ស្ត្រីនៃអង្គរ – A women of Angkor

ដកស្រង់ពី វីអូអេ
អ៊ឹម សុធារិទ្ធ

11 ឧសភា 2013

6C4D13CC-B79E-427F-AEF9-A79DF77C5A32_mw1024_n_s 
រដ្ឋវឺជីញ៉ា៖ ដោយសារ​អារម្មណ៍​ចង់​ដឹងអំពីអ្នក​សង់អង្គរនិង​ចង់​ជួប​អ្នក​រស់​នៅ​សម័យ​នោះ ​ អ្នក​កាសែត​ចូល​និវត្តន៍​អាមេរិកាំង​ម្នាក់​គឺ​លោក ចន ប៊ជិស (John Burgess) ព្យាយាម​អស់​រយៈពេល​១០​ឆ្នាំបង្កើត​តួអង្គស្រ្តី​អង្គរ​ម្នាក់​ដែល​រស់​នៅ​ ជាមួយ​នឹង​ព្រះរាជា​និង​ដឹង​រឿង​រ៉ាវ​ទាំង​ឡាយ​ក្នុង​សម័យ​អង្គរ ​តាម​រយៈ សៀវភៅ​ប្រលោមលោក​មួយ​ក្បាលដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា «ស្រ្តី​នៃ​អង្គរ» ឬ «Woman of Angkor»។

អ្នក​និពន្ធ​ ចន ប៊ជិស បាន​ប្រាប់​វីអូអេ​នៅ​ឯ​ពិធី​ផ្សព្វផ្សាយ​សៀវភៅ​រឿង «ស្រី្ត​នៃ​អង្គរ» នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៦ ខែ​មេសា​ ឆ្នាំ​២០១៣​ នៅ​បណ្ណាគារ​ One More Page Book នា​ទីក្រុង​ Falls Church រដ្ឋ​Virginia សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ថា អង្គរ​វត្ត​គួរ​មាន​ភាព​ល្បី​ឈ្មោះ​ជាង​នេះ។

«ខ្ញុំ​ចង់​ឲ្យ​អង្គរ​ល្បី​ជាង​នេះ​នៅ​ក្នុង​ពិភព​លោក។ នៅ​លោក​ខាង​លិច យើង​ធំដឹង​ក្តី​ដឹង​អំពី​អេហ្ស៊ីប​បុរាណ ក្រិច​បុរាណ និង​រ៉ូម​បូរាណ។ យើង​ដឹង​អំពី​ព្រះរាជា​ដ៏​មាន​ឫទ្ធិ​អំណាច​អស្ចារ្យ ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ​អារិយធម៌​ទាំង​នោះ ប៉ុន្តែ​អរិយធម៌​អង្គរ​ដែល​មាន​ភាព​រុងរឿង ភាពអស្ចារ្យ​ សំណង់ និង​សិល្បៈ ដូច​អារិយធម៌​ទាំង​នោះ​ដែរ​ មិន​សូវ​មាន​អ្នក​ស្គាល់​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ទេ។ ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​សង្ឃឹម​ថា តាម​រយៈ​សៀវភៅ​នេះ នឹង​មាន​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​ថែម​ទៀត​ដឹង​អំពី​អរិយធម៌​ដ៏​អស្ចារ្យ​នេះ»។

​លោក ដេវីដ សាម្ម័រស៍ (David Summers) គឺ​ជា​មន្ត្រី​ចូលនិវត្ត​ក្រសួងការ​បរទេស​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ លោកបាន​អាន​សៀវភៅ​នេះ​ បាន​ប្រាប់​វីអូអេ​ នៅ​ឯពិធី​ផ្សព្វផ្សាយ​សៀវភៅ​ប្រលោម​លោក​នេះ ​ថា នេះ​គឺ​ជា​សៀវភៅ​ប្រលោម​លោក​ដ៏​អស្ចារ្យខ្នាត​វែង៥០០​ទំព័រ​ ដែលជួយ​ដល់​ការ​ស្រមៃ​របស់​លោក​អំពី​រឿងរ៉ាវ​នៃ​សម័យ​អង្គរ។
angkor_copy1
«ខ្ញុំ​ខ្លួន​ឯង​ធ្លាប់​បាន​ទៅ​មើល​អង្គរ​ ដែល​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ចង់​អាន​សៀវភៅនេះ ពីព្រោះ​នៅ ពេល​ដែល​ខ្ញុំ​នៅ​ទីនោះ ខ្ញុំ​ស្ញប់​ស្ញែង​នឹង​ភាព​អស្ចារ្យ​របស់​អង្គរគឺ​ធំ​ជាង​ការ​គិត​របស់​ ខ្ញុំ អាថ៌កំបាំង​ជាង ខ្ពស់​ជាង និង​ស្អាត​ជាង​ការ​គិត​របស់​ខ្ញុំ​ឆ្ងាយ​ណាស់»។ ពេល​នោះ​ខ្ញុំ​មាន​សំណួរថា «អ្នក​ណា​នៅ​ទី​នេះ?» «អ្នក​ណា​សង់​?» គ្មាន​ចម្លើយ​ល្អ​ទេ។ គេ​ថា «ខ្ញុំ​គិតថា ប្រហែល​ជា​ធារាសាស្ត្រ ប្រហែល​ជា​របៀប​ធ្វើ​ស្រែនៅ​ពេល​នោះ​ ហើយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​សម័យ​នោះ​ក្លាយ​ជា​មហា​អាណាចក្រ។ ដូច្នេះ​សៀវភៅ​នេះ​ប្រាប់​រឿង​រ៉ាវ​ទាំង​នោះ»។

ចំណែក​នាង ឡាយ ប៉ូលីន ខ្មែរ​អាមេរិកាំង​ម្នាក់នៅ​រដ្ឋ​វីជីញ៉ា ​ដែល​ចូល​រួម​ពិធី​ផ្សព្វផ្សាយ​សៀវភៅ​នោះដែរ ប្រាប់​វីអូអេ​ ថា នាង​ចង់អានសៀវភៅ​ប្រលោម​លោក​ ​រឿង «ស្រ្តី​នៃ​អង្គរ»​ ដោយ​សារ​នាង​ចង់​ដឹង​អំពី​ដំណើរ​ជីវិតនិង​វប្បធម៌​ខ្មែរ​សម័យ​អង្គរ។

«ខ្ញុំ​ពិត​ជា​ចង់​យល់​ដឹង​អំពី​អន្តរកម្ម​រវាងតូអង្គ​ស្រ្តី​នៃ​អង្គរ ដែល​រស់​ជា​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ធម្មតា និង​ការ​ធ្វើ​អន្តរកាល​ និងរាល់​បញ្ញតិ្ត​ច្បាប់។ ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​ពិត​ជា​ចង់​យល់​ដឹង​អំពី​វប្បធម៌និង​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​សម័យ​ នោះ»។

សៀវភៅ​ប្រលោមលោក​រឿង«ស្រី្ត​នៃ​អង្គរ»​លក់​អស់​គ្មាន​សល់​នៅបណ្ណា​គារ​ One Page Book៕

សៀវភៅស្តីពី “ប្រវត្តិនៃទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​ប្រទេសកម្ពុជា” ដោយ ទិត្យ សារុនរ៉េត ឆ្នាំ២០១៣

សៀវភៅស្តីពី

“ប្រវត្តិនៃទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​ប្រទេសកម្ពុជា”

ដោយ ទិត្យ សារុនរ៉េត ឆ្នាំ២០១៣

(អត្ថបទដោយបណ្ឌិត​ ចិន្ត​ ច័ន្ទរតនា)

Book_the history of internatioal relations of Cambodia

ភ្នំពេញៈ កាល​ពីខែ​មករា​ ឆ្នាំ២០១៣នេះ​ លោក ទិត្យ​ សារុនរ៉េត​ ទីប្រឹក្សា​អមរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា​ និងជាសមា​ជិក​អង្គភាពព័ត៌មាន និង​ប្រតិកម្មរហ័ស​នៃរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បាន​បញ្ចប់ការ​និពន្ធ​ និង​បោះពុម្ពផ្សាយស្នាដៃ​ថ្មីមួយរបស់លោកស្តីពី​ ប្រវត្តិនៃទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​ប្រទេសកម្ពុជា​ សម្រាប់ចែកជូនដល់កូនខ្មែរ​គ្រប់រូប បានសិក្សា​ស្វែងយល់អំពីដំណើរវិវត្តន៍នៃការទំនាក់ទំនងការទូត​របស់កម្ពុជា​តាំងពីសម័យបុរាណរហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន។ ឯកសារដ៏មាន​សារៈសំខាន់មួយនេះគឺជាស្នាដៃមួយក្នុងចំណោមស្នាដៃជាច្រើនរបស់លោក ដែលអាច​សម្រេច​ចេញជារូបរាងបាន គឺតាម​រយៈការ ស្រាវជ្រាវ និងដកស្រង់នូវព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រពិតដែល​ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ របស់​អ្នកប្រាជ្ញជាតិ​ និង​អន្តរជាតិដូចជាៈ លោកអាចារ្យ ប៉ាង ខាត់, ត្រឹង ងារ​, នួន​​ ឃឿន, លី ធាមតេង, ស៊ិន សារុន, បណ្ឌិ​តសភាចារ្យ ខៀវ ថវិកា, បណ្ឌិតសភាចារ្យ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ, បណ្ឌិត​ មីសែល​ ត្រាណេ, បណ្ឌិត​ សុខ ទូច, ដេវីឌ ឆេនល័រ, និងហ៊្សុលីយូ ហ្សេលដ្រេស ជាដើម។ល។ រួមផ្សំនឹងបទពិសោធន៍ការងារផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកនិពន្ធក្នុងនាម​ជាអ្នកការទូតរយៈពេលជិត​២០ឆ្នាំ។

 

​ នៅក្នុងសៀវភៅ ជាភាសាខ្មែរ មានកម្រាស់ ៧៥ ទំព័រ​ (ទំហំ​ A4) រួមជាមួយផែនទីចំនួន​ ១៧ ផ្ទាំង (ដែល​បង្ហាញពីទឹកដីខ្មែរតាំងពីសម័យនគរភ្នំ, សម័យមហានគរ​, ស.វទី ១៦ និង​ទឹក​ដីកម្ពុជា ក្រោម…។ល។) អ្នកនិពន្ធបានលើកយក​រឿងរ៉ាវ​មួយចំនួន​ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទិដ្ឋភាពសង្គមលើវិស័យទំនាក់ទំនង​ការទូតរបស់កម្ពុជាជាមួយនឹងប្រទេសជិតខាង ក៏ដូច​ជាមហា​អំណាចមួយចំនួន ចាប់តាំងពី​សម័យហ្វូណន (ចាប់ពីស.វទី ១), សម័យចេនឡា​ (ស.វទី ៧), សម័យអង្គរ (ស.វទី ៩ ដល់ទី ១៣), សម័យក្រោយអង្គរ​ (ចាប់ពីស.វទី ១៤), សម័យលង្វែក​, ចតុមុខ,​ សម័យអាណា​ព្យាបាល​បារាំង សម័យឯករាជ្យ, សង្គមរាស្ត្រ​និយម, លន់ ណុល, កម្ពុជាប្រជាធិប្បតេយ្យ, សាធារណរដ្ឋប្រជា​មានិត​កម្ពុជា, រដ្ឋកម្ពុជា រហូតដល់សម័យ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី២ (សម័យបច្ចុប្បន្ន)។

 

នៅក្នុង​ជំពូកទី១​ អ្នក​និពន្ធបាន​លើកយក​ទំនាក់ទំនងការ​ទូត​នៅ​ក្នុង​នគរភ្នំ ឬហ្វូណន និងចេនឡា ដោយបង្ហាញអំពីការផ្លាស់ប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្មរវាងកម្ពុជា​ និង​ឥណ្ឌា​ ព្រមទាំងទំនាក់ទំនង​រវាងកម្ពុជា និងចិន ​តាំងពីដើមគ្រឹស្តសករាជ។ ចំណែកបញ្ហារឿង​ព្រេង​ដែល​ទាក់ទងនឹងរឿង ព្រះបាទហ៊ុន ទៀន និងព្រះនាង​លីវ​យីព្រាហ្មណ៍កៅណ្ឌិន្យ និងព្រះនាងសោមា ក៏ត្រូវ​បាន​អ្នកនិពន្ធលើកយក​មកបង្ហាញដែរ​ ត្បិត​ថា​រឿងនេះ​ត្រូវ​បាន​កត់ត្រា​នៅក្នុង​កំណត់ត្រាចិន ហើយដែល​អ្នកស្រុកនៅក្នុង​តំបន់មួយចំនួន​នៅក្នុង​ដែនដីសុវណ្ណភូមិនិទានតៗគ្នា​រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ចំពោះទំនាក់ទំនង​ការ​ទូត​នៅក្នុង​សម័យចេនឡា​  យើងដឹង​ថា​ព្រះមហា​ក្សត្រ​ខ្មែរបានផ្ញើរាជទូតជាច្រើនលើក ទៅដើម្បីពង្រឹងវិស័យការទូត​ជា​មួយចិនគឺនៅក្នុងឆ្នាំ ៥៧២, ៧១៧, ៧៥០, ៧៥៣ និង​៧៧៨នៃគ.ស ព្រមទាំងព្រឹត្តិការណ៍នៃការរង្គោះរង្គើអាណាចក្រចេនឡានៅកំឡុងចុងស.វ​ទី៨ជាដើម។ល។

 

នៅក្នុង​ជំពូកទី២ យើងដឹងថា​ទំនាក់ទំនងការទូត​រវាងកម្ពុជាមានការរីកចម្រើនជាបន្តបន្ទាប់ ចាប់តាំងពីរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២ ដែល​បាន​បង្រួបបង្រួមទឹកដី និងកសាង​អាណាចក្រអង្គរ​ឡើងវិញនៅដើមស.វទី៩។ មិនតែ​ប៉ុណ្ណោះ អ្នកនិពន្ធ​ក៏បាន​បង្ហាញផងដែរនូវ​ការអភិវឌ្ឍន៍ឥតឈប់ឈរទាំង​ផ្នែកសាសនា រដ្ឋបាល និង​សង្គម ដែលមហាក្សត្រខ្មែរនាសម័យនោះបន្តនយោបាយការទូត ជាមួយចិន ចាម្ប៉ា និង​ជ្វា​ ព្រមទាំង​ការ​សង្គ្រាមពង្រីកទឹកដី និងអំណាចរបស់អាណាចក្រអង្គរចាប់តាំងពីរាជ្យព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១, យសោវរ្ម័នទី១, ជ័យវរ្ម័នទី៤, រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២, សូរ្យវរ្ម័នទី១, ឧទយា​ទិត្យវរ្ម័នទី២, សូរ្យវរ្ម័នទី២ និង​ជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលនៅក្នុងព្រះមហាក្សត្រ​ចុង​ក្រោយនេះ​ វិសាលភាព​នៃ​អាណាចក្រខ្មែរគឺលាតសន្ធឹង​គ្រប់ទីកន្លែង​ ដែលតាមឯកសាររបស់ចិនគឺ​នៅ​សម័យនោះ ខ្មែរ​បានត្រួតត្រាប្រទេសម៉ាឡាយូមួយផ្នែក ព្រំប្រទល់ខាងជើង​ដល់ប្រទេសចិន ខាងលិចដល់ប្រទេស ភូមា ខាង​កើត និង​ខាងត្បូងដល់សមុទ្រ។ ប៉ុន្តែជា​អកុសល​ ភាពរុងរឿង និងការរីកចម្រើនរបស់អាណាចក្រអង្គរ​បានចាប់ផ្តើមចុះអន់ថយ ក្រោយការសោយទីវង្គត​របស់មហាវីរក្សត្រខ្មែរដ៏អង់អាច​គឺ​ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧ រហូត​ដល់មានការ​បង្ហូរឈាមរ និង​ដណ្តើមរាជ្យបល្ល័ង្គយ៉ាងសាហាវ​នៅក្នុងរាជ្យព្រះបាទ ស្រិន្ទ្រវរ្ម័ន នៅចុងស.វទី១៣។ បើតាមរបាយការណ៍របស់លោកជីវ តាក្វាន់ដែលបានមកដល់ កម្ពុជា​នៅក្នុងឆ្នាំ ១២៩៥ នៃគ.ស បានរៀបរាប់ថា “ស្តេច​ដែលឡើងសោយរាជ្យថ្មី គឺ​ជាកូនប្រសារ​របស់ស្តេច​អង្គមុន (ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨)។ បុត្រីរបស់ស្តេច​អង្គនេះ បានលួចយក​ព្រះខាន់មាសរបស់បិតា​ មកអោយព្រះស្វាមីរបស់ខ្លួន។ ចំណែកបុត្រាដែលត្រូវ​ស្នង​រាជ្យសម្បត្តិពី​បិតា​ក៏រត់ចេញទៅកេណ្ឌទ័ពដើម្បីធ្វើចំបាំង ប៉ុន្តែត្រូវស្តេចថ្មី (ព្រះបាទស្រិន្ទ្រវរ្ម័ន) ចាប់បាន​ យកមកកាត់ម្រាមជើង និងឃុំក្នុង​គុកងងឹត”។ នៅក្នុង​រាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៩ ដែល​ជាក្សត្រ​ចុងក្រោយគេ​នៅក្នុងសម័យអង្គរ​ ខ្មែរបានបញ្ជូនរាជទូត​របស់ខ្លួនទៅប្រទេស​ចិននៅក្នុង​ឆ្នាំ​ ១៣២០ នៃគ.ស និងចាត់រាជទូតទៅកាន់ប្រទេស​ដៃវៀត​ (វៀតណាម) នៅក្នុង​ឆ្នាំ  ១៣៣៥ នៃគ.ស។

 

នៅក្នុង​ជំពូកទី៣ នៃទំនាក់ទំនងការទូតរបស់កម្ពុជានៅក្រោយសម័យអង្គរ​ អ្នកនិពន្ធបានលើក យកបញ្ហា​នៃបដិវត្ត​ន៍តាត្រសក់ផ្អែម ដែលរបត់នៃ​ការផ្លាស់ប្តូរប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ​យ៉ាងសំខាន់ទាំងផ្នែក នយោបាយ និងសាសនា។ មិនតែ​ប៉ុណ្ណោះ ចម្បាំងរវាង​ខ្មែរ និង​សៀម ក៏បានចាប់ផ្តើមផ្ទុះឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៣៥១ នៃគ.ស រហូតដល់ការបោះបង់ចោលរាជធានីអង្គរ​របស់ព្រះបាទ ពញាយ៉ាត នៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៤៣១ នៃគ.ស។ ក្រៅពីនេះ អ្នកនិពន្ធក៏បានបង្ហាញផងដែរ​នូវ​មូលហេតុមួយចំនួននៃ​ការចុះទន់ខ្សោយរបស់កម្ពុជា រួមទាំង​ការខ្វះសាមគ្គីភាពផ្ទៃក្នុងរវាងខ្មែរគ្នាឯង​ ដែលជាហេតុ​ធ្វើ   អោយសត្រូវ​ទាំងសងខាង​ឆ្លៀត​ឳកាស​ធ្វើសង្គ្រាមឈ្លានពានទឹកដីមកលើកម្ពុជាបានជាបន្តបន្ទាប់។ បើទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី វីរៈមហាក្សត្រខ្មែរមួយចំនួន​បាន​ខិត​ខំតស៊ូ ធ្វើសង្គ្រាមវាយបកជាមួយសត្រូវ ព្រមទាំងរំដោះបានខេត្តមួយចំនួន​ពីកណ្តាប់ដៃសៀម គឺនៅក្នុង​រាជ្យព្រះបាទចន្ទរាជា​ (១៥១៦ ដល់​ ១៥៦៦), បរមរាជាទី៤ (១៥៦៦ ដល់ ១៥៧៦)ជា​ដើម។ អ្នកនិពន្ធ​ក៏បានបង្ហាញផងដែរ​នូវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ខ្មែរ​ ក្នុងការបែក​បាក់បន្ទាយលង្វែក​ ទំនាក់ទំនងជាមួយយួន ការបាត់បង់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោម ដោយសារ​នយោបាយវាតទីទឹកដីរបស់ដៃ​វៀត​នៅ​ក្នុង​ស.វទី១៧ និងដំណើរឆ្ពោះមកទឹសខាងត្បូងរបស់ប្រទេសមួយនេះ ព្រមទាំងរឿងរ៉ាវ​កំពប់តែ​អុង​ដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជូរចត់របស់​ខ្មែរ​ ក្នុងរាជ្យស្តេច ថេ តោ (Thé To) ឬសេ្តច យ៉ា ឡុង របស់ដៃវៀត​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨១៤ នៃគ.ស​។ បើតាមរាជពង្សាវតាខ្មែរបានបញ្ជាក់ថា យូនបានកេណ្ឌ​រាស្ត្រជាច្រើននាក់ ដើម្បីជីកព្រែកចំនួនពីរ​នៅ​ដែនដី​កម្ពុជាក្រោមគឺ ព្រែ​កវិញតេ (ប្រវែង​ ៥៣ គីឡូម៉ែត្រ​) តភ្ជាប់ពីមាត់ជ្រូកទៅសមុទ្រ​នៅតំបន់ពាម និង​ព្រែកវិញអាន (ប្រវែង​ ១៤គីឡូម៉ែត្រ​) តភ្ជាប់ពីទន្លេធំទៅទន្លេបាសាក់។ នៅពេល​នោះហើយដែល​យួនធ្វើបាបខ្មែរគ្មានត្រាប្រណី រហូតដល់យកខ្មែរទៅកប់ទាំងរស់ យកក្បាលធ្វើជើងក្រានដាំ​ទឹកតែ ដែលក្តីលំបាកវេទនារបស់ខ្មែររបស់ខ្មែរនៅទីសម័យនោះ ប្រៀបបីដូចជារស់នៅក្នុង​ស្ថាននរក។ ក្រៅពីទំនាក់ទំនងការទូត និងចម្បាំងរាំងជល់ជាមួយសៀម និង​យូន អ្នកនិពន្ធក៏បានលើកផងដែរ​អំពីទំនាក់ទំនង​រវាង​កម្ពុជា ជាមួយនឹង​ប្រទេសលាវ​ ជនជាតិអឺរ៉ុបដូច​ជា​ ហូឡង់ ព័រទុយហ្គេ​ និង​អេស្ប៉ាញ នៅក្នុង​ស.វទី ១៦,​ ១៧ និង​១៨ ព្រមទាំងទំនាក់ទំនងជាមួយបារាំងនៅក្នុងរាជ្យព្រះបាទអង្គឌួង និងព្រះបាទនរោត្តម។

នៅក្នុងជំពូកចុងក្រោយ អ្នកនិពន្ធបាន​ពិភាក្សាអំពីទំនាក់ទំនងរបស់កម្ពុជាជាមួយ​ប្រទេស បារាំង ដែលមានទាំងផលវិជ្ជមាន និងអវិជ្ជមាន នៅ​ក្នុង​សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង​ រហូត​ដល់សម័យឯករាជ្យ និងវីរៈភាពរបស់អតីតព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរគឺ ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ (ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ) ក្នុងព្រះរាជបូជនីយកិច្ចទាមទារឯករាជ្យជូនប្រទេសជាតិ និងលទ្ធផលនៃសន្ធិសញ្ញាក្រុងប៉ារីស ២៣ តុលា​ ១៩៩១ ក្នុងការបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរៃអស់ជាច្រើនឆ្នាំ។  ចាប់តាំងពីសម័យសង្គមរាស្ត្រ និយមរហូតមកដល់ពេលនេះ កម្ពុជាបានអនុវត្តនយោបាយការទូត និងដោះស្រាយទំនាស់ទំនាស់ ដោយសន្តិវិធី (លើកលែងតែក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិប្បតេយ្យ ដែលកម្ពុជា​បានធ្លាក់ទៅក្នុង​របបប្រល័យ ពូជសាសន៍) ជាមួយនឹង​ប្រទេសជិតខាង ហើយដែលបច្ចុប្បន្ននេះ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក៏នៅបន្ត​ដោះស្រាយ​តាមយន្តការដែលមានស្រាប់ក្នុង ការស្វែងរកដំណោះស្រាយជាមួយប្រទេសជិតខាងលើបញ្ហា​ទំនាស់ព្រំដែន​។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ដោយសារតែស្ថេរភាពនយោបាយរបស់កម្ពុជា យើងបានទទួលនូវតួនាទីជា​ប្រធាន និងជា​ធ្វើម្ចាស់ផ្ទះក្នុងការរៀបចំកិច្ច​ប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី ២១ និង​កិច្ចប្រជុំពាក់ព័ន្ធ កាលពីឆ្នាំ ២០១២ កន្លងទៅនេះ ដែលមានការចូលរួមពីថ្នាក់ដឹកនាំនៃប្រទេសមហាអំណាចធំៗមួយចំនួនដូចជា អាមេរិក ចិន ឥណ្ឌា​ ជប៉ុន អូស្ត្រាលី កាណាដា អឺរ៉ុប និងថ្នាក់ដឹកនាំនៃបណ្តាប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ជាដើម។ល។

នៅក្នុងសេចក្តីបញ្ចប់នៃសៀវភៅនេះ អ្នកនិពន្ធមានការរំភើប និងមោទនភាពរបស់ខ្លួន ដែលបានកើតជាកូនខ្មែរ ជាកូនចៅអ្នកកសាង​អង្គរ។ មិនតែ​ប៉ុណ្ណោះ អ្នកនិពន្ធក៏បានលើកអំពីសារៈសំខាន់លើវិស័យការទូត​ ដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ជូន​សង្គមជាតិ​ ការជម្រុញមិត្តភាព និងសហ​ប្រតិបត្តិការរវាងរដ្ឋ និង​រដ្ឋ​ ដើម្បីកសាងសន្តិភាព សន្តិភាពក្នុង​សង្គម ស្ថេរភាពនយោបាយ និងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ។ ក្នុងនាមជាអ្នកការទូត ត្រូវមានទស្សនៈជានិច្ចថា ពុំមានចំណងមិត្តភាពអមតៈ ក៏ពុំមានសត្រូវអស់មួយជីវិតដែ​រ មានតែអត្ថប្រយោជន៍ជាតិតែមួយទេ ដែ​លស្ថិតស្ថេរចិរកាល។ អ្នកនយោបាយ អ្នកការទូត ត្រូវប្រើពាក្យសម្តីទន់ភ្លន់ ការ​ទូតថ្លៃថ្នូរ គោរព គោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ និងធម្មនុញ្ញសហប្រជាជាតិ ទើបសម្តីយើង​មានទម្ងន់ មានតម្លៃនៅក្នុងកិច្ច​ចចារ ឬកិច្ចប្រជុំ។

សរុប​សេចក្តីមក​ សៀវភៅ “ប្រវត្តិនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិប្រទេសកម្ពុជា” គឺជាឯកសារ​ដ៏មានតម្លៃសម្រាប់កូន​ខ្មែរ​គ្រប់រូបដែលត្រូវតែស្វែង​យល់ ព្រោះតាមរយៈសៀវភៅនេះអ្នកនិពន្ធមាន​បំណងចង់រំលឹកអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ ប៉ុន្តែមិនមាន​បំណងញុះញង់អោយមានការស្អប់ខ្ពើមរវាង​ជាតិ​សាសន៍មួយនឹងជាតិមួយទៀតទេ។ អ្នកនិពន្ធគឺមានបំណងបំភ្លឺដល់សតិសម្បជញ្ញៈខ្មែរ និង​មនុស្ស​ជាតិ​ ដោយអំពាវនាវអោយបងប្អូនជនរួមឈាមទាំងអស់ ត្រូវ​សាមគ្គីគ្នា និង​រួមគ្នាជាធ្លុងមួយ​ ធ្វើយ៉ាង ណា​ត្រូវចេះយល់អាធ្យាស្រ័យគ្នា​ រវា​ងប្រទេសនឹង​ប្រទេស​ ក្នុងឋានៈជា​អ្នកភូមិផងរបងជាមួយគ្នា​ ដោយប្រ​កាន់ខ្ជាប់នូវ​ សុខសន្តិភាព និងសុភមង្គល។

 

អំពីប្រវត្តិរបស់អ្នកនិពន្ធៈ

លោក ទិត្យ សារុនរ៉េត​ បានទទួលសញ្ញាបត្រសមត្ថភាពច្បាប់ផ្នែក​តុលាការនៃមហាវិទ្យាល័យ និតិសាស្ត្រ និង​វិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច នៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៦០។ លោកធ្លាប់បំពេញបេសកកម្មការទូត​និងការងារ​ហ្វឹកហ្វឺនជាច្រើននៅតាម​បណ្តាប្រទេសអាស៊ានមួយចំនួន​រួមមានៈ វៀតណាម ហ្វីលីពីន (ក្នុងឋានៈជាភារធារី​ស្តីទី) និង​បំពេញការទូត​នៅប្រទេសចិន ក្នុងឋានៈជាមន្ត្រីការទូតទទួលបន្ទុកខាង ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និង​ពាណិជ្ជកម្ម, ម៉ា​ឡេ​ស៊ី, អតីតសហភាពសូវៀត។ នៅក្នុងពេលបំពេញការងារ​ជូនជាតិ​ លោកបានទទួល​នូវការលើកសរសើរ និង​មេដាយការងារ​ជា​ច្រើន។ បច្ចុប្បន្ន លោក​គឺជាទីប្រឹក្សាអមរាជបណ្ឌិ​ត្យសភា និង​ជាសមាជិកនៃអង្គភាពព័ត៌មាន​ និងប្រតិកម្មរហ័ស។

នៅក្នុងឳកាសចេញផ្សាយសៀវភៅដ៏មានសារៈសំខាន់ លោកបានទទួលលិខិតសរសើរ ពីសំណាក់ថ្នាក់ដឹកនាំ និងប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួន​រួម​មានៈ លិខិតរបស់សម្តេច​អគ្គមហា​សេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន​ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, សម្តេចជហ្វាវាំង​ គង់ សំអុល, ថ្នាក់ដឹកនាំនៃព្រឹទ្ធសភា, ក្រសួងការបរទេសនៃកម្ពុជា​ ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង អង្គភាពព័ត៌មាន​ និង​ប្រតិកម្មរហ័ស ដើម្បីឆ្លើយតបចំពោះការខិតខំប្រឹងប្រែង​របស់លោក ក្នុងការ​ស្រាវ​ជ្រាវចងក្រង​អោយ ចេញជាសៀវភៅនេះឡើយ​។

ភ្នំពេញ, ថ្ងៃទី ៣ ខែមីនា​ ឆ្នាំ២០១៣

ដោយបណ្ឌិត​ ចិន្ត​ ច័ន្ទរតនា​

ប្រធានក្រុមស្ថាបនិកនៃមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ​

Book: World Heritage Angkor and Beyond, published in 2011

World Heritage Angkor and Beyond_2011-CoverBook: World Heritage Angkor and Beyond, published in 2011

Brigitta Hauser-Schäublin, ed. (2011): World Heritage Angkor and Beyond: Circumstances and Implications of UNESCO Listings in Cambodia. Göttingen Studies on Cultural Property, Vol. 2. Göttingen: Göttingen University Press 2011.224 Pages, Softcover, 38,00 EUR, ISBN 978-3-941875-61-6.
=================================

Angkor, the temple and palace complex of the ancient Khmer capital in Cambodia is one of the world’s most famous monuments. Hundreds of thousands of tourists from all over the globe visit Angkor Park, one of the finest UNESCO World Heritage Sites, every year. Since its UNESCO listing in 1992, the Angkor region has experienced an overwhelming mushrooming of hotels and restaurants; the infrastructure has been hardly able to cope with the rapid growth of mass tourism and its needs. This applies to the access and use of monument sites as well. The authors of this book critically describe and analyse the heritage nomination processes in Cambodia, especially in the case of Angkor and the temple of Preah Vihear on the Cambodian/Thai border. They examine the implications the UNESCO listings have had with regard to the management of Angkor Park and its inhabitants on the one hand, and to the Cambodian/Thai relationships on the other. Furthermore, they address issues of development through tourism that UNESCO has recognised as a welcome side-effect of heritage listings. They raise the question whether development through tourism deepens already existing inequalities rather than contributing to the promotion of the poor.

To download this book in PDF, please click: http://cultural-property.uni-goettingen.de/2011/12/new-publication-world-heritage-angkor-and-beyond-circumstances-and-implications-of-unesco-listings-in-cambodia/
and follow the instruction.

Kerdomnel Khmer Foundation

Le site de Koh Ker et le règne de Jayavarman IV

DIMANCHE 9 SEPTEMBRE 2012

Le journal du Cambodge: CHEN Chanratana, le premier docteur Cambodgien en archéologie, histoire de l’art de l’Asie du Sud et du Sud-Est, l’UFR Orient et Monde arabe, Université Sorbonne-Nouvelle Paris III.
Thèse “Le site de Koh Ker et le règne de Jayavarman IV, Histoire, art et archéologie”.
 Deux mots sur Koh Ker  pour préparer une balade :
Koh Ker est un site d’Angkor au nord du Cambodge. Situé à 100 km au nord d’Angkor, il a été brièvement la capitale de l’empire khmer entre 928 et 944, Un grand nombre de temples ont été construits sous son règne.
Le site de Koh Ker est dominé par le Prasat Thom, un temple montagne de 30 mètres de hauteur élevé au-dessus de la plaine et de la forêt environnante. De très belles vues attendent le visiteur à la fin d’une montée aventureuse.

 

Le long du site de Koh Ker se trouve de nombreux prasat ou sanctuaires tour. Une paire d’entre eux ont un énorme linga sur un yoni et suffisamment spacieux pour contenir plusieurs personnes. L’écoulement de l’eau bénite après son passage sur le linga peut être vu sur le mur extérieur de l’un d’entre eux. Ailleurs, trois prasat l’un à côté de l’autre sont dédicacés à Brahma, Shiva et Vishnu. La majorité est entourée de bibliothèques et d’enceintes, plusieurs sont aussi ceints de douves. À cette époque les toits étaient faits de bois. Aujourd’hui, seuls les trous pour l’emplacement des poutres peuvent être vus dans les structures en pierres.

Pour ceux qui désirent mieux connaître le site et son roi, la lecture de la thèse me semble indispensable.

Book about Koh Ker site and King Jayavarman IV

សេចក្តីជូនដំណឹង៖
សៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា “រាជធានីកោះកែរ ឬ កោះកេរ និងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤, ប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យា” ជាភាសាបារាំង (ISBN 978-3-8381-8928-4) របស់លោកបណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា ប្រធានក្រុមស្ថាបនិកមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ នឹងបោះពុម្ពផ្សាយនៅក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ នៅរោងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ Presses Académiques Francophones – PAF ហើយចេញលក់នៅលើទីផ្សារទូទាំងពិភពលោក ក្នុងតម្លៃ ៩៨. អឺរ៉ូ (១២៥ ដុល្លាអាមេរិក)។
កេរដំណែលខ្មែរ រួមគ្នាដើម្បីថែរក្សាទាំងអស់គ្នា។
————————

Dear All,
The book “The Koh Ker site and Jayavarman IV, history, art and archaeology, in French version, of Dr. CHEN Chanratana, founder/president of Kerdomnel Khmer Foundation, will be available soon (Publishing House Presses Académiques Francophones – PAF, in Germany), cost 98,00 EUROS. You can find this book in all bookstores and online around the World.
(Find this book on Morebook website)
Kerdomnel Khmer….Together We Can Protect..!
Titre = “Le site de Koh Ker et le règne de Jayavarman IV, Histoire, art et archéologie”.
L’auteur = Chanratana CHEN
Langue = Française
Nombre de pages = 600 pages (textes, cartes, plans et photos)

Code ISBN = 978-3-8381-8928-4
Mot clé = Histoire, Koh Ker, Jayavarman IV, art et archéologie.
582 – Histoire de l’art.
Maison d’Edition = Presses Académiques Francophones – PAF (Allemagne)

Stylistics of Early Khmer Art ( In Two Volumes)

Stylistics of Early Khmer Art ( In Two Volumes)Stylistics of Early Khmer Art ( In Two Volumes)

Texts and photo from Exotic India

From The Jacket

Mireille Benisti had made the study of stylistics of early Khmer and Indian art her life work. The present volume contains translations of Benisti’s major publications dealing with Khmer art. The main article is a study of the relations between early Khmer and Indian art, i.e. 7th and 8th centuries, the crucial period of the introduction of Indian religion of the first and other components of Indian culture in the first well-organized kingdom of Khmer land. She has referred to the process of transfer of concepts and motifs; movable objects, such as statues, caskets, rituals objects, such as statues, caskets, rituals objects, etc., transported from India to Khmer land and their decoration which could have inspired local artists.

 

Madame Benisti held that art is a living entity and that it is always in a state of transformation. In this context, she has pointed out links and transitions between different styles, moments of evolution in which a particular style abandoned some characters and adopted the primitive aspects of new characters of a later style. Several articles contained in this volume bring to light moments of transition from one style to another. She has given precise definitions and analysis of decorative motifs – the bezelband, the makara, the voluted leaf, the beaded garland, pendant, etc. her systematic survey of styles, along with detailed study of iconography, thus provides a solid foundation for a comprehensive study of Khmer art.

 

The works of Mireille Benisti are exemplary from the point of view of refinement of methods. She will remain a prominent figure among the French Indologists of the late 20th century, who displayed a perception into the stylistics and iconography of both Indian and Khmer art.

 

Mireille Benisti (1909-1993) was a French such as Philippe Stern and Paul Mus who marked the first half of the twentieth century – the first by his systematic method of style analysis in the history of art, the second by his deep insights in the history of Buddhism and in the conceptions of religious monuments such as the stupa. In the same line, she had been the leading researcher and author I the second half of twentieth century in the fields of Buddhist art of India and the expansion of Indian art in Cambodia. Her contribution is basically in the domain of stylistics and extends also to iconography as well as to textual source in Sanskrit.

 

she had authored major books like Relations Between the First Khmer Art and Indian Art; Contribution to the Study of the Indian Buddhist Stupa : The Minor Stupas of Bodh-Gaya and Ratnagiri. IGNCA has also published her book entitled Stylistics of Buddhist Art in India, in 2 vol. In 2003. She had published a number of articles, on the stupa, on decorative motifs in Buddhist and Hindu art of India and Cambodia, on iconography in both areas, etc., leaving a rich harvest of facts, a model of method and a lot of innovative ideas.

 

Preface

This work on early Khmer art the reveals the second facet of Mireille Benisti’s expertise in the field of history of art. The first facet has already been displayed by the publication in English of a volume of her writing about Buddhist art in India. That volume contains a presentation of Mireile Benisti’s career and works, with her complete bibliography.

 

Her contribution to the study of Khmer art is in the line her studies on Buddhist art. It concerns iconography and stylistics is a well-known tern in history of literature and poetics. It refers basically to the study of literary styles. Its application to plastic arts is not so well-known. But the concept of styles has equal relevancy to architecture, sculpture, painting etc. The difficulty is that criteria adapted to the different and description of a style in visual material are not as readily apparent to the observer, as in linguistics material. On which features of a work of art can we base the characterisations of a style? Let us recall here that this line of research has so far retained the attention of only a small group of historians of art, mostly from France. The method was initiated by G. Jouveau-Dubreuil, whose pioneering presentation of south Indian monuments in 1914 contains a clear exposition of a method of exposition of motifs with a view to establish a relative chronology. He demonstrated that there are motifs which are recurrent from one monuments to another in a particular group, in a particular region and that it may be also the characteristic of a particular period. The same motifs are absent, giving place for new creations, or subjected to considerable, definite transformation in monuments forming another group, and can be the characteristic of another period. There are two types of motifs, some architectonic, such as figured edifices, corbels etc., some purely decorative, such as creepers, jewellery designs etc., as relevant to chronological classification. Comparison with history and epigraphical data, can help to situate the relative chronology of motifs in absolute chronology. Thus Jouveau-Dubreuil defined several styles for temples for temples of south Indian, from Pallava and Calukya up to Nayak period.

 

This line of research was more systematically pursued by Philippe Stern who, with considerable success, applied it to some Indian monuments, such as Amaravati and Ajanta, and to monuments of Cambodia. His example was followed by a group of historians of art who concentrated their efforts on Khmer art. In 1940 G. de Coral Remusat brought out a synthesis of all stylistics research, which remains in its broad lines the basis of the style classification of Khmer monuments. Owing to the limited size of the Khmer kingdom. Even thought the Khmer people had an extraordinarily creative artistic faculty, the exhaustive inventory and examination of the whole of the observable monuments can be conducted easily. It could be done also up to the most detailed level of observation. The result is that we have now a fairly precise knowledge of the evolution of styles, on the basis of selected motifs which have a clear proof of chronological value, in the shortest possible spans of time, around fifty years. Each style is conventionally called from an eponymous monument, that monument which displays clearly the main characteristics, for example Sambor style, Bayon syle etc.

 

The same cannot be told of history of Indian art. An exhaustive approach of all monuments on the vast territory of the subcontinent by one historian of art is not possible. An overall view, an overall style classification are still a dream, in spite of considerable progress in the collection and examination of data. Moreover, the same degree of accuracy has not so far be reached. The century, or even a longer period is the unit of time for a style. The historian of art does not have at his disposal a precise catalogue of motifs relevant for stylistics characterization. The case of Khmer art history appears as a model. It may be rewarding to do a similar attempt with a method, similar or adapted to different contexts, in the case of diverse regions of Indian art. The religious relationship between both countries, their common artistic inspirations, in spite of their deep original characters, invite to study them with a similar approach.

 

The present volume contains translations of Mireille Benisti major publications dealing with Khmer art, i.e. 7th and 8th centuries, the crucial period of the introduction of Indian religion and other components of Indian culture in the first well-organized kingdom of Khmer land. Considering numerous precise cases of relationship between Khmer and Indian motifs in that period, as well as the original rendering of Khmer artists, considering that no Khmer monument is a copy of an Indian monument, that it is a Khmer creation with an Indian source behind, in the absence of any document attesting the presence of Indian architects in Cambodia, nor of a visit of India by Khmer artists, Mireille Benisti proposed an hypothesis on the process of transfer of concepts and motifs: movable objects, such as statues, caskets, ritual objects etc. were transported from India to Khmer land and their decoration could have inspired local artists. In fact, Mireille Benisti’s study is based mainly on material from immovable sources, temples etc. But she had at her disposal only a small number of movable objects found in excavations in both countries, and her field of investigation is only the early period of two centuries. Thus her hypothesis has to be put to the test of further exploration in more material. Her method of investigation has also to be extended to later periods. Contacts between Indian and south-east Asian countries have taken place at all times, as shown by M. Benisti herself, when she casually presents the exportation of the iconological theme of the Tamil saint, Karaikkalammayar, playing tala at the feet of Natesa to Khmer temples of 10th and 11th centuries. The approach thus initiated by her unveils an open field of future research.

 

Her work appears especially illustrative of the methods of stylistics in plastic arts, by the cats that she has directed her attention on several areas which had not been seriously studies before. We refer to the special care with which she has observed links and transitions between different styles, moments of evolution in which a style abandons some characters, adopts the primitive aspect of new characters of a later style. Art is a living entity. Like the live being, it is always in a state of transformation. Art some moments it appears to us that it has reached an apex, a harmonious assemblage of characters giving a sense of perfection. But that does not last long. To one and same generation of artists may appear unchanging. But on the span of two generations, evolution naturally takes place. The evolutive process is uninterrupted. Styles may be defined by illustrative eponymous sites. There may be an impression of complete estrangement between two eponymous monuments, each representing an apex. Such estrangement is illusory. Other monuments, other objects of art share the style, each with more or less distance, each placing itself near the apex, or at a distance, in a time of decline or of a new rise of forms. History of art sheds light on such evolution. Several articles contained in this volume bring to light moments of transition from a style to another, the borders of Prei Kmeng and Kompong Preah styles, the situation of some monuments which take their place at the end of Sambor style, excentric lintels etc. the refinement of the analysis of a syle depends on the selection of criteria. In the following studies the reader will find precise definitions of decorative motifs, whose individual characters are clear-cut and make them fit for analysis, the bezel band, the makara, the voluted leaf, the beaded garland and pendant etc. finally we have to mention a few articles dealing with objects often forgotten in researchers. Mireille Benisti has surveyed objects, lintels, broken pieces, lying on the ground in abandoned sites, generally neglected, because they have been separated from the monument to which they originally belonged and of which they are sometimes the only remnant. It is a surprise to see a special study of pedestals of statues or lingas, which in India are generally left plain, but to which Khmer artists have brought a profuse décor. A damaged vestige, a small decorative motif has its revealing value.

 

The works of Mireille Benisti are exemplary, from the point of view of refinement of methods. She has made stylistics of early Khmer and Indian art her life work. All her researchers and site explorations were conducted, over some thirty years, from the fifties to the seventies. All her publications were in French. Now, it is obvious that Indian and international research on Indian art is fast progressing and that the results appear almost exclusively in English. The works of Mireille Benisti have a due place in the present current.

 

Mrs. Fribourg has generously patronized the undertaking of the translation of Mireille Benisti’s works on Khmer art, like the previous volume of her works on Buddhist art. We acknowledge her gesture as a precious contribution to the memory of her sister, Mireille Benisti, and also to the development of a promising field of research. Mrs. K. Thanikaimony has done the English translation, a painstaking task, considering the technical nature of the subject. As in the previous volume of translations, all the photographs reproduced in this volume are those published with the original text by Ecole Francaise d’Extreme-Orient and Arts Asiatiques. The photographic credit published in the original has been reprduced here. Most of the photographs were taken by Mireille Benisti herself and her collection is at present preserved by Ecole francaise d’Extreme-Orient. We extend our thanks to the Director of this French institution for authorizing the translation and publication by its Indian counterpart. We take pleasure in expressing our gratitude to Prof. N. R. Shetty, Member Secretary, for his readiness to accept this work in the prestigious series of Indira Gandhi National Centre for the Arts and Dr. Lalit Gujral for his zeal in directing the publication.

 

introduction

Undisputed and unchallenged is the influence from India, Indians and Indian culture on South-East Asian countries especially during the early centuries A.D., on societies and State, on the customs, religious, juridic, economic and technical life, etc. However, much of these influences lack precisions, in both contexture and their transmission, because of the paucity of documents.

 

We wish to restrict ourselves to a limited sector – limited in space: Tchen-la which has just begun to dominate Fou-nan; in time: roughly the 7th century; materially: plastic expression, especially decorative, – to try and explore it systematically in order to make a detailed study of the information that documents can provide concerning Indian influence. We are thus particularly interesting period: the beginning (as far as we can speak about a true beginning) of what would become the Khmer empire, Khmer civilisation, Khmer art, and we have at our disposal a particularly rich source of documents: monumental and sculptural vestiges, especially those in the Sambor Prei Kuk site.

 

Contents

 

Preface v

Table of Plates xi

I. Relations Between Early Khmer and Indian Art 1

Introduction 1

Simple motifs 24

The kudu 24

The makara 29

The monster face 38

The hamsa frieze 46

The leaf of abundance 52

The scroll 55

The frieze of jutting leaves 60

The volute-pendant leaf 62

The garland 66

The baluster frieze 76

The check pattern 79

The floral trellis 82

The bezel band 87

The band with alternate lozenge and round themes 91

Complex motifs 99

The lintel 100

The colonnette 115

The edifice representation 121

Associated motifs 135

Absences of motifs 140

General considerations 146

Cited works 176

II. Research on Early Khmer Art 183

1. Thala Borivat lintels 183

2. “The bezel band”, chronological criterion 196

3. On the borders of Prei Kmeng and Komopong Preah style 209

4. Decorated pedestals 235

5. The monster-face 256

6. Unpublished and unknown lintels 272

7. The problem of Sambor S. 1 303

III. Notes on Iconography 325

1. Two nautical scenes 325

2. An offering scenes 329

3. On a lintel of Sambor Prei Kuk 333

4. Concerning a lintel from Vat Baset 339

5. Krsna and Kesin 343

6. The Buddhist lintel in Prasat Crap 349

7. Karaikkalammaiyar 356

8. Vat Preah Theat lintel 359

9. Yeai Pu pediment 365

10. First representations of Sri Laksmi 370

11. Ba Kan slab sculpted on both sides 376

 

More info: http://www.exoticindia.fr/book/details/stylistics-of-early-khmer-art-in-two-volumes-IDK913/

 

Cambodia Lacks Reading Culture, Experts Say

Text and photo from SIDET.COM

by sidet on August 27, 2010

Cambodian Language Reading BooksPhnom Penh: Participants in a forum in Phnom Penh organized by the National Library of Cambodia and the Australian Embassy said yesterday that Cambodia lacks a culture of reading.

“Cambodia society is a society whose people do not like reading very much, and we have some reasons for this problem,” said Pal Vannrirak, director of the development of the Book Sector in Cambodia, a local NGO.

Ms Vannarirak cited poverty as one impediment ot widespread reading.

“Buying rice is necessary, not buying books for reading,” she said in her talk at the two-hour forum held at the National Library. “And if they read, they read what relates to their skills, and intellectuals only read books in the form of international languages.”

Ms Vannarirak also cited illiteracy as a stumbling block. Literacy has risen sharply since 1998, but Cambodia still trails most of its neighbors in Southeast Asia, according to the result of the government’s 2008 census, the most recent data available. The number of literate Cambodians jumped from 62.8 percent in 1998 to 78.5 percent in 2008.

In a telephone interview after his talk at yesterday’s forum, Heng Sreang, a lecturer with the Royal University of Phnom Penh’s Department of Philosophy, agreed that Cambodia lacks a culture of reading.

“Young people, even academic students, they do not read much,” he said, adding, “I hae observed the quality of Cambodian students at the university level is poorer and poorer.”

Mr Sreang, a RUPP lecturer for the past six years, said one possible reasons for this was because Cambodian students believed that finding a job “does not depend on learning, but on policital-social networks.”

But Mr Sreang cited one cause for optimism , saying that although there was a shortage of academic texts in Khmer, “Kher literature has been growing.”

National Libray Director Kholot Vibolla said at yesterday’s forum that each day some 20 to 120 students visited the National Library.

“We motivate parents to allow children to do a lot of readings not only at the National Library but also in all libraries,” she said, adding that there is a shortage of librarians across the country.

In a telephone interview after the fourm, Mak Vann, a secretary of state with the Ministry of Education, said his ministry has been working to encourage reading.

“I observe that some children and students read Khmer literature books, but they do not do a lot of reading of them,” he said. “We encourage them and make them read their books.”

Soeurn Phuthida, 21, ad English student at the Human Resources University, said she was too busy to do reading outside of her coursework.

“I do not have much time to read at the library because I am very busy,” she said.

More info: http://sideth.com/cambodia-lacks-reading-culture-experts-say/

Art Khmer Classique_AKC par Henri Parmentier

Art Khmer Classique

Parmentier H. – 1939

ទស្សនាវដ្តីកម្ពុជសុរិយា មានផ្សាយតាមអ៊ីនធឺណែតហើយ

អត្ថបទដកស្រង់ចេញពីប្លុក eBudinst​ :

ភ្នំពេញ : ក្រុម​ការងារ​របស់​ខ្ញុំ​បាន​​ដាក់​ផ្សាយ​លើ​អ៊ីនធើណិត​​នូវ​ទស្សនាវដ្តី ​កម្ពុជសុរិយា​​​ដែល​មាន​វត្តមាន​តាំង​តែ​ពី​ឆ្នាំ ១៩២៦​ និង​ជា​ទស្សនាវដ្តី​ភាសា​ខ្មែរ​ដំបូង​គេ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ជា​ការ​គួរ​ឲ្យ​សោក​ស្ដាយ ទស្សនាវដ្តី​នេះ បាន​ផ្អាក​ការ​ចេញ​ផ្សាយ​របស់​ខ្លួន​ពី​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០០៦ មក​ម្លេះ។ តែ​លោក​អ្នក អាច​ស្រាវជ្រាវ​ និង​ស្វែង​រក​អត្ថបទ​ទាំង​នោះ​បាន​ដោយ​ធ្វើ​តាម​ការ​ណែនាំ​ដូច​ខាង​ក្រោម។

ជា​ដំបូង​

១. សូម​ចូល​ទៅ​ក្នុង​គេហៈទំព័រ http://www.open.org.kh

២. ក្នុង​ប្រអប់​ស្វែង​រក សូម​វាយ​ពាក្យ Kambuja Soriya រួច​ចុច  ស្វែងរក

៣. បន្ទាប់​មក​វា​នឹង​ចេញ​លទ្ធផល​ដូច​ខាង​ក្រោម

៤. សូម​ចុច​លើ​ link Kambuja Soriya នុះលោក​​អ្នក​នឹង​​ឃើញ​​ទស្សនាវដ្តី​កម្ពុជ​សុរិយា​ដែល​ត្រូវ​បាន​រៀប​តាម​ លំដាប់​ឆ្នាំ។ សូម​ចុច​ តាម​ឆ្នាំ​នីមួយ​ៗ​ នុះ​អ្នក​នឹង​ឃើញ​កម្រង​មាតិកា​អត្ថបទ​ ដែល​លោក​អ្នក​អាច​ទាញ​​យក​អត្ថបទ​ទាំង​នោះ​បាន​។ អត្ថបទ មាន​​ពីរ​ប្រភេទគឺ អត្ថបទ​ដែល​បាន​វាយ​ឡើង​វិញ​ក្នុង​ទម្រង់ OpenOffice Doc (.odt format) និង ឯកសារ​ដែល​បាន​ស្កេន​​ជា​ភីឌីអេហ្វ (PDF)។

ខ្ញុំ​មាន​កិត្តិយស​សូម​ជម្រាប​ថា ឯកសារ​ដែល​បាន​ដាក់​ផ្សាយ​នេះ​បាន​ផ្ទៀងផ្ទាត់​រួច​រាល់​ប្រមាណ ៩៥%​ហើយ និង​ប្រាកដ​ណាស់​ ពិត​ជា​នៅ​មាន​កង្វះ​ខាត​ដែល​ក្រុម​ការងារ​យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ខិតខំ​បង្ហើយ​ កិច្ច​ការ​ទាំង​នេះ។

សូម​រីយរាយ​ជា​មួយ​អត្ថបទ​ដ៏​សម្បូរ​បែប​ដែល​មាន​ក្នុង​ទស្សនាវដ្តី​នេះ។

ស សុខនី

More infos, please contact : sorsokny@yahoo.com

ដើម្បីអានសៀវភៅកម្ពុជសុរិយាបាន លោកអ្នកត្រូវចូលទៅក្នុងគេហទំព័រដើមរបស់ និង​ធ្វើទៅតាមការណែនាំដែលមាន​បញ្ជាក់ស្រាប់​។​ eBudinst

តាងនាមអោយក្រុមការងារ​កេរដំណែល ខ្ញុំសូមថ្លែងអំណរគុណដ៏ជ្រាលជ្រៅចំពោះលោកបណ្ឌិត Michel ANTELME ដែលផ្សព្វផ្សាយនូវព៌ត័មានដ៏មានសារះប្រយោជន៍សម្រាប់កូនខ្មែរ។

សូមទទួលនូវការគោរពអំពីខ្ញុំ

បណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា

ប្រធានក្រុមស្ថាបនិកកេរដំណែលខ្មែរ

chanratana@kerdomnel-khmer.org

សូមអានបន្តអំពី :

ប្រវត្តិនៃទស្សនាវដ្ដីកម្ពុជសុរិយា

ផ្សាយដោយៈSophal

ប្រវត្តិនៃទស្សនាវដ្ដីកម្ពុជសុរិយា
លោក យូរ អ៊ុន រៀបរៀង
សំនួរៈ អ្វីហៅថាទស្សនាវដ្ដីកម្ពុជសុរិយា?
ចម្លើយៈ ទស្សនាវដ្ដី ជាពាក្យបាលី ប្រែថា ដំណើរវិលនៃការមើល គឺការមើលរឺអានវិលទៅតាមពេល កំណត់ដែលនឹងចេញអោយមើលអានបានកំណត់វេលាកន្លះខែឫមួយខែនឹងចេញ១លេខអោយមើល យ៉ាងនេះហៅថា ទស្សនាវដ្ដី
កម្ពុជសុរិយា ជាពាក្យបាលីប្រែថា ព្រះអាទិត្យកម្ពុជា។
ចំលងដោយៈ សុផល
ផ្សាយជាសាធារណសម្រាប់ជាចំនេះដឹងទូទៅ។

សៀវភៅកម្រងសិក្សាកថាខ្មែរ របស់លោកបណ្ឌិត ឃីង ហុកឌី

សៀវភៅកម្រងសិក្សាកថាខ្មែរ របស់លោកបណ្ឌិត ឃីង ហុកឌី ចេញលក់ហើយ….!
កេរដំណែលខ្មែរ…រួមគ្នាដើម្បីថែរក្សាទាំងអស់គ្នា។
1-IntroductionOuvPS
NotesContributeursBis
CouvertureOuvPS
18-TableHommagePonnSompheachEssai
1-IntroductionOuvPS
Chers Collègues et Amis,

L’Ouvrage collectif  en hommage au Vénérable PONN Sompheach est paru récemment aux Editions Angkor à Phnom Penh  et je viens de recevoir ce matin un exemplaire (Prix unité: 4$50  équivalent environ  3€50). Ce livre collectif s’intitule  “កម្រងសិក្សាកថាខ្មែរ”, Phnom Penh, Ed. ANGKOR, 2011, 518 p., ISBN-13 :978-99950-2-164-4, il est distribué dans les librairies et les kiosques de Phnom Penh, notamment à la librairie ANGKOR, 143Eo, rue Khemarak Phoumin, Phnom Penh (Phsar Chas), Cambodge. Cet ouvrage comporte 16 articles en khmer, en français et en anglais écrits uniquement par des chercheurs khmers du Cambodge et de la diaspora…

Amicalement.

Khing Hoc Dy

 

« Older entries

%d bloggers like this: