រឿង​​​កូ​រ​សមុ​ទ្ទទឹ​កដោះ​ក្នុងរជ្ជ​កាល​ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៤

វិទ្យុអូស្ត្រាលី៖ លោក​អ្នក​នាង​ជាទីមេត្រី ​នៅ​​សប្តាហ៍​កន្ល​ទៅ​នេះ ​ក្នុងបទ​សន្ទនា​មតិ​សម្រាប់​នាទី​​វិទ្យា​សាស្រ្ត​លោក​អ្នក​​បាន​​ស្តាប់​ ការ​​ពន្យល់​របស់​លោក​ចិន្ត ​ច័ន្ទរតនា​ បណ្ឌិត​ផ្នែក​បុរាណ​​វិទ្យា ​និង​សិល្បៈ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ​អំពីអក្សរ​សិល្ប៍​​ខ្មែរ​ដោយ​បាន​លើក​យក​រឿង​រាម​កេរ្តិ៍មក​អធិប្បាយ។​

This photo is one of the temple in Koh ker

ក្នុង​ការ​អធិប្បាយ​នោះ​​លោក​បាន​រៀបរាប់​អំពីរឿង​រាមកេរ្តិ៍ក្នុង​ រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៤ ​ដោយ​លោក​ផ្តល់​យោ​បល់​ថាសាច់​រឿងរាមកេរ្តិ័​ផ្តោតជា​សំខាន់ទៅលើ​ជីវភាព​រស់ ​នៅរបស់​មនុស្ស​។​ហើយ​នៅ​​ថ្ងៃនេះ ​លោក​​បណ្ឌិត​​ចិន្ត ច័ន្ទ​រតនា​ អធិប្បាយ​អំពី​រឿង​​កូរសមុទ្ទទឹកដោះ ​ដែល​ជា​រឿង​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​​រឿង​​សំខាន់​ដទៃទៀត ដែល​គេ​ឃើញមាន​រូបចម្លាក់អំពី​រឿងនេះ​តាម​ជញ្ជាំង​នៃ​​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត។

លោក ​បណ្ឌិត​ឲ្យដឹង​ថា​​រឿង​​កូរ​សមុទ្ទ​ទឹកដោះ​​បង្ហាញ​អំពី​សេចក្តី​ប្រឹង​ ប្រែង​ព្យាយាម​​ដើម្បី​​បាន​សម្រេច​អ្វី​មួយ។​​ក្នុង​សាច់​រឿងនោះ បាន​បង្ហាញថា​​អ្វីៗ ទាំងអស់​មិន​មែន​បាន​មក​ដោយ​ងាយៗ​នោះ​ទេ ​ត្រូវ​តែមាន​ការ​ព្យាយាម​តស៊ូ។

រឿងកូរ​សមុទ្ទ​ទឹក​ដោះ​នេះ ​​ត្រូវ​បាន​​ក្រសួង​​វប្បធម៌​​និង​​វិចិត្រ​សិល្បៈរបស់​ប្រទេស​​កម្ពុជា ​យកទៅ​​សំដែង​ជា​ញឹក​ញាប់រាល់​ពេល​មាន​​មហោស្រពធំៗ​ជា​ពិសេស​នៅ​​តំបន់​ អង្គរ​កាលពី​​ប៉ុន្មាន​​ឆ្នាំមុន​រហូត​មកដល់​ពេល​​បច្ចុប្បន្ននៅតែមាន​​ ការសម្តែង ​។ តើមូលអ្វី?​ ​សូម​តាម​​ដាន​ស្តាប់ការ​បក​ស្រាយ​របស់​​លោក​​បណ្ឌិត ចិន្ត ​ច័ន្ទ​​រតនា​​ដូច​តទៅ៕

Advertisements

រកឃើញតំបន់ពាងបុរាណថ្មីមួយទៀតនៅជួរភ្នំក្រវាញ

រកឃើញតំបន់ពាងបុរាណថ្មីមួយទៀតនៅជួរភ្នំក្រវាញភាគខាងត្បូង

ត្រពាំងរូង៖ ថ្មីនេះៗសហគមន៍អេកូទេសចរណ៍ត្រពាំងរូងស្រុកកោះកុង ខេត្តកោះកុង បានកំណត់តំបន់​ទាក់ទាញថ្មីមួយ​ទៀតបន្ថែមលើ​ធនធាន​ធម្មជាតិក្នុងជួរភ្នំក្រវាញ​ភាគខាងត្បូង​ដែលបានរកឃើញកន្លងមក និងកំណត់​នៅចូល​ទៅក្នុងផែន​ទីទេសចរណ៍​សហគមន៍។

តំបន់នោះត្រូវបាន​គេអះអាងថា​ជាតំបន់ពាងបុរាណ។ វាបានត្រូវរកឃើញ​ក្នុងឆ្នាំ២០០៩​ដោយ​ក្រុម​រុករកមួយក្រុមដែលសំដៅការអភិឌ្ឍន៍តំបន់អេកូទេសចរណ៍ត្រពាំងរូង។

ancient jars

ទាក់ទងនឹងពាងបុរាណនេះ លោកគុណ សាវុធ ប្រធានសហគមន៍អេកូទេសចរណ៍ត្រពាំងរូង បាន​ប្រាប់អោយដឹងថា វាមានចំងាយ​ពីភូមិត្រពាំងរូងចូល​ព្រៃជ្រៅឬទៅ​តាមផ្លូវទឹក​ព្រែកស្ទឹង​អារ៉ែងដ៏វែងឆ្ងាយ។ វាចំណាយសរុបគិតតាមចំនុចជីភីអេស ៦៧គីឡូម៉ែត្រពីភូមិត្រពាំងរូង។

លោក ផែន ដែន ជាសមាជិកក្រុមរុករកនោះបានជម្រាបអោយដឹងផងដែរថា ពាងបូរាណ​នេះយើងបានកំណត់ថាជាតំបន់ពាងបុរាណថ្មីដ៏ទាក់ទាញមួយផងដែរមិនចាញ់តំបន់អេកូទេសចរណ៍​នៅជីផាតទេ។ ប៉ុន្តែ គេរកឃើញពាងតែ​ចំនួន៥ ប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុង​តំបន់ពាងបុរាណដ៏កម្រមួយនេះ​។ លោក​សង្ឃឹមថានឹងមានអ្នកទេសចរទៅលេង នៅតំបន់ ត្រពាំងរូងនេះកាន់តែ​ច្រើន។ សូមជម្រាប​ថា ពាងបុរាណនេះ ពុំទាន់មានក្រុមអ្នកវិភាគភាជន៍ជំនាញណាមួយ​បានមកវិភាគ​ដូចពាង​បុរាណ​នៅជីផាតឡើយ។ ប៉ុន្តែ មូលហេតុដែលនាំអោយ អ្នកសហគមន៍ត្រពាំងរូងកំណត់ថាជាពាងបុរាណនោះ ដោយសារតែ​ពាងទាំងនេះ មានសណ្ឋានដូចគ្នាបេះបិតនឹងពាងបុរាណនៅភ្នំប៉ែល ក្នុងឃុំជីផាត។​

បុរសម្នាក់ដែលជាអតីតកងទ័ពខ្មែរក្រហម ហើយមានមូលដ្ឋាននៅម្តុំនោះក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ និង៩០ បាននិយាយថា  កងទ័ពខ្មែរមានច្រើនណាស់នៅម្តុំនោះ ប៉ុន្តែយើងមិនដែលបានប្រទះពាងទាំងនេះទេ។

ពាងបុរាណនេះ ភាគច្រើនបាក់បែក ហើយកប់ទៅក្នុងដី លើចង្កេះភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ ជម្រាលភ្នំ​ ៤០ម៉ែត្រ។ តំបន់នេះស្ថិតនៅលើល្អាងក្បាលស្ទឹងអារ៉ែង ដែលជាចំនុចប្រសព្វស្ទឹងតូច៣ ដែល​អ្នកស្រុកភាគច្រើនកំណត់ឈ្មោះថា “អូរចែកដី” ដោយសារតែទីនេះ ស្ថិតនៅជាតំបន់ដ៏អាថ៏កំបាំង និងមានសណ្ឋានដីចែកដាក់ពីគ្នាគឺ ដីមួយផ្នែកខាងពាងបុរាណគឺជាប្រភេទដីក្រហម ចំណែកឯផ្នែកខាងក្រោមជាប្រភេទដីខ្មៅ។

ដោយ ទី ធាវី (កេរដំណែលខ្មែរ)

សៀវភៅ “រាជធានីកោះកេរ និង​ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤” មាន​លក់នៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិហើយ

ទីបំផុត​ សៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា “រាជធានីកោះកេរ​ និង​រាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤, ប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និង​បុរាណវិទ្យា​ – Le site de Koh Ker et le r—gne de Jayavaraman IV, Histoire, art et arch–ologie ជាភាសាបារាំង ត្រូវបោះពុម្ព និង​ដាក់ជាផ្លូវការនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ និង​គេ​ហទំព័រ កាលពី​ថ្ងៃទី ០៣ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ២០១២​  ដោយរោង​ពុម្ព Presses Acadmiques Francophones នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។
អាល្លឺម៉ង់៖ សៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា “រាជធានីកោះកេរ និងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤, ប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យា” គឺជាស្នាដៃដំបូងគេរបស់លោកបណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា ប្រធានក្រុមស្ថាបនិកមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ ដែលត្រូវបានរោងពុម្ពរបស់ប្រទេសលោកខាងលិចមួយនេះ បានជ្រើសរើសបោះពុម្ពជាសាធារណៈ ក្នុងចំណោមនិក្ខេបបទបញ្ចប់ថ្នាក់បណ្ឌិតចំនួន ៦ (ដែលសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យានៅប្រទេសកម្ពុជា) របស់សាកលវិទ្យាល័យស៊័រប៊ន ប៉ារីស៍ (Université Sorbonne Nouvelle-Paris 3) កាលពីចុងឆ្នាំ ២០១១ និង​ដើមឆ្នាំ ២០១២ កន្លងទៅនេះ។

Mr. Quang Duc Ta, lives in Paris, with the book of Koh Ker
នៅក្នុងសៀវភៅដែលមានកម្រាស់ ៥៩៦ ទំព័រ និងសរសេរជាភាសាបារាំងនេះ អ្នកនិពន្ធបានបង្ហាញអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ទិដ្ឋភាពសង្គម សាសនា ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត ផ្លូវគមនាគមន៍ អក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម សិលាចារឹក បដិមាសាស្ត្រ និងរឿងរឿងរ៉ាវជាច្រើនដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅក្នុងស.វទី១០នៃគ.ស ជាពិសេសគឺក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ និងរាជធានីរបស់ព្រះអង្គឈ្មោះ ឆោក គគីរ (ព្រៃគគីរ) ឬ លឹង្គបុរៈ (កោះកេរ)។ ជាងនេះទៅទៀត អ្នកនិពន្ធក៏បានបង្ហាញផងដែរនូវសមត្ថកម្មមួយចំនួនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមូលហេតុនៃការផ្លាស់រាជធានីរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ពីតំបន់អង្គរទៅតំបន់កោះកេរ នៅក្នុងឆ្នាំ៩២១ នៅក្នុងការកសាងពង្រីកទីក្រុងទៅតាមដំណាក់កាលនីមួយៗ ដោយការសិក្សានេះ គឺផ្នែកលើការវិភាគទិន្នន័យនៃការស្រាវជ្រាវចុងក្រោយបំផុត ដែលធ្វើឡើងអ្នកនិពន្ធ ព្រមទាំងស្ថាប័នដ៏ទៃទៀតដូចជា៖ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ អាជ្ញាធរអប្សរា សាលាបារាំងចុងបូព៌ា ក្រុមស្រាវជ្រាវរបស់ជប៉ុន និងហុងគ្រីជាដើម។ល។
សៀវភៅនេះ គឺជាសមិទ្ធិផលដ៏ថ្មីស្រឡាងមួយទៀតនៃការស្រាវជ្រាវរបស់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយមួយរូប ស្តីអំពីប្រវត្តិរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ និងរាជធានីកោះកេរ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជំនាន់មុនបានប្រសិទ្ធនាមព្រះអង្គ (ជ័យវរ្ម័នទី៤) ថាជា “ស្តេចជ្រែករាជ្យ” ហើយគេហាក់ដូចជាបានបំភ្លេចចោលទាំងអស់ នូវស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គដែលបានកសាងនៅក្នុងរាជធានីកោះកេរ ក្នុងរយៈពេលជាង២០ឆ្នាំ (៩២១-៩៤១)។ យោងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវ អ្នកនិពន្ធបានអះអាងថា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ គឺមិនមែនជាស្តេចជ្រែករាជ្យ ដូចអ្វីដែលគេបានពោលពីជំនាន់មុនឡើយ។
Mr. Harald Grebner and his son, lives in Germany, with the book of Koh Kerការសិក្សារបស់អ្នកនិពន្ធនៅក្នុងសៀវភៅនេះគឺបែងចែកជាបួនជំពូក៖ ទី១ គឺសិក្សាទៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសកម្ពុជានៅក្នុងស.វទី១០ និងប្រវត្តិរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤។ ទី២ គឺរៀបរាប់អំពី ស្ថាបត្យកម្មដែលបានកសាងនៅក្នុងរាជធានីកោះកេរ និងដំណាក់កាលនៃការពង្រីកទីក្រុងនាសម័យនោះ។ ទី៣ គឺសិក្សាទៅលើសិល្បៈ និងការតុបតែងលំអស្ថាបត្យកម្មនៅលើប្រាសាទនៅក្នុងរចនាបថកោះកេរ ចំណែកឯជំពូកចុងក្រោយគឺផ្តោតទៅលើបដិមាសាស្ត្រ នៅក្នុងរចនាបថកោះកេរ។

សៀវភៅស្តីពីកោះកែរ​ និង​ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤នេះ នឹងមានបោះពុម្ពផ្សាយជាភាសាខ្មែរ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ ខាងមុខនេះ សម្រាប់ជាប្រយោជន៍ដល់កូនចៅខ្មែរជំនាន់ក្រោយ ដែលចង់សិក្សាស្វែងយល់អំពីប្រវត្តិរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ និងរាជធានីកោះកេរ។

 

គួរ​រំលឹកផងដែរ​ថា​ តំបន់កោះកែរ ឬ​កោះកេរ បច្ចុប្បន្នគឺស្ថិតនៅក្នុង​ភូមិ កោះកេរ ឃុំស្រយ៉ង់ជើង ស្រុកគូលេន​ ខេត្ត​ព្រះវិហារ នៅ​ភាគខាងជើងក្រុងសៀមរាប (ចម្ងាយប្រហែល​ ១២០ គ.ម) តាមបណ្តោយផ្លូវពីដំដែកឆ្ពោះទៅកាន់ស្រុកគូលេនខេត្តព្រះវិហារ។ នៅទីនេះ យើង​ឃើញមានសំណល់ប្រាសាទធ្វើពីឥដ្ឋ ថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម (ចំនួន​ជាង​ ៧០) និង​ទីទួលបុរាណជាច្រើន ព្រមទាំងរហាល និងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រផ្សេងៗទៀត។ ប្រាសាទសំខាន់ៗរួមមាន ប្រាសាទធំ ប្រាង្គ (រាងជា​ពីរ៉ាមីត ៧ថ្នាក់) ប្រាសាទក្រហម ចិន ច្រាប បេង​ ខ្នា ស្រឡៅ ក្រចាប់ ដំរី ប្រាំ នាងខ្មៅ និងប្រាសាទលឹង្គជាដើម។ល។ អស់រយៈកាលជាងពីរទសវត្សរ៍ក្រោយពីការដួលរលំនៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥-១៩៧៩) តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈនៅក្នុង គំរោងសម្រាប់ការការពារ និងអភិរក្សតំបន់កោះកែរនៅខេត្ដព្រះវិហារ ដោយសហការជាមួយអង្គការយូណេស្កូ និងដៃគូរអភិវឌ្ឍនផ្សេងទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ កោះកែរបានក្លាយជាតំបន់ទេសចរណ៍ ដោយទទួលបានការវិនិយោគពីក្រុមហ៊ុនឯកជនក្នុងស្រុកមួយសម្រាប់បម្រើដល់វិស័យនេះ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ផ្លូវធ្វើដំណើរពីតំបន់អង្គរទៅកាន់កោះកែរត្រូវបានកសាង និងជួសជុលឡើងវិញហើយក្រុមដោះមីននៃអាជ្ញាធរជាតិសំអាតមីនកម្ពុជា ហៅកាត់ថាស៊ីម៉ាក់ ក៏បានចាប់ផ្ដើមការងារដោះមីននៅក្នុងតំបន់កោះកែរទាំងមូល។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ តំបន់នេះត្រូវបានកំណត់ជាតំបន់រមណីយដ្ឋានប្រវត្ដិសាស្ដ្រ និងជាសម្បត្ដិបេតិកភណ្ឌជាតិដោយព្រះរាជក្រឹត្យ ដែលគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដីជាង ៩ គីឡូម៉ែត្របួនជ្រុង ដែលបច្ចុប្បន្នគ្រប់គ្រងដោយអាជ្ញាធរអប្សរា។
—————————
អំពីប្រវត្តិរបស់អ្នកនិពន្ធ៖
លោកបណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា កើតនៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨០ នៅរាជធានីភ្នំពេញ។ លោកបានសិក្សានៅមហាវិទ្យាបុរាណវិទ្យា សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ និងបានបញ្ចប់ថ្នាក់បរិញ្ញាផ្នែកបុរាណវិទ្យា នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ លោកបានទទួលអាហារូបករណ៍ពីស្ថានទូតបារាំង ទៅបន្តការសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិតផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសិល្បៈអាស៊ីអាគ្នេយ័ នៅសាកលវិទ្យាល័យស៊័រប៊ន ប៉ារីស៍ (Université Sorbonne Nouvelle-Paris 3) ហើយនៅថ្ងៃទី ១៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១១ លោកបានការពារបញ្ចប់និក្ខេបបទថ្នាក់បណ្ឌិតផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសិល្បៈអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (លោកគឺជានិស្សិតខ្មែរដំបូងគេ ដែលបានទទួលសញ្ញាប័ត្រថ្នាក់បណ្ឌិតពីសាកលវិទ្យាល័យស៊័រប៊ន ប៉ារីស៍ (Université Sorbonne Nouvelle-Paris 3) គិតចាប់តាំងពីពេលចប់​  សង្គ្រាម ១៩៧៥-១៩៧៩។ បច្ចុប្បន្នលោកគឺជាមន្ត្រីរាជការបម្រើការងារនៅក្នុងវិមានរដ្ឋសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, ជាសាស្ត្រាចារ្យនៅផ្នែកវប្បធម៌ខ្មែរ ប្រវត្តិសិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យា នៅក្នុងសាកលវិទ្យាល័យហ្សាម៉ាន់ នាទីក្រុងភ្នំពេញ។ ជាងនេះទៅទៀត លោកគឺជាប្រធានក្រុមស្ថាបនិកនៃមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ ដែលធ្វើការក្នុងបេសកកម្មលើកស្ទួយ ថែរក្សា ការពារសម្បត្តិបេតកភណ្ឌជាតិខ្មែរ។

 

(ដោយកេរដំណែលខ្មែរ – រូបថត គម្រូសៀវភៅ “រាជធានីកោះកេរ និងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ដែលទើបនឹងបោះពុម្ពផ្សាយនៅថ្ងៃទី ៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១២ ដោយរោងពុម្ពនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់)។ បើលោកអ្ន្កកមានបំណងចង់ទិញសៀវភៅ សូមចូលទៅកាន់គេហទំព័រនេះ www.morebookds.de

(https://www.morebooks.de/store/fr/book/le-site-de-koh-ker-et-le-r%C3%A8gne-de-jayavarman-iv/isbn/978-3-8381-8928-4)

ឬគេហទំព័រ http://www.amazon.fr http://www.amazon.fr/site-Koh-Ker-r%C3%A8gne-Jayavarman/dp/3838189280/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1347857742&sr=8-1

Le site de Koh Ker et le règne de Jayavarman IV

Histoire, art et archéologie

Presses Académiques Francophones (2012-09-03)

ISBN-13: 978-3-8381-8928-4

ISBN-10: 3838189280

EAN: 9783838189284

Book language: French

Blurb/Shorttext:

Le règne de Jayavarman IV est traditionnellement associé au site de Koh Ker dans l’histoire du Cambodge ancien. Ce souverain aurait abandonné la capitale angkorienne pour installer le siège de son pouvoir (921-941) à quelque cent vingt kilomètres plus à l’est, dans un lieu certainement peu peuplé – Chok Gargyar –, connu aujourd’hui sous le nom de Koh Ker. A sa mort et son fils, Harsavarman II, vers 944, son successeur Rājendravarman réinstalle la capitale à Angkor sans qu’on puisse vraiment expliquer ce retour : Koh Ker, dès lors abandonné par les rois,semblerait n’avoir pas survécu à cet abandon. Cependant, le nombre, l’importance et la diversité des monuments de la capitale de Jayavarman IV dépassent la période de règne et de construction de ce monarque. Il est donc permis d’admettre que l’abandon total – et immédiat – de Koh Ker par la population, après la disparition du roi, est peu vraisemblable. Son existence, au-delà des deux décennies de règne, semble confirmée par le témoignage de certains monuments dits du « style de Koh Ker », construits loin de l’éphémère capitale, tels le prasat Kravan à Angkor ou le prasat Neang Khmau dans la province de Takeo…etc.

Publishing house: Presses Académiques Francophones

By (author) : Chanratana Chen

Number of pages: 596

Published on: 2012-09-03

Stock: In stock

Category: History of art

Price: 98.00 €

Keywords: histoire, Koh Ker, Jayavarman IV, art et archéologie.

ជំនួបរវាងប្រធានមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ និងអ្នកសរសេរអត្ថបទប្រវត្តិតំបន់ក្រវាញ

ភ្នំពេញ៖ កាលពីវេលាម៉ោង៤រសៀល ថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១២ កន្លងទៅនេះ លោក ចិន្ត ច័ន្ទរតនា

ប្រធានមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ និង លោក ទីធាវី អ្នកសរសេរអត្ថបទប្រវត្តិតំបន់ភ្នំក្រវាញ

បានណាត់ជួបគ្នានៅ Brown Coffee រាជធានីភ្នំពេញ។​ ក្នុងជំនួបគ្នានោះ លោក ចិន្ត ច័ន្ទរតនា

បានស្នើរសុំអោយលោកទី ធាវី ចូលរួមសកម្មភាពទស្សនាវដ្តីកេរដំណែលខ្មែរ

ចងក្រងអត្ថបទស្រាវជ្រាវបន្ថែមទៀត សំរាប់កេរដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរទុកសម្រាប់ជាទន់រៀនសូត្រដល់

កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ ក៏ដូចជាបង្ហាញពីវប្បធ៌ម ទំនៀមទម្លាប់ ដ៏សម្បូរបែបនៃ

ប្រពៃណីតំបន់និមួយៗក្នុងប្រទេសកម្ពុជាអោយអន្តរជាតិបានស្ញើបស្ញែងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះ។

Professors and Students of Archaeology

ក្នុងជំនួបនេះដែរលោកទី ធាវី បានសន្យាយល់ព្រមចូលរួមយ៉ាងសប្បាយចិត្ត និងបានផ្តល់ជាគំនិតអភិវឌ្ឍន៍

ដោយមានប្រសាសន៍យ៉ាងដូច្នេះថា ‘ជាចាំបាច់ យើងគប្បីត្រូវរៀបចំរចនាសម្ពន្ធ និងលក្ខខន្តិកៈអោយច្បាស់លាស់។

អ្វីដែលជាបទពិសោធន៍របស់ខ្ញុំនោះ គឺចាំបាច់ត្រូវពិនិត្យមើលថាតើក្រុមរបស់យើងមានឆន្ទៈប៉ុណ្ណា

ហើយក្រុមនេះមានជំនាញយ៉ាងណាដែរ។ អ្វីដែលសំខាន់គឺគ្រឹះធនធានមនុស្ស ចៀសវាងបង្កើតហើយបែរជាបរាជ័យទៅវិញ។’

សូមជំរាបថា មូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរពុំទាន់មានជំនួយទ្រង់ទ្រាយធំដុំនៅឡើយទេ។

អ្វីដែលអ្វីទស្សនាវដ្តីមួយនេះបានបោះពុម្ភលើកទី១បាននោះ គឺដោយក្រុមស្មគ្រចិត្ត បានស្រាវជ្រាវ និងសរសេរ

ដោយពុំគិតកម្រៃឡើយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតសកម្មភាពកន្លងមកបានប្រមូលថវិកាខ្លះៗផងដែរតាមរយៈបញ្ចាំងភាពយន្តរឿង

ឃ្លាតទៅសែនឆ្ងាយ និងបានចំណូលទុកសម្រាប់ទ្រទ្រងសម្មភាពកេរដំណែរខ្មែរមួយនេះ។ នេះបើតាមលោក ចិន្ត ច័ន្ទរតនា

មានប្រសាសន៍អោយដឹងក្នុងជំនួបនោះ។

ចុងក្រោយ ជំនួបដ៏មានន័យនេះ បានកំណត់ការណែនាំសមាជិកក្រុមកេរដំណែល នៅខណៈប្រហែលជាចុងខែកញ្ញាខាងមុខនេះ។

សង្ឃឹមថាប្រិយមិត្តទាំងអស់នឹងបានចូលរួមចំណែកជាវិភាគទានទោះជាគំនិតឬថវិកាក្តី

ដើម្បីអោយក្រុមកេរ្តិដំណែលខ្មែរមួយនេះមានលទ្ធភាពស្រាវជ្រាវនិងចងក្រងប្រវត្តិគ្រប់ទីតំបន់នៃរាជាណាចក្រកម្ពុជា

ដើម្បីអោយសមទៅនឹងបាវចនាទេសចរណ៍ថា ព្រះរាជាណាចក្រអច្ឆរិយៈ។

ដោយ ៖ ទី ធាវី

រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី៤​ និង​សម័យ​ក្រោយៗ​មក​ទៀត​

វិទ្យុអូស្ត្រាលី៖ លោក​អ្នក​នាង​ជាទីមេត្រី ​នៅ​​សប្តាហ៍​កន្ល​ទៅ​នេះ ​ក្នុងបទ​សន្ទនា​មតិ​សម្រាប់​នាទី​​វិទ្យា​សាស្រ្ត​លោក​អ្នក​​បាន​​ស្តាប់​ ការ​​ពន្យល់​របស់​លោក​ចិន្ត ​ច័ន្ទរតនា​ បណ្ឌិត​ផ្នែក​បុរាណ​​វិទ្យា ​និង​សិល្បៈ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ​អំពីអក្សរ​សិល្ប៍​​ខ្មែរ​ដោយ​បាន​លើក​យក​រឿង​មហាភារតៈ​មក​អធិប្បាយ។​

ក្នុង​ការ​អធិប្បាយ​នោះ​​លោក​បាន​រៀបរាប់​មូល​ហេតុនាំឲ្យ​រឿង​​ មហាភារតៈក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៤ ​ដោយ​លោក​ផ្តល់​យោ​បល់​ថាសាច់​រឿង​មហា​ភារតៈ​ផ្តោតជា​សំខាន់​ទៅលើ​ផ្នែក​ ចម្បាំងរាំងជល់។​ហើយ​នៅ​​ថ្ងៃនេះ ​លោក​​បណ្ឌិត​​ចិន្ត ច័ន្ទ​រតនា​ អធិប្បាយ​អំពី​រាមកេរ្តិ៍នា​សម័យ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់ព្រះ​បាទ​ជ័យ​ វរ្ម័នទី៤។

លោក​បណ្ឌិត​ឲ្យដឹង​ថា​អក្សរសិល្ប៍​ក្នុង​រជ្ជកាល ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី៤​ ​​រឿង​រាម​កេរ្តិ៍មិន​មាន​ប្រជា​ប្រិយភាព​​ដូច​រឿង​មហា​ភារតៈទេ ​ប៉ុន្តែ​​រឿង​រាម​កេរ្តិ៍ ​នៅមាន​​ឈ្មោះក្នុង​​អក្សរ​សិល្ប៍ខ្មែរ​​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ។​

​តើ ​មូល​ហេតុអ្វី ​បាន​ជា​​រឿង​មហាភារតៈ​មិនមាន​​ឈ្មោះ​បោះ​​សំឡេង​ក្នុង​អក្សរ​សិល្ប៍​ខ្មែរ​ ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន?​ បែរ​ជារឿង​​រាមកេរ្តិ៍​ទៅវិញ។​

សូម​តាម​ស្តាប់​ការ​បក​ស្រាយ​របស់​បណ្ឌិត ​ចិន្ត ​ច័ន្ទ ​រតនា ​ដូចតទៅ​៕

Le site de Koh Ker et le règne de Jayavarman IV

DIMANCHE 9 SEPTEMBRE 2012

Le journal du Cambodge: CHEN Chanratana, le premier docteur Cambodgien en archéologie, histoire de l’art de l’Asie du Sud et du Sud-Est, l’UFR Orient et Monde arabe, Université Sorbonne-Nouvelle Paris III.
Thèse “Le site de Koh Ker et le règne de Jayavarman IV, Histoire, art et archéologie”.
 Deux mots sur Koh Ker  pour préparer une balade :
Koh Ker est un site d’Angkor au nord du Cambodge. Situé à 100 km au nord d’Angkor, il a été brièvement la capitale de l’empire khmer entre 928 et 944, Un grand nombre de temples ont été construits sous son règne.
Le site de Koh Ker est dominé par le Prasat Thom, un temple montagne de 30 mètres de hauteur élevé au-dessus de la plaine et de la forêt environnante. De très belles vues attendent le visiteur à la fin d’une montée aventureuse.

 

Le long du site de Koh Ker se trouve de nombreux prasat ou sanctuaires tour. Une paire d’entre eux ont un énorme linga sur un yoni et suffisamment spacieux pour contenir plusieurs personnes. L’écoulement de l’eau bénite après son passage sur le linga peut être vu sur le mur extérieur de l’un d’entre eux. Ailleurs, trois prasat l’un à côté de l’autre sont dédicacés à Brahma, Shiva et Vishnu. La majorité est entourée de bibliothèques et d’enceintes, plusieurs sont aussi ceints de douves. À cette époque les toits étaient faits de bois. Aujourd’hui, seuls les trous pour l’emplacement des poutres peuvent être vus dans les structures en pierres.

Pour ceux qui désirent mieux connaître le site et son roi, la lecture de la thèse me semble indispensable.

សៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា “រាជធានីកោះកេរ និងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤, ប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យា” ចេញលក់នៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិហើយ !!!

សៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា “រាជធានីកោះកេរ និងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤, ប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យា” ចេញលក់នៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិហើយ !!!

The book about “Koh Ker and King Jayavarman IV, History, art and archaeology” (in French version), is

 now available on international market and bookstores around the World…!
អាល្លឺម៉ង់៖ សៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា “រាជធានីកោះកេរ និងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤, ប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យា” គឺជាស្នាដៃដំបូងគេរបស់លោកបណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា ប្រធានក្រុមស្ថាបនិកមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ ដែលត្រូវបានរោងពុម្ពឈ្មោះ Presses Académiques Francophones – PAF នៅក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ជ្រើសរើសបោះពុម្ពជាសាធារណៈ ក្នុងចំណោមនិក្ខេបបទបញ្ចប់ថ្នាក់បណ្ឌិតចំនួន ៧ (ដែលសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យានៅប្រទេសកម្ពុជា) របស់សាកលវិទ្យាល័យស៊័រប៊ន ប៉ារីស៍ (Université Sorbonne Nouvelle-Paris 3) កាលពីចុងឆ្នាំ ២០១១ កន្លងទៅនេះ។
នៅក្នុងសៀវភៅដែលមាន ៥៩៨ ទំព័រ ដែលសរសេរជាភាសាបារាំងនេះ អ្នកនិពន្ធបានបង្ហាញអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ទិដ្ឋភាពសង្គម សាសនា ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត ផ្លូវគមនាគមន៍ អក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម សិលាចារឹក បដិមាសាស្ត្រ និងរឿងរឿងរ៉ាវជាច្រើនដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅក្នុងស.វទី១០នៃគ.ស ជាពិសេសគឺក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ និងរាជធានីរបស់ព្រះអង្គឈ្មោះ ឆោក គគិរ (ព្រៃគគីរ) ឬ លឹង្គបុរៈ (កោះកេរ)។ ជាងនេះទៅទៀត អ្នកនិពន្ធក៏បានបង្ហាញផងដែរនូវសមត្ថកម្មមួយចំនួនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមូលហេតុនៃការផ្លាស់រាជធានីរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ពីតំបន់អង្គរទៅតំបន់កោះកេរ នៅក្នុងឆ្នាំ៩២១ និងការកសាងពង្រីកទីក្រុងទៅតាមដំណាក់កាលនីមួយៗ ដោយការសិក្សានេះ គឺផ្នែកលើការវិភាគទិន្នន័យនៃការស្រាវជ្រាវចុងក្រោយបំផុត ដែលធ្វើឡើងអ្នកនិពន្ធ ព្រមទាំងស្ថាប័នដ៏ទៃទៀតដូចជា៖ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ អាជ្ញាធរអប្សរា សាលាបារាំងចុងបូព៌ា ក្រុមស្រាវជ្រាវរបស់ជប៉ុន និងហុងគ្រីជាដើម។ល។សៀវភៅនេះ គឺជាសមិទ្ធិផលដ៏ថ្មីស្រឡាងមួយទៀតនៃការស្រាវជ្រាវរបស់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយមួយរូប ស្តីអំពីប្រវត្តិរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ និងរាជធានីកោះកេរ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជំនាន់មុនបានប្រសិទ្ធនាមព្រះអង្គ (ជ័យវរ្ម័នទី៤) ថាជា “ស្តេចជ្រែករាជ្យ” ហើយគេហាក់ដូចជាបានបំភ្លេចនូវស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គដែលបានកសាងនៅក្នុងរាជធានីកោះកេរ ក្នុងរយៈពេលជាង២០ឆ្នាំ។ យោងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវ អ្នកនិពន្ធបានអះអាងថា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ គឺមិនមែនជាស្តេចជ្រែករាជ្យ ដូចអ្វីដែលគេបានពោលពីជំនាន់មុនឡើយ។ការសិក្សារបស់អ្នកនិពន្ធនៅក្នុងសៀវភៅនេះគឺបែងចែកជាបួនជំពូក៖ ទី១ គឺសិក្សាទៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសកម្ពុជានៅក្នុងស.វទី១០ និងប្រវត្តិរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤។ ទី២ គឺរៀបរាប់អំពី ស្ថាបត្យកម្មដែលបានកសាងនៅក្នុងរាជធានីកោះកេរ និងដំណាក់កាលនៃការពង្រីកទីក្រុងនាសម័យនោះ។ ទី៣ គឺសិក្សាទៅលើសិល្បៈ និងការតុបតែងលំអស្ថាបត្យកម្មនៅលើប្រាសាទនៅក្នុងរចនាបថកោះកេរ ចំណែកឯជំពូកចុងក្រោយគឺផ្តោតទៅលើបដិមាសាស្ត្រ នៅក្នុងរចនាបថកោះកេរ។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា សៀវភៅនេះនឹងមានបោះពុម្ពផ្សាយជាភាសាខ្មែរ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ ខាងមុខនេះ សម្រាប់ជាប្រយោជន៍ដល់កូនចៅខ្មែរជំនាន់ក្រោយ ដែលចង់សិក្សាស្វែងយល់អំពីប្រវត្តិរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ និងរាជធានីកោះកេរ។
—————————

អំពីប្រវត្តិរបស់អ្នកនិពន្ធ៖
លោកបណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា កើតនៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨០ នៅរាជធានីភ្នំពេញ។ លោកបានសិក្សានៅមហាវិទ្យាបុរាណវិទ្យា សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ និងបានបញ្ចប់ថ្នាក់បរិញ្ញាផ្នែកបុរាណវិទ្យា នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ លោកបានទទួលអាហារូបករណ៍ពីស្ថានទូតបារាំង ទៅបន្តការសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិតផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសិល្បៈអាស៊ីអាគ្នេយ័ នៅសាកលវិទ្យាល័យស៊័រប៊ន ប៉ារីស៍ (Université Sorbonne Nouvelle-Paris 3) ហើយនៅថ្ងៃទី ១៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១១ លោកបានការពារបញ្ចប់និក្ខេបបទថ្នាក់បណ្ឌិតផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសិល្បៈអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (លោកគឺជានិស្សិតខ្មែរដំបូងគេ ដែលបានទទួលសញ្ញាប័ត្រថ្នាក់បណ្ឌិតពីសាកលវិទ្យាល័យស៊័រប៊ន ប៉ារីស៍ (Université Sorbonne Nouvelle-Paris 3) គិតចាប់តាំងពីពេលចប់សង្គ្រាម ១៩៧៥-១៩៧៩។
បច្ចុប្បន្នលោកគឺជាមន្ត្រីរាជការបម្រើការងារនៅក្នុងវិមានរដ្ឋសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, ជាសាស្ត្រាចារ្យនៅផ្នែកវប្បធម៌ខ្មែរ ប្រវត្តិសិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យា នៅក្នុងសាកលវិទ្យាល័យហ្សាម៉ាន់ នាទីក្រុងភ្នំពេញ។ ជាងនេះទៅទៀត លោកគឺជាប្រធានក្រុមស្ថាបនិកនៃមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ ដែលធ្វើការក្នុងបេសកកម្មលើកស្ទួយ ថែរក្សា ការពារសម្បត្តិបេតកភណ្ឌជាតិខ្មែរ។

(ដោយកេរដំណែលខ្មែរ – រូបថត គម្រូសៀវភៅ “រាជធានីកោះកេរ និងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ដែលទើបនឹងបោះពុម្ពផ្សាយនៅថ្ងៃទី ៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១២ ដោយរោងពុម្ពនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់)។

បើលោកអ្ន្កកមានបំណងចង់ទិញសៀវភៅ សូមចូលទៅកាន់គេហទំព័រនេះhttps://www.morebooks.de/store/fr/book/le-site-de-koh-ker-et-le-r%C3%A8gne-de-jayavarman-iv/isbn/978-3-8381-8928-4

អក្សរ​សិល្បិ៍​ក្នុង​រជ្ជ​កាល​ព្រះ​បាទ​ជ័យ​វរ្ម័នទី​៤

កោះកេរ (វិទ្យុអូស្ត្រាលី)៖ លោក​អ្នក​នាង​ជាទីមេត្រី ​នៅ​​សប្តាហ៍​កន្ល​ទៅ​នេះ ​ក្នុងបទ​សន្ទនា​មតិ​សម្រាប់​នាទី​​វិទ្យា​សាស្រ្ត​ លោក​អ្នក​​បាន​​ស្តាប់​ការ​​ពន្យល់​របស់​លោក​ ចិន្ត ​ច័ន្ទរតនា​ បណ្ឌិត​ផ្នែក​បុរាណ​​វិទ្យា និង​សិល្បៈ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ​អំពី​ការ​គោរ​ព​សាសនា​នៅ​រាជ​ធានី​កោះ​កេរ។​

this photo is picture of one of the temple in koh ker

ប្រាសាទមួយក្នុងចំណោមប្រាសាទនានានៅរាជធានីកោះកេរ (Credit: ABC Licensed)

ក្នុង ​ការ​អធិប្បាយ​នោះ​​ លោក​បាន​រៀបរាប់​អំពី​​​ការ​គោរពសាសនា​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​ ៤ ​ដោយ​លោក​ផ្តល់​យោបល់​ថា​សាសនា​ព្រហ្មញ្ញជា​​សាសនា​សំខាន់។

ហើយនៅ​ ​ ថ្ងៃនេះ ​លោក​​បណ្ឌិត​​ចិន្ត ច័ន្ទ​រតនា​ អធិប្បាយ​អំពី​អក្សរ​សិល្ប៍ ​នាសម័យ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់ព្រះ​បាទ​ជ័យ​វរ្ម័នទី៤។

លោក​ បណ្ឌិត​ឲ្យដឹង​ថា​អក្សរសិល្ប៍ក្ក្នុងរជ្ជកាល ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី៤​ ផ្តោតជា​សំខាន់​ទៅលើ​រឿង​មហាភារតៈ ​ទោះបីជា​មាន​​រឿង​រាមកេរ្តិ័ក៏ដោយ។​

តើ ​មូល​ហេតុអ្វី ​បាន​ជា​នៅសម័យ​នោះ ​រឿង​​មហា​ភារតៈ ​មាន​​សារៈ​សំខាន់ ​ជាង​រឿង​​រាមកេរ្តិ៍ ​​ប៉ុន្តែ​​សម័យ​ក្រោយ​មក ​រឿង​មហាភារតៈ​មិនមាន​​ឈ្មោះ​បោះ​​សំឡេងទៅវិញ។

សូម​តាម​ស្តាប់​ការ​បក​ស្រាយ​របស់​បណ្ឌិត ​ចិន្ត ​ច័ន្ទ ​រតនា ​ដូចតទៅ​៕

Book about Koh Ker site and King Jayavarman IV

សេចក្តីជូនដំណឹង៖
សៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា “រាជធានីកោះកែរ ឬ កោះកេរ និងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤, ប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យា” ជាភាសាបារាំង (ISBN 978-3-8381-8928-4) របស់លោកបណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា ប្រធានក្រុមស្ថាបនិកមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ នឹងបោះពុម្ពផ្សាយនៅក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ នៅរោងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ Presses Académiques Francophones – PAF ហើយចេញលក់នៅលើទីផ្សារទូទាំងពិភពលោក ក្នុងតម្លៃ ៩៨. អឺរ៉ូ (១២៥ ដុល្លាអាមេរិក)។
កេរដំណែលខ្មែរ រួមគ្នាដើម្បីថែរក្សាទាំងអស់គ្នា។
————————

Dear All,
The book “The Koh Ker site and Jayavarman IV, history, art and archaeology, in French version, of Dr. CHEN Chanratana, founder/president of Kerdomnel Khmer Foundation, will be available soon (Publishing House Presses Académiques Francophones – PAF, in Germany), cost 98,00 EUROS. You can find this book in all bookstores and online around the World.
(Find this book on Morebook website)
Kerdomnel Khmer….Together We Can Protect..!
Titre = “Le site de Koh Ker et le règne de Jayavarman IV, Histoire, art et archéologie”.
L’auteur = Chanratana CHEN
Langue = Française
Nombre de pages = 600 pages (textes, cartes, plans et photos)

Code ISBN = 978-3-8381-8928-4
Mot clé = Histoire, Koh Ker, Jayavarman IV, art et archéologie.
582 – Histoire de l’art.
Maison d’Edition = Presses Académiques Francophones – PAF (Allemagne)

ល្ខោននិយាយរឿង “ស្រុកខ្មែរ នេះហើយខ្ញុំ” របស់លោក ហ្សង់បាបទីស ភូ

 

អត្ថបទដកស្រង់ចេញពី​គេហទំព័រ Cambodian Express News

ភ្នំពេញ (CEN): ​រឿងល្ខោន “​ស្រុក​ខ្មែរ នេះហើយ​ខ្ញុំ​” គឺជា​ការដឹកនាំ​សម្ដែង​ដោយ​លោក ភូ ហ្ស​ង់​បាទី​ស្ដ៍ ដែល​ធ្លាប់បាន​សម្ដែង​នៅ​ប្រទេស​បារាំង កាលពី​ឆ្នាំ​២០១១ នៅពេលនេះ បាន​លើកយក​នូវ​ទស្សនីយភាព​ដដែល​នេះ មក​បង្ហាញ​នៅ​កម្ពុជា ដោយ​ក្រុម​អ្នកសិល្បៈ​ចំនួន ៦​នាក់ តម្រូវ​ឲ្យ​និយាយ​ភាសា​បារាំង ហើយក៏​មិនមែនជា​អ្នក ដែលមាន​អាជីព​សម្ដែង​ល្ខោន​ផងដែរ​។

​នៅក្នុង​សន្និសីទ​សារព័ត៌​ស្ដីពី​មហោស្រប​ល្ខោន​លើក​ទី​៦ នៅ​វិទ្យាស្ថាន​ភាសា​បារាំង អ្នកស្រី ឌី សា​វ៉េ​ត ដែលជា​អង្គ​មួយ​ក្នុង​រឿង “​ស្រុក​ខ្មែរ នេះហើយ​ខ្ញុំ​” បាន​និយាយថា អ្នកស្រី​ត្រូវបាន​អ្នកដឹកនាំ​តម្រូវ​ឲ្យ​ដើរតួនាទី ជា​ស្ដ្រី​ឋិត​ក្នុង​ពូជពង្ស​រាជវង្ស ឈ្មោះ​នាង មេត្តា ឋិត​នៅក្នុង​វ័យ​ប្រហែល ៥០​ឆ្នាំ ហើយ​និង​មានចំណេះ​ចេះដឹង​ខ្ពស់​។

​អ្នកស្រី ឌី​សា​វ៉េ​ត បាន​បញ្ជាក់ថា “​យើង​ត្រូវ​ដាក់ចិត្ត​ដាក់​កាយ ដាក់​ទឹកមុខ​ឲ្យ​សម​នឹង​តួអង្គ​ហ្នឹង ហើយ​និង​មាន​ច​រិ​កមួយ គឺថា មិនសូវ​ជា​ចូល​ហ្វូង​ជាមួយ​គេ​បានទេ ពីព្រោះ​យើង​មានការ​អប់រំ​ខ្ពស់ ចំណេះវិជ្ជា​ខ្ពង់ខ្ពស់​ជាងគេ ដូច្នេះ​យើង​មិនសូវ​ឡូកឡំ​ជាមួយ​គេ​ទេ គឺ​ត្រូវដាក់​ច​រិ​ក​ហ្នឹង​អ៊ីចឹង​”​។​

​អ្នកស្រី ឌី សា​វ៉េ​ត បានបញ្ជាក់​បន្តថា នេះ គឺជា​លើក​ទី​១ ហើយ ដែល​អ្នកស្រី​សម្ដែង​ជា​អង្គ​ល្ខោន ហើយ​អ្នកស្រី​បាន​ជួប​នូវ​ការលំបាក​ជាងគេ​នោះ គឺ​ការប្រើប្រាស់​ពាក្យពេចន៍​និយាយ ត្រូវ​ចំណាយពេល ១​មួយ​កន្លះ​នៅលើ​ឆាក​រហូត ដែល​នេះ​ជា​អ្វីដែល​ប្លែក​សម្រាប់​អ្នក គឺ​ត្រូវ​អាន​ពាក្យពេចន៍​ឲ្យ​បានច្បាស់លាស់ និង​ត្រូវបាន​ប្រើពេល​ហាត់រៀន រយៈពេល​ជិត ២​ខែ​។​

​អ្នកស្រី​បាន​ឲ្យ​ដឹងថា ក្នុង​សាច់រឿង ស្រុក​ខ្មែរ នេះហើយ​ខ្ញុំ គឺ​ឆ្លុះបញ្ចាំង​ពី​សង្គម​ខ្មែរ​ពី​សម័យមុន​សង្គ្រាម បន្ទាប់មក​មាន​សង្គ្រាម ចប់​សង្គ្រាម និង​បន្ទាប់មកទៀត គឺ​ទៅ​រស់នៅ​ស្រុក​គេ​។

​អ្នកស្រី ឌី សា​វ៉េ​ត បាន​បន្ថែមថា “​នៅក្នុង​ឈុត​ឆាក នៃ​រឿងល្ខោន​នេះ នឹងមាន​ឈុត​ប្រទូស​សារាយ ជជែក​វែកញែក និយាយ​រក​ឈ្នះ​រៀងៗ​ខ្លួន បន្ទាប់ពី​តួអង្គ​បាន​ជួបគ្នា​និយាយ​ពី​រឿងរ៉ាវ ដែលមាន​ការប្រឆាំង​គ្នា​ក្នុង​រឿង​ហ្នឹង ដោយសារ​តែមាន​អ្នកខ្លះ​ទើប​មកដល់​ស្រុក​បារាំង អ្នកខ្លះ​កើត​នៅ​បារាំង អ្នក​ខ្លះទៀត​រស់នៅ​បារាំង​ពី​ក្មេង ដូច្នេះ​ការជួបគ្នា​ម្ដងៗ​មានការ​ជជែក​វែកញែក ប៉ុន្តែ​នៅ​ទីបញ្ចប់​នៃ​សាច់រឿង អ្នក​ទាំងអស់គ្នា បាន​យល់​ស្របគ្នា​ថា នេះ​គឺ​ជីវិត​របស់​មនុស្ស​ដែល​យើង​ជួបប្រទះ​នឹង​សង្គ្រាម​”​។

អ្នកស្រី ឌី សា​វ៉េ​ត បានបញ្ជាក់​ទៀតថា “​រឿងនេះ មានការ​អប់រំ​ដល់​ប្រជាជន​ទូទាំង​ពិភពលោក ធ្វើ​ម៉េច​ចៀសវាង​ពី​សង្គ្រាម កាលណា​មាន​សង្គ្រាម​តែងតែ​បាត់បង់​អាយុជីវិត តែងតែ​មានការ​ព្រៀត​ប្រាស់ តែងតែ​មានការ​ប្រទូស​សារាយ​គ្នា រវាង​អ្នកយក​ត្រូវ​យកខុស​រៀងៗ​ខ្លួន​”​។​

​ជាមួយគ្នានេះ លោក ភូ ហ្ស​ង់​បាទី​ស្ដ៍ បាន​និយាយ រឿងល្ខោន “​ស្រុក​ខ្មែរ នេះហើយ​ខ្ញុំ​” ជា​ល្ខោននិយាយ​បែប​សម័យ គឺ​អ្នកនិពន្ធ​ចង់​ឲ្យ​តួអង្គ​មួយៗ​តំណាង​ឲ្យ​ទស្សនៈ​ខុសៗ​គ្នា​ពី​ជំនាន់​មួយ​ទៅ​ជំនាន់​មួយ ហើយ​ទៅ​រស់នៅ​ស្រុក​បារាំង​បានន័យថា ទស្សនៈ​គាត់​ទាំង​បួន​នាក់ យល់​យ៉ាងម៉េច​ដែល​ជន​ខ្មែរ​ទៅ​រស់នៅ​ស្រុក​បារាំង​។ ប្រសិនបើ​យើង​គិត​ទៅ អ្នកខ្លះ​គិតថា​វា​មិន​ប្រយោជន៍​អី​ទេ​ចំពោះ​ស្រុក​ខ្មែរ ព្រោះថា​និយាយ​តែ​ពី​ប្រជាជន​ខ្មែរ ដែល​ចេញទៅ​នៅ​ស្រុក​គេ​តាំងពី​យូរ​មកហើយ​។​យើង​ចង់​ឲ្យ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ទាំងអស់​ទៅ​ទស្សនា​ល្ខោន​ហ្នឹង​ដើម្បី​ឲ្យ​បានឃើញ​នូវ​ជីវិត​ពិត​ភាព​ពិត ពីព្រោះ​មាន​អ្នកខ្លះ​គេ​អត់​ដែល​ស្គាល់​ផង​។​

លោក​បាន​ឲ្យ​ដឹងថា ក្នុងចំណោម​តួអង្គ​ទាំងនោះ តួអង្គ​មួយៗ​តំណាង​ឲ្យ​ជំនាន់​មួយៗ ហើយ​តំណាង​ឲ្យ​ច​រឹក​ខុសគ្នា ហើយ​នៅក្នុង​រឿង​ហ្នឹង​មាន​បា​រូ​ល​ច្រើនណាស់ មិនមែន​តែ​កាយវិការ​ទេ​ទ្រឹស្តី​ក៏មាន​ច្រើន ដើម្បី​ឲ្យ​ទស្សនិកជន​យល់​កាន់តែច្បាស់ តាមរយៈ​កាយវិការ​បូកផ្សំ​នឹង​សម្តី​របស់​តួអង្គ​។

​លោក ភូ ហ្ស​ង់​បាទី​ស្ដ៍ បាន​លើកឡើងថា “​គេ​(​ទស្សនិកជន​នៅ​បារាំង​) មាននិយាយ​ជម្រាប​ថា ដឹង​ទេ​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ ល្ខោន​មានតែ​ទម្រង់​បែប​កំប្លែង ហើយ​និង​របៀប​ប្រពៃណី​ពី​ដើម​នាំ​រឿង​អ៊ីចឹង​ទៅលេង ឯង​សង្ស័យថា​អត់​មាន​គេ​មើល​ទេ តែ​ខ្ញុំ​គិតថា​ខ្ញុំ​អត់​ជឿ ខ្ញុំ​មក​សាកល្បង​ដោយ​ខ្លួនឯង​តាម​ច​រឹក​ខ្ញុំ​”​។​

​លោក​បាន​បញ្ជាក់ថា “​ខ្ញុំ​ចង់​ទទួល​ទោះបីជា​ថា អ្វីដែល​ខ្ញុំ​ទទួលបាន​ពី​ទស្សនិកជន ទោះបី​ទស្សនិកជន​ចោទ​ទៅលើ​ល្ខោន​ខ្ញុំ​ថា ខ្ញុំ​មិន​ចង់​មើល​ទេ ព្រោះ​ល្ខោន​ខ្ញុំ​អត់​ល្អមើល​សោះ ក៏​ខ្ញុំ​អត់​មាន​តូចចិត្ត​ដែរ ខ្ញុំ​ចង់​សាកល្បង​នូវ​គំនិត​ខ្ញុំ​ជា​អ្នកដឹកនាំ​រឿង និង​ជា​អ្នកនិពន្ធ​។ ខ្ញុំ​គិតថា បើ​ធ្វើជា​រឿង​កំប្លែង​មួយ​វា​ជា​រឿង​ងាយស្រួល​ណាស់​ខ្ញុំ​អាចធ្វើ​បាន ខ្ញុំ​ធ្វើ​អ្វីមួយ​ដែល​ប្លែក​ហើយ​ថ្មី ដើម្បី​ឲ្យ​ទស្សនិកជន​ខ្មែរ​ទាំងអស់​ក៏​អាច​ទទួលបាន ហើយ​ចេះ​បើក​ជើងមេឃ យល់​ឲ្យ​បាន​ឆ្ងាយ​ជាង​ហ្នឹង​ទៅទៀត ក្រៅពី​រឿង​កំប្លែង​នឹង​អ្វីដែល​យើង​ធ្លាប់​ឃើញ​កន្លងមក​”​។​

​លោក​បានលើកឡើង​ទៀតថា “​អ្វីដែល​នៅក្នុង​នេះ ជា​ទម្រង់​ល្ខោន​ខ្ញុំ បាន​បញ្ចូល​ជា​របាំ​បែប​ប្រពៃណី​បែប​ក្លា​សិ​ក​ទៅជា​របៀប​សម័យ ដើម្បី​ឲ្យ​គេ​មើល​មកនេះ​ជា​បុរាណ​តែ​កាឡៃ​មកជា​សម័យ ដើម្បី​ឲ្យ​អ្នកមើល​នូវ​អ្វីដែល​ថ្មី​”​។​


​សូមជម្រាបថា ឆ្នាំ​២០១១ រឿង “​ស្រុក​ខ្មែរ នេះហើយ​ខ្ញុំ​” បាន​ដើរ​សម្ដែង​ក្នុងឆ្នាំនេះ ទៅតាម​ទីក្រុង​ជាច្រើន នៃ​ប្រទេស​បារាំង ហើយ​អ្នកទស្សនា​មានការ​រំភើបចិត្ត និង​សោមនស្ស​ជាខ្លាំង​។ ក្នុងពេល​ស្នាក់នៅ​រយៈពេល ២​ខែ​មកនេះ លោក ភូ​ហ្ស​ង់​បាទី​ស្ត៍ ជាមួយ​ក្រុម​សិល្បករ ខ្សែ បាន​កែសម្រួល រឿងល្ខោន​នេះ ជា​លើក​ទី​១ ជាមួយនឹង​សិល្បករ​ខ្មែរ​។ ការសម្ដែង​នៅ​កម្ពុជា នាពេល​ខាងមុខនេះ មាន អ្នកស្រី ឌី សា​វ៉េ​ត​, ពុំ​ធារ៉ា ចិន្តា​, កូវ លី​យ៉ាន​, សែម កុសល និង អ៊ឹង សា​កុ​ណា​៕​

%d bloggers like this: