កោះកេរ អច្ឆរិយវត្ថុ ដែលបាត់បង់” តំបន់ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ មិនអាចបំភ្លេចបាន

Saturday, 01 March 2014 14:15 ដោយ​ ៖ ដើមអម្ពិល (DAP) ID- 014

ភ្នំពេញ៖ សិក្ខាសាលា”កោះកេរ អច្ឆរិយវត្ថុ ដែលបាត់បង់” ធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ដើម្បីរំលែកបទពិសោធន៍ និងផ្សព្វផ្សាយ ចំណេះដឹង ដល់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងវាគ្មិនកិត្តិយល ស្តីពី”រាជធានីកោះកេរ និងរាជព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤” ត្រូវបានធ្វើឡើង សាល ប្រជុំធំរបស់សាកលវិទ្យាល័យ ហ្សាម៉ាន់ នៅព្រឹកថ្ងៃទី១ ខែមិនា ឆ្នាំ២០១៤ នេះ ដោយមានការអញ្ជើញ ចូលរួមពីសំណាក់ លោកបណ្ឌិត ចិត្ត ច័ន្ទរតនា ប្រធានមូលនិធិ កេរដំណែលខ្មែរ លោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ ស៊ន សំណាង និងសាស្រ្តាចារ្យ ជាអ្នក ស្រាវជ្រាវផ្នែកបុរាណវិទ្យា ជាច្រើននាក់ទៀត។

លោក ស៊ន សំណាង ជាអ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្រ្ត នៅកម្ពុជា បានមានប្រសាសន៍ថា ការសិក្សាផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិ វិទ្យា ស្ថាបត្យកម្ម សិលាចរិកសិល្បៈ បដិមាសាស្រ្ត និងការស្រាជ្រាវថ្មី ដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យា ឡៃដា Lidar ការរៀបចំតំបន់ រមណីយដ្ឋាន និងច្បាប់អន្តរជាតិ ក្នុងការទប់ស្កាត់ក្នុងការ លួចវត្ថុបុរាណ និងការអភិរក្ស ការការពារសម្បត្តិ បេតិកភណ្ឌជាតិ ជូនដល់អ្នកស្រាវជ្រាវនិសិ្សត ព្រមទាំងសិស្សានុសិស្ស ដែលអញ្ជើញចូលរួម នៅក្នុងសិក្ខាសាលានេះ។ ជាពិសេសគឺការ បណ្តុះបណ្ដាលស្មារតី យុវជន យុវតីជំនាន់ក្រោយ ក្នុងការរួមចំណែកសិក្សាស្វែង យល់អំពីប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ និងថែរក្សា បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាតិ ឲ្យនៅស្ថិតស្ថេរគង់វង្ស។

លោកបានបន្តថា នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត កម្ពុជាខ្មែរនាសម័យអង្គរ រជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤(៩២៨-៩៤១គ.ស) គឺមាន ទំនាក់ទំនង គ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ជាមួយនឹងតំបន់កោះកេរ ។ ព្រះអង្គបានយាងចេញ ពីរាជធានីទៅកាន់តំបន់ភូមិភាគ ខាងជើង ឈៀងខាងកើត នៃតំបន់អង្គរចម្ងាយ ១២០គីឡូម៉ែត្រ នៅតំបន់ “ឆោកគគ៌្យរ” ដែលបច្ចុប្បន្នមានឈ្មោះថា “កោះកេរ” ។

ក្រោយពីរការសោយទិវង្គត់ របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ និងព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាម ហស៌វរ្ម័នទី២ ប្រហែលនៅក្នុងឆ្នាំ ៩៤៤គ.ស ព្រះបាទរាជេន្រ្ទវរ្ម័នទី២ បានយាងត្រឡប់ មកសោយរាជ្យ នៅរាជាធានីអង្គរវិញ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់ ពន្យល់ពី មូលហេតុ នៃការវិលត្រឡប់ របស់ព្រះបាទរាជេន្រ្ទវរ្ម័នទី២បានឡើយ។ ក្រោយពីការបោះបង់ចោលមក តំបន់រាជធានី កោះកេរ នេះមិនសូវមាន ការអភិវឌ្ឍន៍អ្វី គួរឲ្យគត់សម្គាល់ឡើយ។

ម្យ៉ាងទៀត បើសិនជាយើងពិនិត្យមើល លើសំណង់ប្រាសាទ ដែលមានច្រើនស្អេកស្កះ នៅតំបន់កោះកេរ យើងឃើញថា សំណង់ កោះកេរ ភាគច្រើនត្រូវបានកសាង ក្នុងរយៈពេលខ្លី នៃរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៤ តែប៉ុណ្ណោះ។ ក្រៅពី តំបន់កោះកេរ យើងឃើញមានប្រសាទ មួយចំនួន ដែលសាងសង់ក្នុងរចនាថ ដូចគ្នា នៅតំបន់ផ្សេងៗទៀតដូចជា ប្រាសាទ ក្រវ៉ាន់នៅអង្គរ នាងខ្មៅតាកែវ ជើងអង្គនៅកំពង់ចាម ប្រាសាទមួយចំនួន នៅជើងភ្នំដងរែក នៅក្នុងប្រទេសថៃ បច្ចុប្បន្ន។ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០នៅតំបន់កោះកេរ ព្រមទាំងខេត្តព្រះវិហារទាំងមូល ត្រូវបានដាក់ នៅក្នុងការកាន់កាប់របស់ កងទ័ពខ្មែរ ក្រហម។ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៨ ក្រោយពីសមាហរណកម្ម ខ្មែរក្រហមរបស់រដ្ឋាភិបាល នៅតំបន់កោះកេរ ត្រូវបានបើកជា សាធារណៈឡើងវិញ សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ ព្រមទំាង ការអភិវឌ្ឍន៍គួរឲ្យគត់សម្គាល់។

ប៉ុន្តែជាអកុសល តំបន់កោះកេរ ធ្លាប់ជាសមរភូមិប្រយុទ្ធ នៅក្នុងសម័យសង្គ្រាមស៊ីវិល ជាង៣០ឆ្នាំ(១៩៧០-១៩៩៨) ការ លួចវត្តុបុរាណ ការបំផ្លាញ ចំពោះសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិ បានកើតឡើង យ៉ាងអនាធិប្បតេយ្យ និងសភាពធ្ងន់ធរបំផុត ដែល ប្រសាទមួយចំនួនធំ ត្រូវបានបាក់រលំ ធា្លក់ដល់ដី។ នៅពេលនេះ ក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់អាជ្ញាធរអប្សរា កោះកេរ បាន ក្លាយជាតំបន់ រមណីយដ្ឋាន ទេសចរណ៍វប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ សម្រាប់ភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិ បានចូលរួមទស្សនា។ ប៉ុន្តែ នៅតំបន់ កោះកេរ បានប្រែមុខមាត់ថ្មី ពីតំបន់ដែលធ្លាប់តែជាសមរភូមិប្រយុទ្ធ ឥឡូវនេះបានក្លាយទៅជាតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ បៃតង៕

that-0010 that-0011 that-0012 that-0013 that-0014

បាត់ដំបង​ និង​សក្តានុពលនៃ​វិស័យទេសចរណ៍ និង​វប្បធម៌

សប្បាយៈសារព័ត៌មាន​អារ៉ាប​រួម​ The National ​បាន​ឲ្យ​រហស្សនាម​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ តាម​រយៈ​ការ​ចេញ​ផ្សាយ​អត្ថបទ​ខ្លួន​នៅ​ថ្ងៃ​ទៅ​១៦​ ខែ​មករា​ ថ្មី​ៗ​នេះ​ថា​ ជា​ទីក្រុង​ទិសដៅ​ដែល​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​តែង​ទៅ​ស្វែង​យល់​ពី​វប្បធម៌។

សារព័ត៌មាន​ដែល​ផ្សាយ​ទូទាំង​អារ៉ាប​រួម​​​មួយ​នេះ​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ខេត្ត​បាត់ដំបង​មាន​អគារ​សល់​ពី​សម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង​​​ដ៏​ស្រស់​ស្អាត​ ស្ទឹង​សង្កែ​មាន​ទឹក​ពណ៌​កាហ្វេ​ ផ្ទះ​ឈើ​នៅ​ជុំ​វិញ​ក្រុង​ដ៏​ទាក់​ទាញ​ ជា​ពិសេស​ប្រាសាទ​បុរាណ​បាក់បែក​នានា​ក្នុង​ខេត្ត​នេះ​ បិទ​បាំង​ដោយ​ដើម​ឈើ​យ៉ាង​ស្រស់​ប៉ប្រិម។

The National ​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ដោយសារ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ស្ថិត​នៅ​ចំណុច​កណ្ដាល ​រវាង​រាជ​ធានី​បាងកក​ និង​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​ ដូច្នេះ​មាន​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​ជា​ច្រើន​ ដែល​ធ្វើ​ដំណើរ​រវាង​រាជ​ធានី​ទាំង​ពី​ បាន​ឈប់​សម្រាក​នៅ​ខេត្ត​នេះ​ ដើម្បី​ជិះ​ណូរី​មើល​ទេសភាព​វាល​ស្រែ​ ភ្លក់​អាហារ​ ឬ​កាហ្វេ​តាម​ភោជនីយដ្ឋាន​​មាន​ខ្យល់​អាកាស​ល្អ​  ទស្សនា​ពិព័រណ៍​សិល្បៈ​ដ៏​សម្បូរ​បែប​ និង​កម្សាន្ត​​ជា​មួយ​បទ​ចម្រៀង​ដ៏​ពីរោះ។

លោក​ ឌឿម​ សុវណ្ណ ​អនុប្រធាន​មន្ទីរ​ទេសចរណ៍​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​ ឲ្យ​ដឹង​ថា​ ភ្ញៀវ​ទេសចរ​បរទេស​ដែល​មក​លេង​នៅ​ខេត្ត​នេះ​ ចូល​ចិត្ត​មើល​សំណង់​បេតិកភណ្ឌ​នៅ​ផ្លូវ​លេខ​១​ ផ្លូវ​លេខ​២​ និង​ផ្លូវ​លេខ​៣​ ព្រមទាំង​អគារ​សាលា​ខេត្ត។ ក្រៅ​ពី​នេះ​ គេ​ទៅ​ទស្សនា​ប្រាសាទ​បុរាណ​ មើល​វាល​ស្រែ​ មើល​សត្វ​ស្លាប​នៅ​តំបន់​ព្រែក​ទាល់​ និង​មួយ​ទៀត​ដែរ​ គឺ​ទៅ​ជិះ​ណូរី​លេង។

ប្រធាន​មន្ទីរ​បេតិកភណ្ឌ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ លោក​ គឹម សោភ័ណ្ឌ​ បាន​ប្រាប់​ថា​ សារមន្ទីរ​ដ៏​តូច​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​បាត់ដំបង​នេះ​ ក៏​ទាក់​ទាញ​​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​បរទេស​ ចូល​ទៅ​មើល​​រូប​ចម្លាក់​ ក្បាល​អ្នក​តា​ ផ្ដែរ​ ឬ​ហោជាង​ប្រាសាទ​ និង​វត្ថុ​បុរាណ​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ ដែល​តម្កល់​ឲ្យ​ទស្សនា​ ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ៗ​ ប្រហែល​ជាង​១០០០​នាក់​ដែរ។

មគ្គុទ្ទេសក៍​ទេសចរណ៍​នៅ​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​នេះ​ លោក​​ បូរ៉ា​ ឲ្យ​ដឹង​ថា​ វា​ដូច​អ្វី​ដែល​សារព័ត៌មាន​បរទេស​នោះ​​បាន​លើក​ឡើង​អីចឹង​ គឺ​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​ដែល​លោក​និយម​ជូន​ដើរ​ទស្សនា​នៅ​ខេត្ត​នេះ​ បាន​ប្រាប់​លោក​ថា​ គេ​ចង់​ទៅ​​មើល​សំណង​សល់​ពី​សម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង​ ជិះ​ណូរី​ មើល​ពិព័រណ៍​ ទស្សនា​សៀក​ ទៅ​ភ្លក់​ស្រា​ទំពាំង​បាយ​ជូរ ឬ​ទៅ​ទស្សនា​សត្វ​ស្លាប​នៅ​តំបន់​ព្រៃ​លិច​ទឹក​ជា​ដើម។

លោក​ បូរ៉ា​ យល់​ថា​ ការ​ចុះ​ផ្សាយ​របស់​សារព័ត៌មាន​របស់​អារ៉ាប​រួម​នេះ​ នឹង​ជួយ​បង្កើត​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​មក​លេង​​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​កាន់​តែ​ច្រើន​ ជា​ពិសេស​ភ្ញៀវ​មក​ពី​សហគមន៍​អារ៉ាប​រួម​​នោះ​តែ​ម្ដង៕

អត្ថបទ៖ មាស រ័ត្ន

(អត្ថបទដកស្រង់ពីគេហទំព័រសប្បាយ)

Village pins economic dream on tourism project

101123_8a   Phnom Penh Post:

Backhouse

DOWN a rutted red-dirt road that threatens to swallow up vehicles when it rains lies Sambor Prei Kuk, a small community that has pinned its hopes for economic growth on locally-driven tourism.

The cluster of seven villages in Kampong Thom province is a bumpy 40-minute drive from the provincial capital, roughly halfway between Phnom Penh and Siem Reap. Its residents are mostly farmers who eke out a living on the land with no access to mains water, power, or sewage systems

Locals hope conditions will improve over time thanks to the Isanborei community tourism project, which was established last year as a public-private partnership between German development organisation GTZ and the Khiri Reach Foundation, the non-profit arm of regional agency Khiri Travel.

101123_8b

The project aims to attract more visitors to the area by promoting Sambor Prei Kuk’s historically significant archaeological ruins and offering tourists a chance to experience traditional village life.

Tong Khy, who runs a homestay in the area, said the project had given him employment and the opportunity to improve his family’s lives.

“I hope that in the near future I will get more and more income to support my family, especially to send my three children to university,” he said.

His homestay charges with US$6 a night for each of its four rooms, with $1 going back into the community.

Expansion is on the horizon. Tong Khy said he hoped more tourists would come to the area in the future, and planned to grow his business to meet demand.

map

Sambor Prei Kuk’s main attraction is the three temple complexes of the ancient city of Isanapura, which served as the capital of the Chenla kingdom from the seventh century until the rise of Angkor.

Some of the ruins are now in a sorry state, having been bombed during the Vietnam war, swallowed up by the jungle and plundered for relics, but many are still definitive examples of Chenla architecture and sculpture. As a result, Sambor Prei Kuk is likely to be listed as a UNESCO world heritage site next year.

Yet despite the area’s historical significance, tourism to date has been a relative trickle.

About 600 to 700 tourists visit every month in the high season, but as few as 100 visit each month in the low season, according to Sem Norm, chief of Sambor Prei Kuk Conservation and Development Community.

He hopes the Isanborei community tourism project can change that.

“If tourists come here our local people will get income. So we want people living in this area to keep up conservation and develop eco-tourism projects – to take care of the environment, forestry and culture.”

The concept of community tourism in Sambor Prei Kuk was first introduced in 2005, when GTZ teamed up with private-sector partners to develop a range of tourist services including community guides, bicycle hiring, handicrafts, catering, traditional Khmer dance performances and ox-cart rides.

Prom Visal, GTZ’s local economic development coordinator, said the recent partnership with Khiri Reach focused on improving the quality of services, such as training local caterers to improve food and hygiene standards. They have also set up a website to promote the area and established homestays, which Prom Visal said would encourage tourists to stay in the area for longer.

map

 Fact box
  • Location Sambor Prei Kuk consists of seven villages scattered around the ancient temple city of Isanapura.
  • History The city was the capital of the Chenla kingdom from the seventh century until the rise of Angkor, and could be listed as a UNESCO world heritage site next year. 
  • Travel Visitors can get a ride to the temples from the Tourist Transport Association of Kampong Thom. 
  • Provincial draw Provincial tourism figures show 200,328 domestic tourists and 10,191 international tourists visited Kampong Thom province in the first nine months of this year.
  • Visitors An average of 600 to 700 tourists visit Sambor Prei Kuk every month in the high season.

An ancient temple is enveloped by a tree. Photo by: Matthew Backhouse

I hope that in the near future I will get more income to support my family… to send my three children to university.

“Sometimes they just come and see the temples and go, so there are no other benefits to the community. That’s why we try to build the capacity for them,” he said.

Infrastructural improvements are set to follow. Kampong Thom deputy governor Uth Sam An said at the official launch of Sambor Prei Kuk’s tourism services last week that the government would begin construction of a sealed road between Kampong Thom and Sambor Prei Kuk next year.

101123_8cHe said community tourism in the area would encourage more visitors to see a new side of Cambodia that was different to existing destinations such as Angkor Wat, Phnom Penh and Sihanoukville.

“Eco-tourism has much potential to create more jobs for local people and improve their living conditions,” he said.

But some domestic tourism operators have cautioned against pinning too much hope on sustainable tourism initiatives.

Speaking at the launch of the Responsible Travel Cambodia project in September, some operators said sustainable tourism products ranked low in most travellers priorities.

The success of community-driven projects was also dependent on offering adequate support to the locals who operated them.

Stephanie Deubler, junior advisor for the GTZ’s private sector promotion project, said that was why her organisation had chosen to partner up with the private sector.

“Like that, you can guarantee the ongoing sustainability of the project.

“If the private sector is already interested, chances are they will continue even when you are not here anymore,” she said.

Khiri Reach representative Oum Linda said they were committed to helping out the residents of Sambor Prei Kuk.

“We have extended the project to promote tourism activities with the overall goal of reducing poverty in the commune,” she said.

“We want to protect this community and the site, and to sell tourism-related services to tourists in order to generate income in rural areas.”

For more information on Sambor Prei Kuk and the Isanborei community tourism project, visitwww.smaborpreikuk.com

Kampong Thom temples next on UNESCO wish list

5-Sambor-Prei-Kuk-complex

A temple in Kampong Thom province’s Sambor Prei Kuk complex, which will likely be Cambodia’s next World Heritage Site. Hong Menea (Mon, 13 January 2014) 

Phnom Penh Post: Kampong Thom’s Sambor Prei Kuk temple complex will be the next Cambodian site nominated for inclusion on UNESCO’s World Heritage List, Deputy Prime Minister Sok An announced yesterday at the 20th Congress of the Indo-Pacific Prehistory Association (IPPA).

The seventh-century complex, which predates Angkor Wat by at least 200 years, was first submitted to UNESCO as part of a tentative list of Cambodian sites in 1992, but its inclusion on the body’s official World Heritage List has been stalled in recent years.

Government spokesman Ek Tha was unable to say yesterday what changes, if any, had been made to the management plan for Sambor Prei Kuk, but said the bid will likely be submitted “later this year, or early next year”.

“I think for Sambor Prei Kuk, I do not see any difficulty at all” in securing inclusion on the list, Tha said. “The cultural aspect is there; preservation is there; the management plan, we’re working on it.”

“I’ve been to that temple in December 1999,” he continued. “I can tell you, it’s amazing. It’s a marvellous historical temple hiding in a big jungle. I thought Angkor Wat is amazing to me, but I was thrilled to see Sambor Prei Kuk.”

According to Tha, the government hopes that inscription on the World Heritage List will help “mobilise donations” to contribute to the restoration of the temple complex and to foster the development of sustainable tourism at the site.

Cambodia already has two sites included on the UNESCO list – Angkor, which was inscribed in 1992, and Preah Vihear temple, which was inscribed in 2008.

20 of the world’s most beautiful World Heritage Sites

(CNN) — Luxury website VeryFirstTo.com unveiled its £990,000 ($1.5 million) trip earlier this year, a luxury expedition to all 962 UNESCO World Heritage Sites in what’s been billed as the world’s most expensive vacation.

Two men have reportedly signed up — a Chinese student and an Italian businessman.

Their “vacation” will take them from dazzling underwater ecosystems to the ruins of ancient civilizations, otherworldly natural landscapes to more modern works of architecture.

Each year, around 25 sites deemed to have “outstanding universal value” are inscribed on the list, and we couldn’t resist choosing a few favorites.

We’ve rounded up 20 sites that we’d be looking forward to most if we were going on the trip.

Angkor Wat Temple

Angkor, Cambodia

The site lies a 20-minute tuk-tuk ride from the city of Siem Reap, with the bulk of visitors traveling between November and February, when the weather is dry and temperatures are coolest (25-30 C). You can explore Cambodia on a Geckos Adventures tour.

Acropolis, Greece

It’s possible to take a tour to the site, or simply wander there from Athens on foot. The route along Adrianou Street to the back entrance of the site is a gentler climb than the Dionysus Theatre entrance. For more information, visit the Greece tourism website.

Bagan, Myanmar

Located in Myanmar’s central west, Bagan is serviced by flights, buses and trains from Yangon. Accommodation is centered in the surrounding villages of New Bagan and Nyaung Oo. Tours available with Intrepid.

Galápagos Islands, Ecuador

Located nearly 1,000 kilometers from mainland Ecuador, the islands are serviced by flights from Quito and Guayaquil. Multi-day boat cruises are generally the best way to explore the islands. Celebrity Cruises will get you around the Galápagos in style.

Göreme National Park and the Rock Sites of Cappadocia, Turkey

Due to the remote nature of the site in central Anatolia, most visitors opt to fly in from Istanbul to visit the area on a tour, or drive. Hotels cut out of the rock provide accommodation. For more information, visit the Turkey tourism website.

Great Barrier Reef, Australia

Larger islands are well-serviced by flights from mainland Australia. It’s also possible to visit the reef via day trips from northern Queensland ports including Cairns and Port Douglas. For more information, visit the Tropical North Queensland Tourism website.

Hampi, India

Hampi is serviced by overnight bus from Goa. Trains run to nearby Hospet from Chennai, Mumbai, Bangalore, Delhi and Calcutta, and visitors will find a good range of low- to mid-range lodgings around Hampi village. Tours available through On The Go Tours.

Iguazu National Park, Brazil and Argentina

The less-developed but refreshingly uncrowded Brazilian side of the falls is a half-hour bus ride from the city of Foz do Iguaçu. It’s the same distance to the falls from Puerto Iguazu on the Argentine side. The two countries are connected via a bridge downriver of the falls. For more information, visit the Argentina tourism website.

Los Glaciares National Park, Argentina

Most visitors to this remote southern region of Argentina base themselves in El Calafate, the closest town to the park entrance. There are daily flights and buses from the capital Buenos Aires. For excursion options, check out Gigantes Patagones.

Machu Picchu, Peru

Several multi-day treks terminate at Machu Picchu, but it’s also possible to take a train from Cusco to Aguas Calientes, and climb a steep flight of stairs or bus up to the site. Only the first 400 daily visitors are granted entry to Wayna Picchu, a separate set of ruins overlooking the main complex. Tucan Travel offers a range of tour options.

Mont-Saint-Michel, France

Mont-Saint-Michel is serviced by buses/tours from Rennes and Saint-Malo, but it’s also possible to lodge in one of Mont-Saint-Michel’s small hotels. For more information, visit the Normandy tourism website.

Petra, Jordan

Buses and day/overnight tours run from Jordan’s capital Amman and the port city of Aqaba. It’s also possible to organize tours from Egypt, and the Israeli resort town of Eilat. For longer stays, bunk down in Wadi Musa, Petra’s neighboring town. For more information, visit the Jordan tourism website.

Pyramids of Giza, Egypt

Just 25 kilometers southwest of Cairo along the Nile River, the complex is most easily visited on a day trip from Egypt’s capital. For more information, visit the Egypt tourism website.

Rapa Nui, Chile

While it’s possible to access Easter Island by air from Tahiti, most visitors opt for the five-and-a-half hour flight from Santiago, Chile. For more information, visit the Chile tourism website.

Serengeti National Park, Tanzania

The short October/November and March/April rainy seasons notwithstanding, the Serengeti, usually accessed via Kilimanjaro or Nairobi airports, offers great game viewing year-round. For tours, visit the Audley Travel website.

Sigiriya, Sri Lanka

The central Sri Lankan site is located two to three hours by local bus from the city of Kandy (via Dambulla, home to a massive cave temple complex). It’s also possible to organize a tour or personal driver from Kandy. For more information, visit the Sri Lanka tourism website.

Tulum, Mexico

Located a few minutes drive from the small Yucatan Peninsula township of Tulum, the easily accessible ruins lie about 60 kilometers south of the larger township of Playa del Carmen, and a further 60 kilometers from Cancun. For more information, visit theMexico tourism website.

Valletta, Malta

Just south of Sicily, Malta is connected by flights from across Europe. It’s possible to lodge in Valletta, but the bulk of visitors make for the tiny nation’s beach resorts. For more information, visit the Malta tourism website.

Venice and its lagoon, Italy

Venice is served by nearby Marco Polo and Treviso airports, while trains arrive at the Venezia Santa Lucia train station in the western part of the city. For more information, visit the Italy tourism website.

Yellowstone National Park, United States

Located around 100 kilometers from Jackson Hole, Wyoming, the closest major airport hub, the park has five main access points. Most visitors choose to drive throughout the park, camping en route. For more information, visit the Wyoming tourism website.

“Koh Ker, The Lost Wonder”

 

“This is a teaser for our feature documentary on Ko Ker temples, located in Preah Vihear province, Kingdom of Cambodia. It was made in order to raise awareness this remote and little known complex and its history. Behind its beauty, we invite you to discover some hidden critical issues about heritage protection in general. Your (financial) contribution to production of our feature documentary will help us address those issues better.”

Produced by
Dr. Chen Chanratana
Sum Sithen

Directed by
Ouch Makara

Cameramen and Photographers
Ouch Makara
Meng Kimlong
Sok Linden

Graphic Designer
Chhoung Yiv Chhoy

Logistics
Roeung Kannytha
Phichith Rithea

Assistants
Bith Adam
Heng Virakwoth

Music By : http://www.audionetwork.com

តើ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​គឺ​ជា​អ្វី?

ដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រ វិទ្យុអាស៊ីសេរី
ដោយអ្នកស្រី កែវពេជ្រ មេត្តា
(រូបភាព៖ Internet)
2013-06-19
ប្រទេស​កម្ពុជា​កំពុង​ទទួល​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន​នៃ​កិច្ច​ប្រជុំ​ គណៈកម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក ដោយ​មាន​បណ្ដា​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ជាង ១២០​ប្រទេស​មក​ចូល​រួម។

Angkor Wat Temple

តើ​ការ​បញ្ចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ជាតិ​ឲ្យ​ទៅ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​កម្ពុជា បាន​ទទួល​ផលប្រយោជន៍ ឬ​ចំណេញ​បាន​អ្វី​ខ្លះ ហើយ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​មាន​អត្ថន័យ​សារសំខាន់​យ៉ាង​ដូច​ម្ដេច​សម្រាប់​ មនុស្ស​ជាតិ?

Khmer dancers

អ្នក​សិក្សាស្រាវជ្រាវ​វប្បធម៌​បាន​បញ្ជាក់​ថា បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក គឺ​ជា​អ្វីៗ​ដែល​ជា​វត្ថុ​រូបិយ​និង​អរូបិយ​របស់​មនុស្ស​ជាតិ ទាំង​វប្បធម៌​និង​ធម្មជាតិ។ ចំពោះ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​រូបិយ គឺ​ជា​សំណង់​ផ្សេងៗ ដូច​ជា​ប្រាសាទ​បុរាណ ឬ​វត្ត​អារាម ។ល។ រី​ឯ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​អរូបិយ​វិញ រួម​មាន​សិល្បៈ របាំ ផង​ទាំង​ឡាយ ដូចជា​របាំ​បុរាណ របាំ​អប្សរា ជាដើម។

សម្រាប់​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ជាតិ គេ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា គឺ​ជា​របស់​មួយ​មាន​តម្លៃ​ខ្លាំង​ណាស់ មិន​អាច​កាត់​ថ្លៃ​បាន ពីព្រោះ​វត្ថុ​ទាំង​អស់​នោះ​គឺ​ជា​តំណាង​ឲ្យ​អត្តសញ្ញាណ ឬ​ជា​ដួង​ព្រលឹង​របស់​ជាតិ​សាសន៍​នីមួយៗ។

ចំណែក​ឯ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​វិញ ក៏​គេ​ចាត់​ទុក​ថា ជា​វត្ថុ​មួយ​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់ និង​មាន​តម្លៃ​បំផុត​មិន​អាច​កាត់​ថ្លៃ​បាន​ដែរ ពីព្រោះ​វត្ថុ​នេះ​គឺ​ជា​កេរមរតក​របស់​មនុស្ស​ជាតិ​ជំនាន់​មុនៗ ដែល​បាន​កសាង​ទុក​មក​ជា​យូរ​អង្វែង។

លោក​បណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​វប្បធម៌ និង​ជា​ប្រធាន​មូលនិធិ​កេរដំណែល​ខ្មែរ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា នៅ​ក្នុង​ច្បាប់​ផ្នែក​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ដែល​គេ​អាច​ហៅ​ថា បេតិកភណ្ឌ​បាន គឺ​វត្ថុ​នោះ​មាន​អាយុ​ចាប់​ពី ៥០​ឆ្នាំ​ឡើង​ទៅ៖ «គឺ​បាន​ន័យ​ថា អ្វី​ដែល​សំខាន់​សំដៅ​ទៅ​លើ​រឿង​វប្បធម៌ អារ្យធម៌ ជំនឿ ប្រពៃណី ទំនៀម​ទម្លាប់ ប្រសាទ​បុរាណ​ស្អីៗ​ទាំង​អស់​ដែល​នៅ​ជុំវិញ​ខ្លួន​យើង​ដែល​បន្សល់​ទុក​តាំង​ ពី​សម័យ​មុន​រហូត​មក​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ហើយ​ដែល​តម្លៃ​ដែល​គេ​ឲ្យ​ទៅ​លើ​បេតិកភណ្ឌ​ហ្នឹង គឺ​គេ​ឲ្យ​តម្លៃ​ដោយសារ​ទៅ​លើ​អាយុកាល ដោយសារ​ទៅ​លើ​ភាព​ចំណាស់ ដោយសារ​ទៅ​លើ​តម្លៃ​មាន​តែ​មួយ​មិន​អាច​កាត់​ថ្លៃ​បាន ដែល​មនុស្ស​ពី​ជំនាន់​ដើម​ហ្នឹង​គឺ​លោក​ខំ​ប្រឹង​ថែ​រក្សា​ទុក​ឲ្យ​កូន​ចៅ​ ជំនាន់​ក្រោយ»

shadow-puppet-performance_720x295

ដោយ​យល់​ឃើញ​ថា សម្បត្តិ​វប្បធម៌ ឬ​បេតិកភណ្ឌ​ទាំង​អម្បាលមាណ​នោះ​មាន​សារសំខាន់ ទើប​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​បណ្ដា​ប្រទេស​ផ្សេងៗ ក្នុង​នោះ​រួម​ទាំង​កម្ពុជា​ផង បាន​ប្រឹងប្រែង​ការពារ និង​រក្សា​ទុក​ឲ្យ​បាន​គង់វង្ស​សម្រាប់​ជាតិ​សាសន៍​តៗ​ជំនាន់ ឬ​សម្រាប់​មនុស្ស​ជាតិ​ត​ទៅ​ថ្ងៃ​មុខ។ តួ​យ៉ាង​ដូច​ជា​ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ​កន្លង​មក​នេះ នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ គេ​ឃើញ​មាន​កិច្ច​ប្រជុំ​មួយ​របស់​គណៈកម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​លើក​ទី​ ៣៧ ស្ដី​អំពី «ការ​ការពារ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​វប្បធម៌ និង​ធម្មជាតិ»។

ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គេ​ជ្រើសរើស​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន ឬ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​ដើម្បី​រៀបចំ​សម័យ​ប្រជុំ​ដែល​មាន​រយៈពេល ១២​ថ្ងៃ ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៦ ដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៧ ខែ​មិថុនា និង​មាន​មនុស្ស​ជាង ១.០០០​នាក់ មក​ពី​បណ្ដា​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ចំនួន ១២១​ប្រទេស​មក​ចូល​រួម។ ប្រទេស​ទាំង​អស់​នោះ គឺ​ជា​សមាជិក​នៃ​អនុសញ្ញា​ឆ្នាំ​១៩៧២ ស្ដីពី «ការ​ការពារ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក វប្បធម៌ និង​ធម្មជាតិ» នៃ​អង្គការ​អប់រំ វប្បធម៌ និង​វិទ្យាសាស្ត្រ​នៃ​សហប្រជាជាតិ ឬ​ហៅ​កាត់​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ថា យូណេស្កូ (UNESCO)។

ទាក់ទង​នឹង​សម្បត្តិ​វប្បធម៌ ឬ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​ចំពោះ​ប្រទេស​កម្ពុជា រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌ ឬ​បេតិកភណ្ឌ​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​ចំនួន ៤ ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក គឺ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ របាំ​បុរាណ ឬ របាំ​ព្រះរាជទ្រព្យ និង​ល្ខោន​ស្បែក​ធំ។

នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំ​របស់​គណៈកម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​លើក​ទី​៣៧ ស្ដី​អំពី «ការ​ការពារ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក វប្បធម៌ និង​ធម្មជាតិ» បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា កម្ពុជា​ក៏​បាន​គ្រោង​នឹង​ដាក់​ប្រាសាទ​បុរាណ​ខ្មែរ​ចំនួន ២ ទៀត គឺ​ប្រាសាទ​កោះកេរ និង​ប្រាសាទ​សំបូរព្រៃគុហ៍។ ប្រការ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​កម្ពុជា មាន​គំនិត​បញ្ចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ជាតិ​ទៅ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក ពីព្រោះ​បាន​យល់​ថា នឹង​បាន​ផ្ដល់​ផល​ចំណេញ​ច្រើន។

លោក​បណ្ឌិត ស៊ុំ ឈុំប៊ុន អនុ​ប្រធាន​រាជបណ្ឌិត​សភា​កម្ពុជា។ លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ផល​ចំណេញ​នោះ គឺ​កម្ពុជា​អាច​មាន​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​ល្បីល្បាញ និង​បាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ពី​អន្តរជាតិ ថា​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​សម្បត្តិ​វប្បធម៌ អារ្យធម៌​ដ៏​រុង​រឿង​ដែល​មាន​អាយុកាល​ដ៏​ចំណាស់​យូរ​លង់​ជាង​គេ​នៅ​ក្នុង​ ពិភពលោក៖ «ហើយ​ទី​២​ទៀត បើ​កាល​ណា​យើង​ចូល​ទៅ​ជា​សម្បត្តិ​បេតិកភណ្ឌ​វប្បធម៌​ពិភពលោក​ហើយ គឺ​អន្តរជាតិ​គេ​ការពារ។ គេ​មិន​ត្រឹមតែ​ការពារ​ទេ គឺ​ថា គេ​រក​ថវិកា​មក​ជួសជុល​ទៀត។ ឧទាហរណ៍ ប្រាសាទ​ពីរ៉ាមីត ដែល​ល្បីល្បាញ​កសាង​តាំង​ពី ៤០០​ឆ្នាំ​មុន​ដោយ​ស្ដេច​ប៉ារ៉ាអុង នៃ​ប្រទេស​អេហ្សីប។ គេ​បាន​និយាយ​ថា បើ​មិន​បាន​បញ្ចូល​ទៅ​ជា​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​ទេ គឺ​ពេល​ហ្នឹង​ប្រហែល​ជា​ទន្លេ​និល បាន​វ៉ៃ​ផ្ដាច់​ធ្វើ​ឲ្យ​រលំ​ហើយ​អា​ពីរ៉ាមីត​ហ្នឹង។ ប៉ុន្តែ​ដល់​បញ្ចូល​អ៊ីចឹង​ទៅ គេ​ការពារ​បាន គេ​បញ្ចៀស​ទឹក​ទន្លេ​នីល កុំ​ឲ្យ​វា​ខូច​ខាត»

លោក​បន្ត​ថា៖ «ឧទាហរណ៍​មួយ​ទៀត ដូច​ករណី​ព្រះវិហារ​យើង បន្តិច​ទៀត​នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​ហ្នឹង ខាង​យូណេស្កូ គេ​ដាក់​ជំនាញ​ការ​គេ​ដើម្បី​ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​ការ​ជួសជុល និង​ធ្វើ​ការ​អភិរក្ស​ហើយ។ អ៊ីចឹង​អ្នក​ដែល​ប៉ង​កម្ទេច ប្រល័យ​ឲ្យ​ខ្ទេចខ្ទី​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ចូល​ទៅ​ជា​សម្បត្តិ​បេតិកភណ្ឌ​ ពិភពលោក​ហើយ ​ គឺ​នឹង​ត្រូវ​គេ​ថ្កោលទោស​ហើយ»

preah-vihear-700x325

លោក​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ទៀត​ថា ចំពោះ​ការ​បញ្ចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​របស់​ប្រទេស​ឯ​ណា​នីមួយ​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​ បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក នៅ​ក្នុង​គោលការណ៍​របស់​គណៈកម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក គឺ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​អាច​បញ្ចូល​បាន​តែម្ដង​សម្រាប់​ប្រទេស​១។

អ្នក​នាំ​ពាក្យ​នៃ​កិច្ច​ប្រជុំ​គណៈកម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​លើក​ទី ​៣៧ នៅ​ភ្នំពេញ អ្នកស្រី ចៅ ស៊ុនកិរិយា បាន​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ដឹង​ពី​គោលការណ៍​នៃ​ការ​បញ្ចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​របស់​ ប្រទេស​នីមួយៗ​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​ថា ប្រទេស​ទាំង​ឡាយ​នោះ​ត្រូវ​មាន​ឯកសារ​គ្រប់គ្រាន់​បញ្ជាក់​ពី​សម្បត្តិ​ វប្បធម៌ ឬ​សម្បត្តិ​ធម្មជាតិ​របស់​ខ្លួន​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់លាស់។

អ្នកស្រី ចៅ ស៊ុនកិរិយា៖ «មាន​ទាំង​ផែនទី។ ឥឡូវ​គេ​ទាមទារ​ទាំង​អា​ប្លង់​គ្រប់គ្រង​ទៀត ពីព្រោះ​គេ​ថា មិន​មែន​យើង​ចុះ​បញ្ជី​ហើយ គឺ​យើង​មិន​មែន​ចោល​អ៊ីចឹង​ទេ គឺ​យើង​ត្រូវ​មាន​ប្លង់​គ្រប់គ្រង​ឲ្យ​គេ​តាម​ដាន​ថា យើង​គ្រប់គ្រង​របៀប​ម៉េច ហើយ​គឺ​មុន​នឹង​យក​មក​កន្លែង​បេក្ខភាព​ហ្នឹង គឺ​ឯកសារ​អស់​ហ្នឹង គឺ​មាន​ការ​វាយ​តម្លៃ​ពី​អ្នក​ជំនាញ។ ដែល​គេ​ថា ធម្មជាតិ គឺ​អ្នក​ជំនាញ​ធម្មជាតិ បើ​ខាង​វប្បធម៌ គឺ​អ្នក​ជំនាញ​វប្បធម៌។ ដល់​អ៊ីចឹង​មួយ​ឆ្នាំៗ គេ​អត់​ធ្វើ​ច្រើន​ទេ ដោយសារ​វា​ជជែក​គ្នា​យូរ​ដែរ ជជែក​ជាមួយ​អ្នក​ជំនាញ ជជែក​ជាមួយ​ភាគី​រដ្ឋ​ភាគី​ហ្នឹង»

លោក​បណ្ឌិត​អនុ​ប្រធាន​រាជ​បណ្ឌិត​សភា​កម្ពុជា បាន​ប្រាប់​ឲ្យ​ដឹង​ដែរ​ថា ចំពោះ​ប្រទេស​កម្ពុជា នៅ​ឆ្នាំ​២០១៣ នេះ គឺ​មិន​អាច​មាន​សិទ្ធិ​ចុះ​ឈ្មោះ​បញ្ចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​របស់​ខ្លួន​ បន្ថែម​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​បាន​ទេ ពីព្រោះ​កម្ពុជា បាន​ទទួល​ខ្លួន​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​រៀប​ចំ​កិច្ច​ប្រជុំ​គណៈកម្មាធិការ​ បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​លើក​ទី​៣៧ ពោល​គឺ​មាន​ន័យ​ថា ក្នុង​ឱកាស​នេះ​កម្ពុជា គឺ​ជា​អ្នក​មាន​ភារកិច្ច​ជួយ​ជំរុញ​ឲ្យ​ប្រទេស​ដទៃ​ទៀត​មក​ចុះ​ឈ្មោះ​បញ្ចូល ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​របស់​គេ​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក ដើម្បី​រក្សា​ទុក​ជា​សម្បត្តិ​មនុស្ស​ជាតិ។

នៅ​ក្នុង​សេចក្ដី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​ដែល​ផ្សព្វផ្សាយ​ពី​កិច្ច​ប្រជុំ​របស់​ គណៈកម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​នៅ​ភ្នំពេញ បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​មាន​សម្បត្តិ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​សរុប​ចំនួន ៩៦២៕

រកឃើញតំបន់ពាងបុរាណថ្មីមួយទៀតនៅជួរភ្នំក្រវាញ

រកឃើញតំបន់ពាងបុរាណថ្មីមួយទៀតនៅជួរភ្នំក្រវាញភាគខាងត្បូង

ត្រពាំងរូង៖ ថ្មីនេះៗសហគមន៍អេកូទេសចរណ៍ត្រពាំងរូងស្រុកកោះកុង ខេត្តកោះកុង បានកំណត់តំបន់​ទាក់ទាញថ្មីមួយ​ទៀតបន្ថែមលើ​ធនធាន​ធម្មជាតិក្នុងជួរភ្នំក្រវាញ​ភាគខាងត្បូង​ដែលបានរកឃើញកន្លងមក និងកំណត់​នៅចូល​ទៅក្នុងផែន​ទីទេសចរណ៍​សហគមន៍។

តំបន់នោះត្រូវបាន​គេអះអាងថា​ជាតំបន់ពាងបុរាណ។ វាបានត្រូវរកឃើញ​ក្នុងឆ្នាំ២០០៩​ដោយ​ក្រុម​រុករកមួយក្រុមដែលសំដៅការអភិឌ្ឍន៍តំបន់អេកូទេសចរណ៍ត្រពាំងរូង។

ancient jars

ទាក់ទងនឹងពាងបុរាណនេះ លោកគុណ សាវុធ ប្រធានសហគមន៍អេកូទេសចរណ៍ត្រពាំងរូង បាន​ប្រាប់អោយដឹងថា វាមានចំងាយ​ពីភូមិត្រពាំងរូងចូល​ព្រៃជ្រៅឬទៅ​តាមផ្លូវទឹក​ព្រែកស្ទឹង​អារ៉ែងដ៏វែងឆ្ងាយ។ វាចំណាយសរុបគិតតាមចំនុចជីភីអេស ៦៧គីឡូម៉ែត្រពីភូមិត្រពាំងរូង។

លោក ផែន ដែន ជាសមាជិកក្រុមរុករកនោះបានជម្រាបអោយដឹងផងដែរថា ពាងបូរាណ​នេះយើងបានកំណត់ថាជាតំបន់ពាងបុរាណថ្មីដ៏ទាក់ទាញមួយផងដែរមិនចាញ់តំបន់អេកូទេសចរណ៍​នៅជីផាតទេ។ ប៉ុន្តែ គេរកឃើញពាងតែ​ចំនួន៥ ប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុង​តំបន់ពាងបុរាណដ៏កម្រមួយនេះ​។ លោក​សង្ឃឹមថានឹងមានអ្នកទេសចរទៅលេង នៅតំបន់ ត្រពាំងរូងនេះកាន់តែ​ច្រើន។ សូមជម្រាប​ថា ពាងបុរាណនេះ ពុំទាន់មានក្រុមអ្នកវិភាគភាជន៍ជំនាញណាមួយ​បានមកវិភាគ​ដូចពាង​បុរាណ​នៅជីផាតឡើយ។ ប៉ុន្តែ មូលហេតុដែលនាំអោយ អ្នកសហគមន៍ត្រពាំងរូងកំណត់ថាជាពាងបុរាណនោះ ដោយសារតែ​ពាងទាំងនេះ មានសណ្ឋានដូចគ្នាបេះបិតនឹងពាងបុរាណនៅភ្នំប៉ែល ក្នុងឃុំជីផាត។​

បុរសម្នាក់ដែលជាអតីតកងទ័ពខ្មែរក្រហម ហើយមានមូលដ្ឋាននៅម្តុំនោះក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ និង៩០ បាននិយាយថា  កងទ័ពខ្មែរមានច្រើនណាស់នៅម្តុំនោះ ប៉ុន្តែយើងមិនដែលបានប្រទះពាងទាំងនេះទេ។

ពាងបុរាណនេះ ភាគច្រើនបាក់បែក ហើយកប់ទៅក្នុងដី លើចង្កេះភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ ជម្រាលភ្នំ​ ៤០ម៉ែត្រ។ តំបន់នេះស្ថិតនៅលើល្អាងក្បាលស្ទឹងអារ៉ែង ដែលជាចំនុចប្រសព្វស្ទឹងតូច៣ ដែល​អ្នកស្រុកភាគច្រើនកំណត់ឈ្មោះថា “អូរចែកដី” ដោយសារតែទីនេះ ស្ថិតនៅជាតំបន់ដ៏អាថ៏កំបាំង និងមានសណ្ឋានដីចែកដាក់ពីគ្នាគឺ ដីមួយផ្នែកខាងពាងបុរាណគឺជាប្រភេទដីក្រហម ចំណែកឯផ្នែកខាងក្រោមជាប្រភេទដីខ្មៅ។

ដោយ ទី ធាវី (កេរដំណែលខ្មែរ)

រមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រវត្តភ្នំ

ស្វែងយល់ ពីរមណីយដ្ឋាន ទេសចរណ៍ ប្រវត្តិសាស្រ្ត វត្តភ្នំ (ភ្នំដូនពេញ)

អត្ថបទ និងរូបភាពដកស្រង់ពីគេហទំព័រ ដើមអម្ពឹល
Saturday, 30 June 2012 15:22 ដោយលោក៖ ប៉ោ សេដ្ឋា-Posted : ID-014

www.dap-news.comភ្នំពេញ៖ ចំពោះមនុស្សខ្មែរដែលបានដឹងក្តីហើយ បើមិនបានឃើញវត្តភ្នំ ដោយផ្ទាល់ ក៏បានឮឈ្មោះ វត្ត ភ្នំនេះដែរ។ ប៉ុន្តែរឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្រ្ត មួយចំនួនទៀត ជឿ ជាក់ថា មានមនុស្សខ្មែរជាច្រើនមិនទាន់បាន ដឹងនៅឡើយ។ ដូច្នេះ ដើម្បីឲ្យប្រិយមិត្ត បានដឹងច្បាស់ អំពីរមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍ប្រវត្តិសាស្រ្ត វត្តភ្នំនេះ មជ្ឈមណ្ឌល ព័ត៌មានដើមអម្ពិល សូមលើកយកអត្ថបទ ទាក់ទងនឹងវត្តភ្នំដូចខាងក្រោម៖

ប្រវត្តិនៃវត្តភ្នំ

នៅឆ្នាំ១៣៧២ មានដូនចាស់ម្នាក់ឈ្មោះ “ពេញ” ជាអ្នកមានភោគសម្បត្តិបរិបូរណ៍ មានលំនៅក្បែរច្រាំងទន្លេបួនមុខ (សម័យនោះ ប្រហែលទន្លេបួនមុខ ស្ថិតនៅម្តុំវត្ត ភ្នំ។ ក្រោយជាបន្តបន្ទាប់ ទន្លេមេគង្គបាននាំដីល្បាប់ ធ្វើឲ្យជ្រោយចង្វា កាន់តែដុះវែងមកកន្លែងសព្វថ្ងៃ)។ ផ្ទះរបស់គាត់សង់ នៅលើទួលខាងកើតភ្នំតូចមួយ។

ថ្ងៃមួយ ទីនោះមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ទឹកទន្លេជន់លិចរហាច ដូនពេញបានចុះទៅកំពង់ទឹក ស្រាប់តែឃើញដើមគគីរមួយធំ អណ្តែតមកក្បែរច្រាំង ហើយដោយអំណាច ទឹកហូរ ស្រកចុះឡើង ដើមគគីរនោះ ចេះតែអណ្តែតវិលវល់នៅក្បែរច្រាំងនោះ។ លុះដូនពេញឃើញដូច្នេះ ក៏ប្រញាប់ទៅហៅអ្នកជិតខាង ឲ្យមកជួយទាញយក ដើមគគីរនោះ។ ពេលនោះដូនពេញ យកកំណាត់ឈើ ទៅកោសកៀរសំអាតភក់ចេញ គាត់ក៏បានឃើញក្នុងប្រហោងឈើគគីរ មានព្រះពុទ្ធរូប ៤ អង្គតូចៗ ធ្វើអំពី សំរឹទ្ធិ និងទេវរូបមួយអង្គទៀតធ្វើអំពីថ្ម។ ទេវរូបនោះ ទ្រង់ឈរព្រះហស្ថម្ខាងទ្រង់ដំបង ព្រះហស្ថម្ខាងទៀត ទ្រង់ស័ង្ខ ព្រះកេសាបួង។ ដូនពេញ និងអ្នកជិតខាង ដែល ទៅជួយមានសេចក្តីត្រេកអរណាស់ ដោយរើសបានរបស់ជាទីគោរពបូជា ក៏នាំគ្នាដង្ហែព្រះបដិមាទាំងនោះ មកដល់ផ្ទះដូនពេញ ហើយដូនពេញចាត់ការ សង់ខ្ទមមួយ តូចតម្កល់ជាបណ្ដោះអាសន្ន។

ថ្ងៃក្រោយមក ដូនពេញអំពាវនាវឲ្យអ្នកជិតខាងជួយ លើកដីពូនភ្នំ ដែលនៅខាងលិចផ្ទះ របស់គាត់នោះឲ្យទៅជាភ្នំមែនទែន។ បន្ទាប់ពីនោះ គាត់ឲ្យគេអារឈើគគីរ នោះ ធ្វើជាសសរវិហារ ដែលគាត់បំរុងសង់លើភ្នំនោះ។ ក្នុង គ.ស.១៣៧២ ដូនពេញ និងអ្នកស្រុកជាច្រើននាក់ ស្រុះស្រួលបបួលគ្នា សាងសង់ព្រះវិហារមួយខ្នង ប្រក់ ស្បូវភ្លាំង នៅលើកំពូលភ្នំនោះ ហើយគាត់នាំគ្នាដង្ហែ ព្រះពុទ្ធរូបសំរឹទ្ធិទាំង ៤អង្គ ទៅតម្កល់ទុកក្នុងវិហារនោះ។

ចំណែកទេវរូបថ្មមួយអង្គ គាត់ដង្ហែទៅតម្កល់ទុកលើអាសនៈមួយ នៅជើងភ្នំខាងកើត ហើយដោយគាត់យល់ថា ទេវរូបនោះអណ្តែតទឹកមកពីស្រុកលាវ និងមានភាព ដូចជាលាវ គាត់ក៏បានសន្មតនាមថា “អ្នកតាព្រះចៅ” នាមនោះជាប់តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។

ចំណែក ព្រះបាទពញាយ៉ាត នៅឆ្នាំ១៤៣១ នៃគ្រិស្តសករាជ បានយាងចោលទីក្រុងអង្គរ ហើយនៅឆ្នាំ១៤៣៤ ព្រះអង្គ បានមកដល់ទីនេះ រួចបានកសាងទីក្រុងមួយ ដោយយកឈ្មោះតាមកន្លែងនោះ។ នៅក្នុងបរិវេណវត្តភ្នំ មានចេតិយបុរាណធំមួយនៅពីក្រោយព្រះវិហារ ដែលតម្កល់ព្រះធាតុ(ឆ្អឹង) របស់ព្រះបាទពញាយ៉ាត និងចេតិយសម្រាប់តម្កល់ព្រះធាតុ របស់ព្រះញាតិវង្សព្រះអង្គ។ នៅក្នុងចេតិយនោះ នៅមានសល់បដិមាព្រះពុទ្ធ នៅសម័យអង្គរផងដែរ។

កូនភ្នំនេះ ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ និងព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឈើតំបន់ត្រូពិច ដែលតំណាងឲ្យវិស័យផ្សេងៗ ដែលបានចាក់ឫស នៅពាសពេញប្រទេស។ ដើមឈើទាំងនេះ បានក្លាយជាទីជម្រកសម្រាប់សត្វស្វា និងបក្សីជាច្រើន ជាពិសេសសត្វជ្រឹងធំៗ ដែលតោងមែកឈើទាំងឡាយ។ កាលសាងសង់វិហាររួចហើយ យាយពេញបាន និមន្តព្រះសង្ឃ មកគង់នៅលើជើងភ្នំនោះ នៅទិសខាងលិចទើបមានឈ្មោះថា “វត្តភ្នំដូនពេញ” ដែលសព្វថ្ងៃហៅកាត់ថា “វត្តភ្នំ” តាំងពីពេលនោះមករហូត មកដល់ សព្វថ្ងៃ។

ចេតិយ និងព្រះវិហារ នៅវត្តភ្នំ បានកសាងជាច្រើនដង គឺនៅឆ្នាំ១៤៣៤, ១៨០៦, ១៨៩៤ និងឆ្នាំ១៩២៦ រួចបន្ទាប់មកទៀតបានការជួសជុលជាញយដង ដែលពីម្តង ទៅម្តងកាន់តែធ្វើឲ្យវត្តភ្នំមានសម្រស់ប្រសើរឡើងៗ។ បច្ចុប្បន្ន ដើម្បីជាការដឹងគុណ និងទុកជាទីសក្ការៈ អាជ្ញាធរសាលារាជធានីភ្នំពេញ បានសាងសង់រូបសំណាក លោកយាយ ដូនពេញ នៅជ្រុងខាងលិច និងជ្រុងខាងត្បូង (និរតី) នៃវត្តភ្នំ។

និមិត្តរូប ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ នៅវត្តភ្នំ

រមណីយដ្ឋានវត្តភ្នំ មានកេរ្តិ៍ដំណែល និងស្លាកស្នាមប្រវត្ដិសាស្ដ្រជាច្រើន បន្សល់ទុកតាំងពីការកកើត រាជធានីភ្នំពេញដំបូង ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៤មកម្ល៉េះ។ ក្នុងចំណោម នោះ រូបសំណាក ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ ដែលតម្កល់នៅត្រង់ចង្កេះភ្នំដូនពេញ ផ្នែកខាងត្បូង ក៏ជាកេរ្តិ៍ដំណែលប្រវត្តិសាស្ដ្រមួយ ដ៏សំខាន់ផងដែរ ក្នុងសម័យកម្ពុជា ស្ថិត នៅក្រោម អាណាព្យាបាលបារាំង។

www.dap-news.com

បណ្ឌិតសភាចារ្យ រស់ ច័ន្ទត្រាបុត្រ ជាសាស្រ្តាចារ្យបណ្ឌិត ផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ និងជាអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តដែរនោះ បានរៀបរាប់ឲ្យដឹងថា ផ្ទាំងចម្លាក់នេះ ត្រូវ បានកសាងឡើង នៅសម័យអាណាព្យាបាលបារាំង ក្នុងរជ្ជកាលព្រះករុណា ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ ដែលទាក់ទងនឹង សន្ធិសញ្ញា បារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៧។ រូបសំណាក មនុស្សអង្គុយនៅចំកណ្តាល គឺជារូបចម្លាក់ព្រះករុណា ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ។ ចំណែករូបចម្លាក់នៅខាងឆ្វេងដៃ គឺជារូបសំណាកទាហានបារាំង និទង់ជាតិបារាំង តំណាង ឲ្យកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ក៏ដូចជា អាណាព្យាបាលបារាំងមកលើកម្ពុជា ហើយក៏ចង់បង្ហាញពីគុណបំណាច់របស់ខ្លួន ដែលបានទាមទារ ជួយយកទឹកដីកម្ពុជា ពីថៃ មក ថ្វាយព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ ក៏ដូចព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដែរ។ ចំណែករូបចម្លាក់ស្រ្តីខ្មែរបីនាក់នៅខាងស្តាំដៃ កាន់ជើងពាន ជាដង្វាយមកថ្វាយព្រះករុណា ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ គឺតំណាងខេត្តចំនួន៣ ដែលទាមទារបានពី ប្រទេស សៀម (ថៃ) មកវិញនោះ។

លោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ បានបញ្ជាក់ប្រាប់ថា «រូបទាំងអស់នេះ គឺជារូបចម្លាក់មួយ ដែលបាន កសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ ដែលទាក់ទងជាមួយនឹង សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម។ បារាំង-សៀមនេះ គឺសន្ធិសញ្ញា ជាពិសេសសន្ធិសញ្ញា នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ តែម្តង គឺនៅពេលនោះហើយ ដែលប្រទេសបារាំង បានទាមទារ ក្នុងនាមប្រទេសកម្ពុជាហ្នឹង ឲ្យប្រទេសសៀមប្រគល់ខេត្តទាំងបីមកឲ្យ កម្ពុជាវិញ គឺមានខេត្តសៀមរាប កំពង់ធំ បាត់ដំបង ស៊ីសុផន់»។

ចំណែកនៅផ្នែកខាងស្តាំវិញ ជារូបនារីបីនាក់មានសម្លៀក បំពាក់ខុសៗគ្នា និងមានកាន់ពានមួយម្នាក់។ តាមឯកសារបានឲ្យដឹងថា នារីទីមួយសម្លៀកបំពាក់ របៀបរូប ចម្លាក់អប្សរានៅ ប្រាសាទអង្គរវត្ត មានកាន់ពានមួយតម្កល់រូបសំណាកមួយ ប្រហែលជារូប ប្រាសាទព្រះវិហារ។

www.dap-news.com

តាមរយៈនេះ អ្នកជំនាញខាងបុរាណវិទ្យា បាន សន្និដ្ឋានថា រូបនារីទី១នេះ ជាតំណាងឲ្យខេត្តសៀមរាប រីឯនារីទាំងពីរខាងក្រោយតំណាងឲ្យ ខេត្តបាត់ដំបង និង ស៊ីសុផុន ពីព្រោះខេត្តទាំងពីរនេះ នៅជាប់នឹង ប្រទេសសៀម ហើយ សម្លៀកបំពាក់របស់នារីទាំងពីរ ក៏មានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នាទៅនឹងស្រីបម្រើក្នុង ព្រះរាជ វាំងប្រទេសទាំងពីរ (កម្ពុជា-សៀម) នាសម័យនោះដែរ។ នារីទីពីរមានកាន់ពាន តម្កល់ថង់ត្រាពណ៌‌បៃតង និងត្រាពណ៌‌លឿង។ នារីទីបីកាន់ពាន តម្កល់ក្លងពណ៌‌ បៃតង សម្រាប់ដាក់ឯកសារ ជាលាយលក្ខណ៍ អក្សរ។ នារីទាំងបីនាក់ ធ្វើកាយវិការនាំដង្វាយទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ។

និយាយជារួម រូបសំណាកទាហានបារាំង កាន់កាំភ្លើង និងទង់ជាតិប្រទេសបារាំង, រូបសំណាក ព្រះករុណា ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ, នារីខ្មែរបីនាក់ កាន់ពានម្នាក់មួយ ទាំង សិលាចារឹកជាអក្សរខ្មែរ និងបារាំង អមសងខាងផ្ទាំងសំណាកដ៏ធំនោះ មានន័យតែមួយ គឺនិយាយពីសន្ធិសញ្ញារវាងបារាំង-សៀម ថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩០៧ ក្នុងការ ផ្ទេរខេត្តចំនួនបី មានបាត់ដំបង សៀមរាប និងសិរីសោភ័ណ (បារាំងហៅថា ស៊ីសុផុន) ដែលសៀម បានរឹបអូសយកមក ជូនប្រទេសកម្ពុជាវិញ នារជ្ជកាលព្រះករុណា ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ។ ក្នុងនោះក៏មានប្រាសាទព្រះវិហារដែរ ព្រោះសម័យនោះ ប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាប។ ចំណែកសិរីសោភ័ណ ឬ(ស៊ីសុផុន) សព្វថ្ងៃ ជាក្រុងមួយ នៅខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ដែលខេត្តបន្ទាយជ័យនេះ ទើបតែបង្កើតថ្មីនៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ ចុងក្រោយនេះប៉ុណ្ណោះ។

កន្លងមកក៏ដូចសព្វថ្ងៃ វត្តភ្នំ (ភ្នំដូនពេញ) គឺជារមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍ ប្រវត្តិសាស្រ្តមួយ នៅរាជធានីភ្នំពេញ ដែលមហាជនភ្ញៀវទេសចរជាតិ-អន្តរជាតិ បាននិយម ទៅកំសាន្ត និងទស្សនា។ ប៉ុន្តែមានមនុស្សមួយចំនួន ក៏មិនទាន់បានដឹងអស់ពីប្រវត្តិ មួយចំនួនទៀត ដែលបានរៀបរាប់ត្រួសៗមកនេះ ដូច្នេះហើយ បានជា មជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានដើមអម្ពិល ខិតខំស្រាវជ្រាវ និងតាក់តែងនូវអត្ថបទនេះឡើង ដើម្បីទុកជាចំណេះដឹងទូទៅ ជូនដល់ប្រិយមិត្ត៕

 

www.dap-news.com

Restoration work at Takeo temple

Chinese president inspects restoration work for Takeo in Angkor complex

Texts and photos from CNTV 04-02-2012 09:28 BJT

Siem Reap: “The Angkor Wat is a gem of human civilization and a valuable treasure of the Cambodian people,” visiting Chinese President Hu Jintao Sunday told Chinese technicians working on a restoration project in the Angkor Archaeological Park in Cambodia.

Inspecting the China-assisted restoration project on the ruined Takeo temple in the famous Angkor complex in northwest Cambodia, Hu said the governments of both countries “have great faith in you when you were given the formidable job of restoring the Takeo temple.”

“I hope you will overcome all the difficulties and accomplish the task with solid work,” the president said.

The restoration project of the Takeo temple, which was built by King Jayavarman V and Suryavarman I from the late 10th century to the early 11th century, is the second phase of the Chinese government assistance in restoring Angkor activities.

The project kicked off in November 2010 and is expected to be completed in 2018.

At the working site, Hu talked with Chinese and Cambodian archaeologists, applauding their progress in restoring and conserving the Takeo temple, one of the most popular temples in the Angkor area, in harsh environments.

“I hope you will help revive the ancient civilization created by the Cambodian people by making persistent efforts and strengthening communication and coordination with your Cambodian colleagues,” Hu said.

The Chinese president also asked the Chinese technicians about the difficulties in the restoration work.

 

Visiting Chinese President Hu Jintao shakes hands with a staff member during his inspection
at the site of a restoration project assisted by the Chinese government on the ruined Takeo
temple in the complex of the Angkor Archaeological Park, Siem Reap, Cambodia, April 1,
2012.

“The biggest challenge here is the lack of professionals,” one Chinese technician told Hu, explaining that the job requires skilled workers who are familia with Cambodia’s history, art and architecture, in addition to the proficiency in foreign languages.

“The restoration work is just a project used to train such professionals and allow people to display their talent,” Hu said.

Leaving the Takeo temple, Hu visited several other archaeological sites in Angkor, inquiring in detail about the current progress in the restoration work.

“China’s assistance in the restoration work of Cambodia’s archaeological sites has created a better condition for the study of the Southeast Asian history in China and for the exchange of research on this subject,” Hu told an accompanying scholar.

The first phase of the Chinese government assistance for conserving and restoring Angkor activities started with the project of Chausay Tevada temple in 1997, and the project was completed in December 2008.

The temples of Angkor, which were built between the seventh and the 13th centuries, had been seriously damaged due to heavy rains, looting and the lack of protection.

The Angkor complex consists of 200 monuments, which spread over an area of 400 square kilometers. Angkor Wat is the most famous and the largest temple.

President Hu, who is on a three-day state visit to Cambodia, met Cambodian King Norodom Sihamoni, Senate President Chea Sim, National Assembly President Heng Samrin, and Prime Minister Hun Sen Saturday.

Hu and Cambodian leaders discussed further development of the comprehensive strategic partnership of cooperation, and exchanged views on major regional issues.

The two countries also signed a host of cooperation documents, covering infrastructure, human resources, economy and tourism.

During their meeting Saturday, the Chinese president and Cambodian Prime Minister Hun Sen agreed to expand all-around bilateral cooperation and double the two-way trade between the two countries to 5 billion U.S. dollars by the year of 2017.

Hu will conclude his Cambodia visit and leave for home Monday.

More info: http://english.cntv.cn/20120402/107745.shtml

« Older entries

%d bloggers like this: