញ​ការងារ។ លោក​ត្រូវ​បញ្ជូន​ពី​សាលា​ក្តី​មក​កាន់​មន្ទីរ​ពេទ្យ​កាលម៉ែតដើម្បី​ធ្វើ​ ការសង្គ្រោះ​បន្ទាន់។ បើ​តាម​ក្រុម​គ្រូ​ពេទ្យ ដោយ​សារ​តែ​ស្ថានភាព​លើស​ឈាម​របស់​លោក​មាន​សភាព​ធ្ងន់ធ្ងរ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក រាជ សម្បត្តិ ​ដាច់​សរសៃ​ឈាម​នៅ​ក្នុង​ខួរ​ក្បាល។ លោក រាជ សម្បត្តិ បាន​សម្រាន្ត​ស្តូក​ស្តឹង​មិន​ដឹង​ខ្លួនចាប់តាំង​ពីលោក​ទទួល​រងជំងឺ​លើស​ឈាម ​ ហើយ​លោក​ត្រូវ​បាន​ក្រុម​គ្រូពេទ្យបន្ត​ដក​ដង្ហើម​ដោយ​មាន​ខ្យល់​អុកស៊ីសែន​ ជា​ជំនួយ។ ក្រុម​គ្រូពេទ្យ​ទាំង​ជាតិ ​និង​បរទេស​បាន​ខិត​ខំជួយ​សង្គ្រោះ​លោក ​ដោយ​មាន​គម្រោង​បញ្ជូន​លោក​ទៅ​ព្យាបាល​នៅ​ទីក្រុង​បាង​កក​ ប៉ុន្តែ​ដោយ​សារតែ​ស្ថាន​ភាព​សុខ-​ភាព​របស់​លោក​មិន​អំណោយ​ផល​ដល់​ការបញ្ជូន ​ទៅព្យាបាល​នៅក្រៅ​ប្រទេស​ឡើយ​។ ក្តី​ សង្ឃឹម​លើរូប​លោក​បានធ្លាក់​ចុះ ​ទីបំផុត​លោក​រាជ ​សម្បត្តិ ​ដែល​មនុស្ស​ទូទៅ​បាន​ស្គាល់ ​និងទទួល​ស្គាល់ពី​ប្រសិទ្ធភាព​ការងារ​របស់​លោក ​តាមរយៈ​កិច្ចការ​នៅ​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម ​បានលា​ចាកលោក​នេះ ​ដោយ​បន្សល់​ទុកនូវ​ភាព​អាឡោះអាល័យ​សម្រាប់​ក្រុម​គ្រួសារ​ មិត្ត​ភក្តិ​រួមអាជីព​និង​ប្រជា​ពល​រដ្ឋរួម​ជាតិ​របស់​លោក​។ លោក​រាជ សម្បតិ្ត បាន​លាចាក​លោក​នេះ​ទាំង​មិន​បាន​និយាយ​អ្វី​មួយ​ម៉ាត់​ទៅ​កាន់​កូនៗ​ជាទី​ ស្រឡាញ់​របស់​លោកនិង​ឧត្ដមភរិយា​លោក​ឡើយ។

«ពេល​នេះ បង​ចប់​ហើយ»។ នេះ​គឺ​ជា​ពាក្យ​សម្តី​ចុង​ក្រោយ​ដែល​លោក​រាជ សម្បត្តិ បាន​បន្លឺ​ឡើង​នៅ​ពេល​ដែល​លោក ទទួល​រង​នូវ​ការ​វាយលុក​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​ការ​ឡើង​សម្ពាធ​ឈាម។ សម្តី​ចុង​ក្រោយ​របស់​លោក​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ទូទៅ​នឹក​គិត អាណិត​ខ្លោច​ចិត្ត​ចំពោះ​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​មាន​សមត្ថភាព​នៅ​ក្នុង​សង្គម ជា​ឪពុក​ដ៏​ល្អ​នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ ជា​បង​ប្រុស​ដ៏​ល្អ​សម្រាប់​ប្អូនៗ​ទាំងឡាយ ជា​សហសេវិក​ដ៏​ស្មោះត្រង់​សម្រាប់​មិត្ត​រួម​ការងារនិង​ជា​មិត្តភក្តិ​ដ៏​ ស្មោះស​ចំពោះ​មិត្ត​ពី​កុមារភាព។

នៅ​ពេល​នេះ លោករាជ សម្បត្តិ ដ៏មានប្រជាប្រិយភាព បាន​ក្លាយ​ជា​សាកសពគ្មាន​ព្រលឹង មិន​អាច​និយាយ​មក​កាន់​យើង​ទាំងអស់​គ្នា​បាន​ទៀត​ឡើយ មិន​អាច​សប្បាយ​រីករាយ​ក្រោយ​ពី​សម្រាក​ការងារ​ជា​មួយ​យើង​ទៀត​ទេ ហើយ​ក៏​មិន​អាច​ចែក ​រម្លែក​មីឆា និង​ម្ហូប​អាហារ​ជាមួយ​គ្នា និង​ចែក​គ្នា​ច្រៀង​កម្សាន្ត​សប្បាយ​ពេល​សម្រាក​ពី​ការងារនិង​ចែក​រម្លែក​បទ ​ពិសោធ​ក្នុង​ការងារ​ជាមួយ​យើង​ទៀត​ឡើយ។ លោក​រាជ សម្បត្តិ បាន​បន្សល់​ទុក​នូវ​តែ​ស្នាម​ញញឹម​សម្រាប់​យើង​ទាំងអស់​គ្នានិង​​មិន​អាច​ ឆ្លើយ តប​ជាមួយ​នឹង​ការ​ផ្តោះផ្តង​របស់​យើង​ទៀត​ទេ។ លោក​បន្សល់​នូវ​ក្តី​ស្រឡាញ់ និង​ភាព​ស្មោះត្រង់​របស់​លោក​ចំពោះ​ជាតិ គ្រួសារ និង​មិត្តភក្តិ​ពី​ថ្ងៃ​នេះ​ត​ទៅ។ មិត្ត​ភក្តិ​រួម​អាជីព​ជាអ្នក​សារព័ត៌​មាន​ទាំង​អស់ ​សូម​ចូល​រួម​មរណ​ទុក្ខ​ចំពោះ​ក្រុម​គ្រួសារ​សព​របស់​លោក​រាជ ​សម្បត្តិ​ និងសូម​ បួងសួង​ឲ្យវិញ្ញាណ-​ក្ខន្ធ​លោក​ទៅកា​ន់សុគតិ​ភព​ និ​ងឆាប់​យោនយក​​កំណើត​សាជាថ្មី។​​ រូបំ ទុក្ខំ អនិច្ចំ អនត្តា។ សូមលោករាជ សម្បត្តិ បាន​សេចក្តីសុខ​ជា​រៀង​រហូត ពួកយើង​ខ្ញុំ​នៅ​ខាង​ក្រោយ​ចងចាំ​ជានិច្ច​ចំពោះ​រូប​លោក។ គ្មាន​អ្វី​សោកសៅនិង​ក្តុកក្តួល​ជាង​ ការ​បាត់បង់​អ្នក​ដែល​ជា​ទី​ស្រឡាញ់​របស់​ខ្លួន​ ឡើយ!

More infos: http://postkhmer.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57862%3A2011-05-13-07-59-43&catid=4%3Alifestyle-news&Itemid=79

%d bloggers like this: