រិទ្ធី​ ប៉ាន់៖ “The Missing Picture” ទៅ​ដល់​ Oscars​ នឹង​បើក​ចំហ​ឲ្យ​ភាពយន្ត​ខ្មែរ​អាច​វាយ​លុក​ទី​ផ្សារ​ក្រៅ​ស្រុក​

អត្ថ​បទ និង​រូបភាពដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រសប្បាយ
ដោយ meas.roth

ភ្នំពេញ៖ នេះ​ជា​លើក​ទី​មួយ​ហើយ​ ដែល​ភាព​យន្ត​ខ្មែរ​ “The Missing Picture” ​ផលិត​ដោយ​លោក​ រិទ្ធី ប៉ាន់​ បាន​ឈាន​ចូល​ទៅ​ដល់​វគ្គ​ប្រកួត​ប្រជែង​យក​ពាន​ភាពយន្ត​អន្តរជាតិ​ Oscars​ ជាមួយ​នឹង​ភាព​យន្ត​របស់​បរទេស​៤​ផ្សេង​ទៀត ផ្នែក​ភាពយន្ត​ជា​ភាសា​បរទេស​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ល្អ​បំផុត។ ការ​ឈាន​ទៅ​ដល់​វគ្គ​ជម្រើស​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សារព័ត៌មាន​ក្រៅ​ស្រុក​ជា​ច្រើន ​​ងាក​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​នឹង​វិស័យ​ភាព​យន្ត​ក្នុង​ស្រុក​ខ្មែរ។

គេហទំព័រ​ Sabay​ បាន​ធ្វើ​បទ​​សម្ភាសន៍​ជា​មួយ​នឹង​​ផលិត​ករ​ភាព​យន្ត​ “The Missing Picture” ​ លោក​ រិទ្ធី ប៉ាន់​ ផ្ទាល់​ ទាក់​ទង​នឹង​ភាពយន្ត​ខ្មែរ​ដំបូង​គេ​នេះ​បាន​ទៅ​ប្រកួត​ដណ្ដើម​យក​ពាន​ Oscars​ ដ៏​ល្បី​នេះ ក៏​ដូច​ជា​វិស័យ​ភាពយន្ត​ខ្មែរ​ទូទៅ​​នា​ពេល​​បច្ចុប្បន្ន៖

khmer-film-makeer-2

​ លោក​ រិទ្ធី ប៉ាន់

Sabay៖ លោក​បាន​ដាក់​ចំណង​ជើង​ភាពយន្ត​នេះ​ថា​ “The Missing Picture” ឬ​ “កង្វះ​រូប​ភាព”។ តើ​ “The Missing Picture” មាន​ន័យ​យ៉ាង​ម៉េច?
រិទ្ធី ប៉ាន់៖ ចំណង​ជើង​ “The Missing Picture” ឬ​ “កង្វះ​រូប​ភាព​”នេះ​ គឺ​មាន​ពីរ។ ន័យ​ទី​​​មួយ​ គឺ​រូប​ភាព​ដែល​បាត់ ​រក​មិន​ឃើញ។ ខ្ញុំ​ធ្លាប់​ជួប​​អ្នក​ថត​វីដេអូ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ខ្លះ​ បាន​ថត​​មនុស្ស​ដែល​ស្លាប់​ទៅ​ហើយ​ នៅ​គុក​ស-​២១​ ហើយ​ផ្ញើ​ទៅ​ឲ្យ​គេ​ផលិត​ជា​ឯកសារ​ផ្សេង​ៗ​ ប៉ុន្តែ​យើង​អត់​ដែល​បាន​ឃើញ​គេ​ថត​ ពេល​ដែល​កំពុង​សម្លាប់​នោះ​ទេ។ ប៉ុន្តែ​គេ​បាន​​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា​ គេ​ធ្លាប់​មាន​ថត។ ខ្ញុំ​សួរ​​គេ​ថា​ បើ​ធ្លាប់​មាន​ថត​ តើ​វីដេអូ​នោះ​នៅ​ឯ​ណា? ម៉េច​​រក​មិន​​ឃើញ?

ក្រែងលោ​នៅ​ថ្ងៃ​ណា​មួយ​ មាន​អ្នក​ខ្លះ​មក​អះ​អាង​ថា​ គ្មាន​របប​​ខ្មែរ​ក្រហម​ទេ​ ឬ​គ្មាន​មន្ទីរ​ ស-២១​ទេ។​ ដល់​ពេល​យើង​មាន​វីដេអូ​ហ្នឹង​ គេ​មិន​អាច​បដិសេធ​​ថា ​គ្មាន​របប​ហ្នឹង​បាន​ទេ។ វា​​ជា​ភស្តុតាង​​មួយ​​ ដែល​យើង​មិន​អាច​ប្រកែក​បាន។

ប៉ុន្តែ​​ខ្ញុំ​ឆ្ងល់​ដែរ​ ថា​តើ​វីដេអូ​តែ​មួយ​អាច​ពន្យល់​របប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​ទាំង​មូល​បាន​ទេ? រូប​មួយ​នៅ​តែ​ជា​​រូប​មួយ​ដដែល​ មិន​អាច​ពន្យល់​របប​នេះ​ទាំង​មូល​បាន​ទេ។ ខ្ញុំ​គិត​ថា​ បើ​រក​ឃើញ​ តើ​យើង​បង្ហាញ​​រូប​ហ្នឹង​​ដល់​សាធារណជន​​អត់? បើ​បង្ហាញ​ទៅ​ តើ​វា​អាច​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​សតិអារម្មណ៍​​ប្រជាជន​ដែរ​ ឬ​ទេ? ​​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​ បើ​រក​ឃើញ​ ខ្ញុំ​មិន​បង្ហាញ​ទេ។ គួរ​តែ​យក​ទៅ​ដាក់​នៅ​កន្លែង​ស្រាវ​ជ្រាវ​ ដូច​ជា​​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា​ ឬ​មន្ទីរ​ស​-២១​ អី​ទៅ។

អត្ថន័យ​ទី​ពីរ​ “កង្វះ​រូប​ភាព”​នេះ​ គឺ​​ទាក់​ទង​នឹង​រឿង​ផ្ទាល់​ខ្លួន​​របស់​ខ្ញុំ​ទៅ​វិញ។ ខ្ញុំ​ស្ដាយ​ដែល​អត់​បាន​ឃើញ​ឪពុក​ខ្ញុំ។ បើ​សិន​​ជា​គាត់​នៅ​រស់​ មក​ទល់​​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ ខ្ញុំ​អាច​​នាំ​គាត់​ទៅ​លេង​មាត់​ទន្លេ​ ឬ​ទៅ​ពិសា​បាយ​ ថែ​ទាំង​គាត់​តាម​របៀប​យើង​ថែ​ទាំ​មនុស្ស​ចាស់​ ប៉ុន្តែ​​ខ្ញុំ​អត់​មាន​រូបភាព​បែប​​ហ្នឹង​​ទេ​ ខ្ញុំ​អត់​ដែល​ស្គាល់​សភាព​ហ្នឹង​សោះ។ ឪពុក​ខ្ញុំ​ស្លាប់​តាំង​ពី​ខ្ញុំ​នៅ​តូច​ម្ល៉េះ។ វា​​ជា​រូប​ភាព​សុភមង្គល​មួយ​ ដែល​យើង​អត់​ដែល​បាន​ឃើញ។ វា​ដូច​ជា​រូប​ភាព​ដែល​បាត់​អីចឹង​​ដែរ។

Sabay៖ នេះ​ជា​លើក​ទី​មួយ​ហើយ​ ដែល​ភាព​យន្ត​ទាក់​ទង​នឹង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ ត្រូវ​បាន​ថត​ដោយ​យក​ដី​ឥដ្ឋ​មក​ធ្វើ​ជា​តួ​អង្គ​ ជំនួស​មនុស្ស​ពិត។ តើ​​លោក​​​បាន​​​គំនិត​​​នេះ​​ពី​ណា​មក?
រិទ្ធី ប៉ាន់៖ គំនិត​នេះ​បាន​មក​ នៅ​ពេល​ខ្ញុំ​​បាន​​​ជួប​ក្មួយ​ម្នាក់​ ដែល​រស់​នៅ​​ខេត្ត​ តែ​ចេះ​ឆ្លាក់។ កន្លង​មក​ ខ្ញុំ​តែ​ង​​​តែ​យក​អ្នក​ក្រ​មក​បង្វឹក​ ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​អ្នក​រចនា​ប្លង់​ថត​ ឬ​ជា​អ្នក​ជួយ​ស្វែង​រក​​​របស់​រប​ផ្សេង​ៗ​សម្រាប់​ថត​កុន។ ខ្ញុំ​បាន​ឲ្យ​គាត់​​យក​ដី​មក​ធ្វើ​​​រូប​​មនុស្ស​តូច​ៗ​ទាំង​នេះ​ ពី​​ព្រោះ​កាល​យើង​នៅ​ពី​តូច​ យើង​​ក៏​ធ្លាប់​យក​ដី​មក​ធ្វើ​គោ​ ធ្វើ​រទេះ​ ឬ​ធ្វើ​មនុស្ស​ដើម្បី​លេង​ដែរ។ ក្រោយ​ពី​ធ្វើ​រូប​ដី​ទាំង​នេះ​ហើយ​ យើង​តែង​​បង្កើត​សាច់​រឿង​ដើម្បី​លេង។ ក្មួយ​នោះ​ឆ្លាក់​​ជាមួយ​កូន​កាំបិត​ទេ​ ប៉ុន្តែ​ឆ្លាក់​បាន​ស្អាត​ណាស់។ រូប​ដី​របស់​គាត់​គឺ​មាន​ព្រលឹង​ក្នុង​ហ្នឹង​តែ​ម្ដង​ ហើយ​ខ្ញុំ​ក៏​សម្រេច​ដូរ​មក​ថត​តុក្កតា​វិញ​ ដោយ​យក​ដី​ធ្វើ​តួ​អង្គ​តែ​ម្ដង។

រូប​ដី​នេះ​​មានន័យ​ល្អ​ទៅទៀត​​​ គឺ​ដូច​ធាតុ​របស់​យើង​ ព្រោះ​វា​ចេញ​​ពី​​ដី​ ទឹក​ ភ្លើង​ និង​ខ្យល់​​អីចឹង​ដែរ។ យើង​យក​ដី​មក​លាយ​ជាមួយ​​ទឹក​ ធ្វើ​វា​ជា​រូប​មនុស្ស​ ហើយ​យក​ទៅ​ហាល​ ត្រូវ​ថ្ងៃ​ ត្រូវ​ខ្យល់​ទើប​​ស្ងួត។ ពេល​ដែល​យើង​ថត​ចប់​ វា​ក្លាយ​ជា​ដី​ដដែល។ មនុស្ស​យើង​ក៏​អីចឹង​ដែរ។ យើង​​កើត​មក​ទទេ​ទេ​ ពេល​ស្លាប់​ទៅ​វិញ​ ក៏​ទទេ​ដែរ​ អត់​មាន​យក​អ្វី​ទៅ​តាម​ខ្លួន​បាន​ឡើយ។

មួយ​ទៀត​ ខ្មែរ​យើង​​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ផង​ កាន់​​​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ផង​ យើង​ជឿ​ថា​ ដើម​ឈើ​មាន​ព្រលឹង​ ឬ​ផ្ទះ​មាន​ជំនាង។ ការ​ធ្វើ​រូប​សំណាក​ ដូច​នៅ​តាម​វត្ត​អារាម​ក្ដី​ មិន​មែន​មនុស្ស​ទៅ​គោរព​រូប​សំណាក​នោះ​ផ្ទាល​ទេ​ តែ​គោរព​ព្រលឹង​ ឬ​​បារមី​អ្វី​មួយ​នៅ​ពី​ក្រោយ​ហ្នឹង។ ដូច្នេះ​​រូប​ដី​ហ្នឹង​ស៊ី​​ណាស់​ទៅ​ហ្នឹង​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​យើង។

khmer-film-makeer-1

Sabay៖ តើ​លោក​យល់​ថា​ ភាព​យន្ត​នេះ​អាច​ទាក់​ទាញ​ទស្សនិកជន​ ជាពិសេស​យុវវ័យ​ខ្មែរ​ ដែល​គេ​សង្កេត​ឃើញ​ថា​ និយម​តែ​រឿង​សប្បាយ​ៗ?

រិទ្ធី ប៉ាន់៖ កុន​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​ កុន​ខ្លះ​សម្រាប់​សប្បាយ​ កុន​ខ្លះ​សម្រាប់​គិត​ តែ​កុន​ខ្លះ​ក៏​សម្រាប់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ឬ​សម្រាប់​ជា​ឯកសារ​ដែរ។ ខ្ញុំ​មិន​ថា​ កុន​ “The Missing Picture”​នេះ​ មើល​ទៅ​សប្បាយ​នោះ​ទេ។ តែ​ពេល​ដែល​យើង​ចាក់​បញ្ចាំ​ម្ដង​កាល​ពី​ខែ​មិថុនា​ ឆ្នាំ​ទៅ​ ក្មេង​ៗ​ជំនាន់​ក្រោយ​​បាន​មក​មើល​ដែរ​ ដោយសារ​គេ​ចង់​ដឹង​ ព្រោះ​គ្មាន​នរណា​បាន​ប្រាប់​ពួក​គេ​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់​ពី​រឿង​រ៉ាវ​កើត​ឡើង​ក្នុង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ឡើយ។

ម្យ៉ាង​ រឿង​ទាក់​ទង​ខ្មែរ​ក្រហម​ហ្នឹង​​ ក៏​មិន​ស្រួល​ប្រាប់​ដែរ។ អ្នក​ខ្លះ​មិន​ដឹង​ថា​រក​ពាក្យ​អ្វី​មក​ប្រាប់។ អ្នក​ខ្លះ​បាន​ត្រឹម​ប្រាប់​កូន​ចៅ​​ឲ្យ​ញាំ​បាយ​ឲ្យ​អស់​ ព្រោះ​នៅ​សម័យ​ ប៉ុល​ ពត​ អត់​បាន​ទេ​ បើ​ញ៉ាំ​បាយ​សល់​អីចឹង។ អ្នក​ខ្លះ​បាន​និយាយ​តែ​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណឹង។ ពេល​បាន​មើល​​កុន​នេះ​ទៅ​ គេ​​នឹង​ដឹង​ថា​ បង​ប្អូន​របស់​គេ​ស្លាប់​ដោយ​របៀប​ណា។

ខ្ញុំ​ថា​ ឆ្ងល់​ច្រើន​ សួរ​ច្រើន​ បញ្ហា​​ក្នុង​ខួរ​ក្បាល​ច្រើន។ ប៉ុន្តែ​បើ​ដឹង​ហើយ​ ស្រួល​វិញ។ ទី​មួយ​ គេ​ឈប់​សួរ​សំនួរ​ឥត​ប្រយោជន៍។ ទី​ពីរ​ គេ​អាច​បើក​ទំព័រ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​របស់​ខ្លួន​បាន។ គ្មាន​នរណា​អាច​ក​សាង​​​ប្រទេស​ខ្លួន​បាន​ដោយ​មិន​ស្គាល់​ប្រវត្តិ​ខ្លួន​នោះ​ទេ។ ខ្មែរ​យើង​ក៏​ដូច​គេ​ឯង​ដែរ។ បរទេស​ចំណាយ​លុយ​ដើម្បី​ចង​ក្រង​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​របស់​ខ្លួន។ ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​មាន​ល្អ​ មាន​អាក្រក់។ យើង​ត្រូវ​ដឹង​ កុំ​ឲ្យ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ហ្នឹង​កើត​ឡើង​មក​ទៀត។ អ្នក​ខ្លះ​ថា​ ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​មិន​ដែល​មក​ផ្ទួន​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​​ខ្ញុំ​ខ្លាច​វា​មិន​មក​ផ្ទួន​មែន​ ប៉ុន្តែ​វា​មក​ស្រដៀង​គ្នា។ កុំ​ឲ្យ​ប្រវត្តិ​​ស្រដៀង​ហ្នឹង​កើត​ឡើង​ជា​ថ្មី​​ ទាល់​តែ​យើង​ដឹង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ហើយ​យើង​ការពារ​វា។

អ្នក​ខ្លះ​ទៅ​មើល​កុន​ចង់​ឃើញ​តួ​សម្ដែង​ដែរ។ បើ​ដាក់ ​ព្រាប​ សុវត្ថិ​ ជា​តួ​សម្ដែង​ គេ​ប្រាកដ​ជា​ទៅ​មើល​ព្រាប​ សុវត្ថិ​ ហើយ​ ព្រោះ​គាត់​ជា​មនុស្ស​ប្រជាប្រិយ។ យើង​ក៏​គាំ​ទ្រ​ដែរ​ការ​ធ្វើ​បែប​នោះ​ ពី​ព្រោះ​វា​ជា​ឧស្សាហកម្ម​មួយ​ ធ្វើ​ឲ្យ​កុន​អាច​ដំណើរ​ការ​បាន​ ប៉ុន្តែ​កុំ​ផ្លេច​ថា​ យើង​មាន​កុន​មួយ​ប្រភេទ​ទៀត​សម្រាប់​គិត​ សម្រាប់​ចែក​ជា​ចំណេះ​ដឹង​ ឬ​សម្រាប់​ជជែក​ពិភាក្សា​គ្នា។ កុន​ប្រភេទ​ទាំង​ពីរ​នេះ​​អត់​មាន​ប្រឆាំង​គ្នា​ទេ​ តែ​វា​ជួយ​បង្គ្រប់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក។

នៅ​ខែ​មិថុនា​ ឆ្នាំ​ទៅ​ យើង​ក៏​បាន​បញ្ចាំង​ជិត​ពីរ​ខែ​ដែរ។ “The Missing Picture” ​ជា​កុន​បែប​សិល្បៈ​ យើង​បញ្ចាំ​រោង​កុន​ធំ​ភ្លាម​ៗ​មិន​បាន​ទេ។ យើង​បញ្ចាំង​រោងកុន​តូច​សិន។ ពេល​បញ្ចាំង​សាក​ យើង​ដឹង​​ថា​ មាន​មនុស្ស​មក​មើល​យ៉ាង​ណែន។ អីចឹង​យើង​ដឹង​ថា​ មនុស្ស​ក៏​ចូល​ចិត្ត​មើល​រឿង​បែប​នេះ​ដែរ។ នៅ​ខែ​មិនា​ខាង​មុខ​នេះ​ យើង​នឹង​បញ្ចាំង​ជា​ថ្មី​ម្ដង​ទៀត។

ខ្មែរ​យើង​ឥឡូវ​​​ហ៊ាន​ទិញ​សំបុត្រ​៣​ ឬ​៤​ដុល្លារ​​មក​មើល​កុន​​ហើយ។ កុន​ខ្មែរ​យើង​កំពុង​តែ​ក្រ​ផង​ ដូច្នេះ​យើង​កុំ​ប្រញាប់​បញ្ចាំង​អី។ ឥឡូវ​ កុន​ខ្មែរ​ “Gems on the Run”​ របស់​លោក​ សុខ​ វិសាល​ ចេញ​ហើយ​ ចាំ​យើង​ចេញ​តាម​ក្រោយ​ ហើយ​ក្រោយ​មក​ទៀត​ បើ​បាន​កុន​ “ឃ្លាត​ទៅ​សែន​ឆ្ងាយ” របស់​លោក​ ឆាយ​ បូរ៉ា​ ចេញ​មក​ដែរ​ កុន​របស់​ខ្មែរ​យើង​នឹង​មានបញ្ចាំង​​នៅ​តាម​រោង​កុន​ ជា​បន្ត​បន្ទាប់។ កុំ​ឲ្យ​មាន​កុន​ខ្មែរ​មួយ​ ហើយ​អត់​​៦​ ឬ​៧​ខ្មែរ​នោះ។

Sabay៖ នៅ​ពេល​ភាពយន្ត​របស់​លោក​​បាន​ទៅ​ដល់​ Oscars​ ​ដែល​ជា​ពាន​រង្វាន់​ល្បី​លំដាប់​ពិភព​លោក​ តើ​លោក​យល់​ថា​ វា​ជួយ​ឲ្យ​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​អ្វី​ខ្លះ​ ដល់​វិស័យ​ភាព​យន្ត​ខ្មែរ​ក្នុង​ស្រុក​ទេ?
រិទ្ធី ប៉ាន់៖ សុំ​បញ្ជាក់​ “The Missing Picture” ​មិន​មែន​ជា​ភាព​យន្ត​របស់​​​ខ្ញុំ​តែ​ឯង​​នោះ​ទេ។ វា​ជា​ភាព​យន្ត​របស់​​ខ្មែរ​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា។ ខ្ញុំ​មិន​ដើរ​ទៅ​​​តែ​ឯង​​នោះ​ទេ​ យើង​ដើរ​ទៅ​ទាំង​អស់​គ្នា។ ខ្ញុំ​សប្បាយ​ចិត្ត​ដែល​ក្មេង​ៗ​សរសេរ​សារ​អបអរ​ និង​បញ្ចេញ​មោទនភាព​ចំពោះ​ភាព​យន្ត​នេះ។ យើង​ត្រូវ​មាន​មោទនភាព​ទាំង​អស់​គ្នា​ ព្រោះ​នេះ​ជា​ភាពយន្ត​របស់​ខ្មែរ​យើង​បាន​ទៅ​ដល់​ Oscars។

កាល​ណា​កុន​យើង​ទៅ​ដល់​ Oscars​ យើង​មាន​តែ​ចំណេញ​ ពី​ព្រោះ​ខ្សែ​ភ្នែក​អន្តរ​ជាតិ​នឹង​បែរ​មក​មើល​វិស័យ​សិល្បៈ​របស់​យើង។ តែ​​៣​ ឬ​៤​ឆ្នាំ​ទៀត​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​ កុន​ខ្មែរ​នឹង​ចូល​ទៅ​ទី​ដល់​ទៅ​ផ្សារ​តំបន់​ មាន​ហុងកុង​ ឬ​ថៃ​ជា​ដើម។ បន្តិច​ម្ដង​ៗ​ យើង​នឹង​ទៅ​ដល់​ទី​ផ្សារ​អន្តរ​ជាតិ​មិន​ខាន។ ប៉ុន្តែ​យើង​ត្រូវ​ចេះ​ផលិត​កុន​ដែរ​ ទើប​ខ្សែ​ភ្នែក​អន្តរជាតិ​សម្លឹង​មក​មើល​យើង។ ភាព​យន្ត​ “The Missing Picture” ​គឺ​គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​បើក​ផ្លូវ​​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ។

Sabay៖ លោក​ថា​ វិស័យ​ភាព​យន្ត​ខ្មែរ​នឹង​អាច​វាយ​លុក​ទៅ​ទី​ផ្សារ​តំបន់​បាន​ នៅ​រយៈ​ពេល​ត្រឹម​៣​ ឬ​៤​ឆ្នាំ​​ទៀត​ តើ​មាន​ភាព​យន្ត​ប្រភេទ​ណា​ខ្លះ?

រិទ្ធី ប៉ាន់៖ ភាព​យន្ត​ប្រភេទ​ណា​ក៏​អាច​វាយ​លុក​ចូល​ទៅ​ទី​ផ្សារ​ក្រៅ​ស្រុក​បាន​ដែរ​ សំខាន់​ឲ្យ​តែ​យើង​ផលិត​បាន​ល្អ។ ភាពយន្ត​រឿង​ខ្មោច​ក៏​បាន​ដែរ​ ឲ្យ​តែ​ផលិត​ល្អ​ និង​មាន​លក្ខណ​ស្តង់ដារ។ ខ្ញុំ​មិន​ទិតៀន​សាច់​រឿង​ទេ​ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​ទិតៀន​ការ​ផលិត​​មិន​ល្អ​ ផលិត​រឿង​ដោយ​គ្មាន​សេណារីយ៉ូ​ ឬ​បញ្ចូល​សំឡេង​ ឬ​អត់​មាន​ប្លង់​ថត​ច្បាស់លាស់។ ខ្ញុំ​ផ្ទាល់​​​ក៏​ចង់​ធ្វើ​រឿង​ប៉ូលិស​ស៊ើប​អង្កេត​ ឬ​រឿង​កំប្លែង​អី​ដែរ​ ប៉ុន្តែ​ទាល់​តែ​មាន​សេណារីយូ​ល្អ​ មាន​តួ​សម្ដែង​ល្អ​ និង​មាន​កន្លែង​ចាប់​ប្លង់​ល្អ។ បើ​យើង​ផលិត​មិន​ល្អ​ទេ​ ភាពយន្ត​របស់​យើង​ស្ថិតស្ថេរ​មិន​បាន​យូរ​ទេ។ អីចឹង​ហើយ​ បាន​ជា​កុន​ខ្មែរ​ធ្លាក់​ចុះ​ជា​ច្រើន​លើក​ ច្រើន​សា​ នា​ពេល​កន្លង​មក។

ដើម្បី​ឲ្យ​​វិស័យ​ភាព​យន្ត​យើង​ខ្លាំង​ មាន​បរទេស​សម្លឹង​មក​មើល​យើង​បាន​ លុះ​ត្រា​តែ​យើង​មាន​អ្នក​ដឹក​នាំ​កុន​ច្រើន​ដែរ។ កុន​គេ​មិន​ដែល​ធ្វើ​តែ​ម្នាក់​ឯង​​នោះ​ទេ​ យើង​ទៅ​មិន​រួច​ទេ​ យើង​ត្រូវ​មាន​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​អ្នក​ដឹក​នាំ​កុន​២០​ ឬ​៣០​នាក់​ដែរ។ ឥឡូវ​នេះ​ ខ្មែរ​យើង​ដែល​រៀន​ថត​ភាព​យន្ត​ បាន​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​ផលិត​ករ​បរទេស។ ពេល​យើង​ទៅ​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​គេ​ ២​ ឬ​៣​​ឆ្នាំ​ទៀត​ យើង​នឹង​មាន​អ្នក​ចេះ​ដឹក​នាំ​រឿង​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​មិន​ខាន។

Sabay៖ តើ​ធ្វើ​យ៉ាង​ម៉េច​ ដើម្បី​អាច​ផលិត​ភាពយន្ត​មួយ​បង្កប់​នូវ​អត្ថន័យ​ខ្លាំង​បាន?

រិទ្ធី ប៉ាន់៖ ដើម្បី​ចង់​ឲ្យ​ភាពយន្ត​ខ្លាំង​ យើង​ជា​ផលិតករ​​ត្រូវ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​កុន​នោះ។ ថ្វី​ត្បិត​តែ​យើង​មិន​បញ្ចេញ​សំឡេង​ មិន​សម្ដែង​ តែ​យើង​ត្រូវ​នៅ​ក្នុង​កុន​នោះ​ដែរ។ ខ្ញុំ​ឧស្សាហ៍​និយាយ​ថា​ ខ្ញុំ​មិន​ផលិត​កុន​ដោយ​នៅ​ពី​លើ​នរណា​ម្នាក់​នោះ​ទេ​ តែ​ខ្ញុំ​នៅ​​ជាមួយ​អ្នក​ហ្នឹង។ មាន​ន័យ​ថា​ គេ​ចុះ​ទឹក​ យើង​ចុះ​ទឹក​ដែរ។ យើង​អត់​ខ្លាច​ប្រឡាក់​ទេ។ ធ្វើ​អីចឹង​ទៅ​ យើង​គោរព​ មោទនភាព​អ្នក​ដែល​យើង​ថត​ បើ​ទោះ​បី​គាត់​ក្រីក្រ​ក្ដី។Sabay៖ ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​នេះ ​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ប្រកាស​ពាន​រង្វាន់​ ដែល​នឹង​ធ្វើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២​ ខែ​មិនា​ បើ​ខ្មែរ​ មិន​ថា​ក្នុង​ស្រុក​ ឬ​ក្រៅ​ស្រុក​ ចង់​ជួយ ​ទាក់​ទឹង​នឹង​ភាព​យន្ត​នេះ​ដែរ ​​តើ​គេ​អាច​ជួយ​​​បាន​ដោយ​របៀប​ណា?
រិទ្ធី ប៉ាន់៖ គាត់​អាច​​ជួយ​បាន​តាម​រយៈ​ការ​និយាយ​ត​គ្នា​ ឬ​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​តាម​​បណ្ដាញ​សង្គម​នានា។​ វា​គួរ​ឲ្យ​ស្ដាយ​ដែរ​ ដែល​​គេ​មិន​សូវ​ស្គាល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​ ដោយសារ​យើង​មិន​សូវ​មាន​កុន​ចេញ​ទៅ​ដល់​ Oscars។ យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ ការ​និយាយ​ ឬ​ការ​ផ្ញើ​សារ​ត​គ្នា​ អាច​បាន​ទៅ​ដល់​អ្នក​បោះ​ឆ្នោត។ យើង​មិន​ចង់​​ឲ្យ​​​​ពួក​គាត់​បោះ​ឆ្នោត​គាំ​ទ្រ​យើង​ទេ​ តែ​យើង​ចង់​ឲ្យ​គេ​ពិនិត្យ​ភាពយន្ត​ចេញ​ពី​ប្រទេស​ដ៏​តូច​តាច​ ដូច​យើង​ ដោយ​យក​ចិត្ត​ទុកដាក់។ ក្រោយ​មើល​ហើយ​ ពួក​គាត់​ស្រលាញ់​ ឬ​មិន​ស្រលាញ់​ បោះ​ឆ្នោត​ឲ្យ​ ឬ​មិន​បោះ​ឲ្យ​ ស្រេច​តែ​គាត់​ទៅ​ វា​ជា​សេរី​ភាព​របស់​អ្នក​បោះ៕

អត្ថបទ៖ មាស រ័ត្ន

Speakers for the workshop on “Koh Ker, The Lost Wonder”, on Saturday March 1st, 2014 at Zaman University

បាត់ដំបង​ និង​សក្តានុពលនៃ​វិស័យទេសចរណ៍ និង​វប្បធម៌

សប្បាយៈសារព័ត៌មាន​អារ៉ាប​រួម​ The National ​បាន​ឲ្យ​រហស្សនាម​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ តាម​រយៈ​ការ​ចេញ​ផ្សាយ​អត្ថបទ​ខ្លួន​នៅ​ថ្ងៃ​ទៅ​១៦​ ខែ​មករា​ ថ្មី​ៗ​នេះ​ថា​ ជា​ទីក្រុង​ទិសដៅ​ដែល​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​តែង​ទៅ​ស្វែង​យល់​ពី​វប្បធម៌។

សារព័ត៌មាន​ដែល​ផ្សាយ​ទូទាំង​អារ៉ាប​រួម​​​មួយ​នេះ​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ខេត្ត​បាត់ដំបង​មាន​អគារ​សល់​ពី​សម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង​​​ដ៏​ស្រស់​ស្អាត​ ស្ទឹង​សង្កែ​មាន​ទឹក​ពណ៌​កាហ្វេ​ ផ្ទះ​ឈើ​នៅ​ជុំ​វិញ​ក្រុង​ដ៏​ទាក់​ទាញ​ ជា​ពិសេស​ប្រាសាទ​បុរាណ​បាក់បែក​នានា​ក្នុង​ខេត្ត​នេះ​ បិទ​បាំង​ដោយ​ដើម​ឈើ​យ៉ាង​ស្រស់​ប៉ប្រិម។

The National ​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ដោយសារ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ស្ថិត​នៅ​ចំណុច​កណ្ដាល ​រវាង​រាជ​ធានី​បាងកក​ និង​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​ ដូច្នេះ​មាន​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​ជា​ច្រើន​ ដែល​ធ្វើ​ដំណើរ​រវាង​រាជ​ធានី​ទាំង​ពី​ បាន​ឈប់​សម្រាក​នៅ​ខេត្ត​នេះ​ ដើម្បី​ជិះ​ណូរី​មើល​ទេសភាព​វាល​ស្រែ​ ភ្លក់​អាហារ​ ឬ​កាហ្វេ​តាម​ភោជនីយដ្ឋាន​​មាន​ខ្យល់​អាកាស​ល្អ​  ទស្សនា​ពិព័រណ៍​សិល្បៈ​ដ៏​សម្បូរ​បែប​ និង​កម្សាន្ត​​ជា​មួយ​បទ​ចម្រៀង​ដ៏​ពីរោះ។

លោក​ ឌឿម​ សុវណ្ណ ​អនុប្រធាន​មន្ទីរ​ទេសចរណ៍​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​ ឲ្យ​ដឹង​ថា​ ភ្ញៀវ​ទេសចរ​បរទេស​ដែល​មក​លេង​នៅ​ខេត្ត​នេះ​ ចូល​ចិត្ត​មើល​សំណង់​បេតិកភណ្ឌ​នៅ​ផ្លូវ​លេខ​១​ ផ្លូវ​លេខ​២​ និង​ផ្លូវ​លេខ​៣​ ព្រមទាំង​អគារ​សាលា​ខេត្ត។ ក្រៅ​ពី​នេះ​ គេ​ទៅ​ទស្សនា​ប្រាសាទ​បុរាណ​ មើល​វាល​ស្រែ​ មើល​សត្វ​ស្លាប​នៅ​តំបន់​ព្រែក​ទាល់​ និង​មួយ​ទៀត​ដែរ​ គឺ​ទៅ​ជិះ​ណូរី​លេង។

ប្រធាន​មន្ទីរ​បេតិកភណ្ឌ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ លោក​ គឹម សោភ័ណ្ឌ​ បាន​ប្រាប់​ថា​ សារមន្ទីរ​ដ៏​តូច​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​បាត់ដំបង​នេះ​ ក៏​ទាក់​ទាញ​​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​បរទេស​ ចូល​ទៅ​មើល​​រូប​ចម្លាក់​ ក្បាល​អ្នក​តា​ ផ្ដែរ​ ឬ​ហោជាង​ប្រាសាទ​ និង​វត្ថុ​បុរាណ​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ ដែល​តម្កល់​ឲ្យ​ទស្សនា​ ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ៗ​ ប្រហែល​ជាង​១០០០​នាក់​ដែរ។

មគ្គុទ្ទេសក៍​ទេសចរណ៍​នៅ​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​នេះ​ លោក​​ បូរ៉ា​ ឲ្យ​ដឹង​ថា​ វា​ដូច​អ្វី​ដែល​សារព័ត៌មាន​បរទេស​នោះ​​បាន​លើក​ឡើង​អីចឹង​ គឺ​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​ដែល​លោក​និយម​ជូន​ដើរ​ទស្សនា​នៅ​ខេត្ត​នេះ​ បាន​ប្រាប់​លោក​ថា​ គេ​ចង់​ទៅ​​មើល​សំណង​សល់​ពី​សម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង​ ជិះ​ណូរី​ មើល​ពិព័រណ៍​ ទស្សនា​សៀក​ ទៅ​ភ្លក់​ស្រា​ទំពាំង​បាយ​ជូរ ឬ​ទៅ​ទស្សនា​សត្វ​ស្លាប​នៅ​តំបន់​ព្រៃ​លិច​ទឹក​ជា​ដើម។

លោក​ បូរ៉ា​ យល់​ថា​ ការ​ចុះ​ផ្សាយ​របស់​សារព័ត៌មាន​របស់​អារ៉ាប​រួម​នេះ​ នឹង​ជួយ​បង្កើត​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​មក​លេង​​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​កាន់​តែ​ច្រើន​ ជា​ពិសេស​ភ្ញៀវ​មក​ពី​សហគមន៍​អារ៉ាប​រួម​​នោះ​តែ​ម្ដង៕

អត្ថបទ៖ មាស រ័ត្ន

(អត្ថបទដកស្រង់ពីគេហទំព័រសប្បាយ)

សន្និសីទលើកទី២០នៃសមាគមបុរេប្រវត្តិឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក ចាប់ពីថ្ងៃទី១២ ដល់១៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៤ នៅខេត្តសៀមរាប ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា

IPPA Siem Reap 2014

The 20th Congress of the Indo-Pacific Prehistory Association (IPPA) 12 to 18 January 2014, Siem Reap, Kingdom of Cambodia.

siem_reap_temple_banteay_kdei2 

The Indo-Pacific Prehistory Association (IPPA) holds international congresses every 3-4 years. We welcome you to Siem Reap, Kingdom of Cambodia, for the 2014 meeting.

Please find here information about the upcoming meeting, and to register for the conference, to select hotel accommodation, and to learn more about the beautiful Siem Reap area and Angkor, the jewel of Khmer heritage.

Past congresses have been held in the Philippines (1985), Japan and Guam (1987), Indonesia (1990), Thailand (1994), Malaysia (1998), Taiwan (2002), Manila (2006) and Hanoi (2009).

 

IPPA also produces the peer-reviewed journal :

The Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association
 

Village pins economic dream on tourism project

101123_8a   Phnom Penh Post:

Backhouse

DOWN a rutted red-dirt road that threatens to swallow up vehicles when it rains lies Sambor Prei Kuk, a small community that has pinned its hopes for economic growth on locally-driven tourism.

The cluster of seven villages in Kampong Thom province is a bumpy 40-minute drive from the provincial capital, roughly halfway between Phnom Penh and Siem Reap. Its residents are mostly farmers who eke out a living on the land with no access to mains water, power, or sewage systems

Locals hope conditions will improve over time thanks to the Isanborei community tourism project, which was established last year as a public-private partnership between German development organisation GTZ and the Khiri Reach Foundation, the non-profit arm of regional agency Khiri Travel.

101123_8b

The project aims to attract more visitors to the area by promoting Sambor Prei Kuk’s historically significant archaeological ruins and offering tourists a chance to experience traditional village life.

Tong Khy, who runs a homestay in the area, said the project had given him employment and the opportunity to improve his family’s lives.

“I hope that in the near future I will get more and more income to support my family, especially to send my three children to university,” he said.

His homestay charges with US$6 a night for each of its four rooms, with $1 going back into the community.

Expansion is on the horizon. Tong Khy said he hoped more tourists would come to the area in the future, and planned to grow his business to meet demand.

map

Sambor Prei Kuk’s main attraction is the three temple complexes of the ancient city of Isanapura, which served as the capital of the Chenla kingdom from the seventh century until the rise of Angkor.

Some of the ruins are now in a sorry state, having been bombed during the Vietnam war, swallowed up by the jungle and plundered for relics, but many are still definitive examples of Chenla architecture and sculpture. As a result, Sambor Prei Kuk is likely to be listed as a UNESCO world heritage site next year.

Yet despite the area’s historical significance, tourism to date has been a relative trickle.

About 600 to 700 tourists visit every month in the high season, but as few as 100 visit each month in the low season, according to Sem Norm, chief of Sambor Prei Kuk Conservation and Development Community.

He hopes the Isanborei community tourism project can change that.

“If tourists come here our local people will get income. So we want people living in this area to keep up conservation and develop eco-tourism projects – to take care of the environment, forestry and culture.”

The concept of community tourism in Sambor Prei Kuk was first introduced in 2005, when GTZ teamed up with private-sector partners to develop a range of tourist services including community guides, bicycle hiring, handicrafts, catering, traditional Khmer dance performances and ox-cart rides.

Prom Visal, GTZ’s local economic development coordinator, said the recent partnership with Khiri Reach focused on improving the quality of services, such as training local caterers to improve food and hygiene standards. They have also set up a website to promote the area and established homestays, which Prom Visal said would encourage tourists to stay in the area for longer.

map

 Fact box
  • Location Sambor Prei Kuk consists of seven villages scattered around the ancient temple city of Isanapura.
  • History The city was the capital of the Chenla kingdom from the seventh century until the rise of Angkor, and could be listed as a UNESCO world heritage site next year. 
  • Travel Visitors can get a ride to the temples from the Tourist Transport Association of Kampong Thom. 
  • Provincial draw Provincial tourism figures show 200,328 domestic tourists and 10,191 international tourists visited Kampong Thom province in the first nine months of this year.
  • Visitors An average of 600 to 700 tourists visit Sambor Prei Kuk every month in the high season.

An ancient temple is enveloped by a tree. Photo by: Matthew Backhouse

I hope that in the near future I will get more income to support my family… to send my three children to university.

“Sometimes they just come and see the temples and go, so there are no other benefits to the community. That’s why we try to build the capacity for them,” he said.

Infrastructural improvements are set to follow. Kampong Thom deputy governor Uth Sam An said at the official launch of Sambor Prei Kuk’s tourism services last week that the government would begin construction of a sealed road between Kampong Thom and Sambor Prei Kuk next year.

101123_8cHe said community tourism in the area would encourage more visitors to see a new side of Cambodia that was different to existing destinations such as Angkor Wat, Phnom Penh and Sihanoukville.

“Eco-tourism has much potential to create more jobs for local people and improve their living conditions,” he said.

But some domestic tourism operators have cautioned against pinning too much hope on sustainable tourism initiatives.

Speaking at the launch of the Responsible Travel Cambodia project in September, some operators said sustainable tourism products ranked low in most travellers priorities.

The success of community-driven projects was also dependent on offering adequate support to the locals who operated them.

Stephanie Deubler, junior advisor for the GTZ’s private sector promotion project, said that was why her organisation had chosen to partner up with the private sector.

“Like that, you can guarantee the ongoing sustainability of the project.

“If the private sector is already interested, chances are they will continue even when you are not here anymore,” she said.

Khiri Reach representative Oum Linda said they were committed to helping out the residents of Sambor Prei Kuk.

“We have extended the project to promote tourism activities with the overall goal of reducing poverty in the commune,” she said.

“We want to protect this community and the site, and to sell tourism-related services to tourists in order to generate income in rural areas.”

For more information on Sambor Prei Kuk and the Isanborei community tourism project, visitwww.smaborpreikuk.com

Kampong Thom temples next on UNESCO wish list

5-Sambor-Prei-Kuk-complex

A temple in Kampong Thom province’s Sambor Prei Kuk complex, which will likely be Cambodia’s next World Heritage Site. Hong Menea (Mon, 13 January 2014) 

Phnom Penh Post: Kampong Thom’s Sambor Prei Kuk temple complex will be the next Cambodian site nominated for inclusion on UNESCO’s World Heritage List, Deputy Prime Minister Sok An announced yesterday at the 20th Congress of the Indo-Pacific Prehistory Association (IPPA).

The seventh-century complex, which predates Angkor Wat by at least 200 years, was first submitted to UNESCO as part of a tentative list of Cambodian sites in 1992, but its inclusion on the body’s official World Heritage List has been stalled in recent years.

Government spokesman Ek Tha was unable to say yesterday what changes, if any, had been made to the management plan for Sambor Prei Kuk, but said the bid will likely be submitted “later this year, or early next year”.

“I think for Sambor Prei Kuk, I do not see any difficulty at all” in securing inclusion on the list, Tha said. “The cultural aspect is there; preservation is there; the management plan, we’re working on it.”

“I’ve been to that temple in December 1999,” he continued. “I can tell you, it’s amazing. It’s a marvellous historical temple hiding in a big jungle. I thought Angkor Wat is amazing to me, but I was thrilled to see Sambor Prei Kuk.”

According to Tha, the government hopes that inscription on the World Heritage List will help “mobilise donations” to contribute to the restoration of the temple complex and to foster the development of sustainable tourism at the site.

Cambodia already has two sites included on the UNESCO list – Angkor, which was inscribed in 1992, and Preah Vihear temple, which was inscribed in 2008.

Phnom Penh’s Most Famous Urban Planner Sees a City on the Verge of Collapse

Article from Nextcity

Phnom Penh | 12/31/2013 11:35am | 2

DANIEL OTIS | RESILIENT CITIES

PhnomPenhMolyvann

Vann Molyvann in his home. Photo credit: Daniel Otis

You can still see Vann Molyvann’s signature everywhere. It’s on the Angkor-inspired tower of theIndependence Monument, the leafy grounds of the Royal University of Phnom Penh and in the breezy crosshatched walls of the immense National Sports Complex. You can see it too in the White and Grey Buildings – large cubist apartment complexes that were Cambodia’s first public housing projects. Renovated beyond recognition, the Grey Building currently houses offices, and whereas the White Building was once surrounded by manicured gardens, vegetation now sprouts from the cracks of a weather-stained vertical patchwork slum known for its drug dens, brothels and artists.

“It’s difficult to sit and watch the destruction of my children,” 87-year-old Molyvann says as we sit in the impressive Phnom Penh mansion he designed for himself in the 1960s. “Phnom Penh no longer has any development plan.”

Molyvann is Cambodia’s most important modern architect and urban planner. Born in rural Kampot province in 1926, he was sent to Paris to study law at the age of 20. Once there, he quickly shifted his focus to architecture, and soon after returning to Cambodia in 1956 he was made the country’s state architect and head of public works.

This was Cambodia’s Golden Age, an era of prosperity and cultural vibrancy that started with the euphoria of gaining independence from France in 1953 (Cambodia had mostly existed as a vassal state since a Thai conquest in the 15th century) and began to end when the Vietnam War spilled across its borders. Throughout this period, the late King Norodom Sihanouk ruled Cambodia as a (mostly) benevolent dictator intent on developing his poor rural kingdom. To accomplish this, promising young Cambodians like Molyvann were given scholarships to study abroad. Upon their return, many were granted high government positions.

“We were given carte blanche to design scores of buildings,” Molyvann reminisces. His voice is deep and assertive – rather incongruent with his now-frail frame – and he frequently opts to answer questions by reading from the well-worn French, English and Khmer books (his and others’) that he’s piled high on his kitchen table for our interview.

“The flurry of building mirrored the post-colonial mood,” he reads.

Through Sihanouk’s patronage, Molyvann spent nearly fifteen years transforming Phnom Penh from a sleepy colonial backwater into a modern Asian metropolis. Adding to the legacy of French colons – who had built schools, hotels, public offices, tree-shaded boulevards, the city’s grand villas and the royal palace – Molyvann oversaw the construction of a new airport, sewers, dykes, parks, offices, universities, factories, hospitals, mansions, theaters and public housing. His designs embodied what became known as the New Khmer Architecture, a style that adapted modernist aesthetics and materials to Cambodia’s tropical climate while employing both vernacular and Angkorian motifs. In terms of urban planning, Molyvann says he was inspired by the concepts of the Garden City and La Ville Radieuse, and the intricate water management systems commissioned by medieval Cambodian kings. Phnom Penh’s area increased twofold under Molyvann’s stewardship, and between 1962 and 1970 its population grew from 400,000 to more than one million.

PhnomPenhMolyvann2

Independence Monument in Phnom Penh. Photo credit: Christian Haugen via Flickr

Cambodia’s Golden Age would come to an abrupt end with a pro-U.S. coup d’état in 1970. Molyvann fled to Europe in 1971. Upon returning to Cambodia in 1991, the architect was aghast to see how two decades of conflict, neglect and greed had gutted a city that was once known as “the Pearl of Asia.”

For a brief period, Molyvann headed the APSARA Authority, an organization that is supposed to manage and protect Cambodia’s famed Angkor Archaeological Park. He was sacked in 2001 at Prime Minister Hun Sen’s request after speaking out against damaging tourism developments at the site. Since then, Molyvann has devoted himself to writing and academia (he received his PhD in 2008), and has become one of the most prominent critics of the current Cambodian government’s urban development agenda.

“Mid-century buildings survived the Khmer Rouge only to be endangered now by the short-sighted development of Hun Sen,” Molyvann reads. He pushes aside the book. “Everything now is completely freehand.”

Throughout the city, historically significant buildings are being torn down in order to make way for new shops, offices and houses. Even the National Sports Complex, which Molyvann considers to be his greatest accomplishment, was leased to a Taiwanese firm in 2000. Most of its sprawling grounds are now being readied for a large commercial and residential development, and in the process, the main stadium’s Angkor-inspired drainage system has been filled with cement, causing the area around it to become swamped in the rainy season.

In a way, what’s happened to the stadium epitomizes the Cambodian government’s failure to deal with the city’s greatest environmental challenge: water. For half the year Phnom Penh is inundated with monsoon rains that flood its surrounding farmland, while during the other half of the year, the region is dusty and dry.

“The history of Phnom Penh,” Molyvann says, “is working with and fighting against water.”

The city, he says, has now expanded well beyond a concentric ring of dykes that was commissioned more than four decades ago. Compounding this, Phnom Penh’s few remaining lakes, which act as natural storm-water reservoirs, are in the process of being filled as a matter of real estate speculation. Throw inept drains into the mix, and Phnom Penh has become incredibly vulnerable to flooding. A major tropical storm, Molyvann says, could absolutely devastate the city.

“We would fill lakes too, but we would do it precisely,” Molyvann says. Those that remained, he claims, were purposefully left to collect floodwater. “Prime Minister Hun Sen rejects all of the plans that have been designed.” When I ask him why, his answer is simple: “To sell the land.”

According to Molyvann, the city is growing uncontrollably, having doubled in population to more than two million since the mid 1990s. Moreover, with absolutely no zoning rules in effect, factories can now be found abutting residential areas. A lack of public transportation means that the pothole-riddled streets of this rapidly sprawling low-rise city are increasingly congested with traffic.

In 2003, Molyvann published Modern Khmer Cities, a book he describes as his “political manifesto.” In it, he traces the histories of Cambodia’s three most important municipalities – Siem Reap, Sihanoukville and Phnom Penh – and offers prescriptions for their future development. Molyvann’s recommendations for Phnom Penh are varied. First and foremost, he says, the city must put an end to all ad hoc development by creating and implementing a master plan. If Molyvann were to have his way, Phnom Penh’s lakes and canals would no longer be filled, new dykes would be built around the city, mass transportation would be created, students would again be sent abroad and then given government jobs, and stringent zoning regulations would be put into effect to create self-sustained neighborhoods. Molyvann would also like to see the city expand southward along the built-up banks of the Bassac River, instead of east into flood-prone plains. If such actions are not taken immediately, Molyvann says, Phnom Penh’s future will be characterized by chaos, congestion, flooding and poverty.

“There will be slums everywhere, like la favela in Rio de Janeiro,” Molyvann says. “The Khmer people are very resilient. We have been attacked and swallowed by other countries, but our culture was never completely destroyed.” But as long as Cambodia’s ruling party (which has controlled the country since 1979) remains in power, Molyvann believes that nothing in Phnom Penh will change for the better. “I have no hope that we can survive this time.”

%d bloggers like this: