ប្រវត្តិវិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ និង​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ​

អត្ថបទដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រ Cambodian Express News (CEN)

ដោយ : ខឿន សា​ឃាង​ (ថ្ងៃទី 21 កក្កដា 2011)

http://tinlala.files.wordpress.com/2007/11/resize-of-img_1467.jpgភ្នំពេញ: វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣០ ក្នុង​បំណង​បង្រួបបង្រួម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ឥណ្ឌូចិន និងជា​មជ្ឈមណ្ឌល​វប្បធម៌​ខ្មែរ ហើយក៏​ជា​ទីប្រជុំ​នៃ​ពួក​អ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នក​ជាតិនិយម​ប្រឆាំង​អាណានិគម​បារាំង​ផងដែរ ។​
​    ​
​    ​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ដើម្បី​ប្រមូល​ឯកសារ​ផ្សេងៗ​ដែល​ទាក់ទង​ជាសំខាន់​ នឹងទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី​ខ្មែរ និង​វិស័យ​ព្រះពុទ្ធសាសនា និងជា​តម្រូវការ​សិក្សា​ខេមរជន ទាំង​ព្រះសង្ឃ និង​គ្រហស្ថ ជា​បញ្ញវន្ត​ខ្មែរ និងអ្នកសិក្សា​មកពី​គ្រប់​មជ្ឈដ្ឋាន ។​
​    ​គេ​ជឿ​ថា ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ កើតឡើង​ពី​ការ​ផ្ដុំ​នៃ​ចេតនា​ជាច្រើន​ ដូចជា​ព្រះបាទ​ ស៊ី​សុវត្ថិ ដែល​មាន​បំណង​កែទម្រង់​ផ្នែក​បញ្ញាញាណ ក្នុង​គណៈមហានិកាយ ដឹកនាំ​ដោយ​ព្រះ​មហាវិមលធម្ម រ័ត្ន ថោង , ព្រះ​តេជគុណ ល្វី ឯម , អ៊ុម ស៊ូ , ជួន ណាត និង ហួត តាត ។​
​    ​ចុង​ទសវត្សរ៍​១៩១០ ព្រះករុណា ស៊ីសុវត្ថិ សព្វ​ព្រះ​ហឫទ័យ​ចំពោះ​ក្រុម​អ្នក​កែទម្រង់ ដែល​ចង់ឱ្យ​មាន​ការបោះពុម្ព​សៀវភៅផ្នែក​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ឱ្យបាន​ទូលំទូលាយ ។ ខណៈ​ដែល​រដ្ឋការ​អាណា​ព្យាបាល​បារាំង​ចង់​បង្កើត​មជ្ឈមណ្ឌល​សម្រាប់​សិក្សា​ នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ដើម្បី​ប្រកួតប្រជែង​ប្រទេស​សៀម ។​
​    ​តាម​ព្រះរាជប្រកាស​ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​១៥ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩២១ តាម​គំនិត​ផ្តួចផ្តើម​របស់រ៉េស៊ីដង់ ជាន់ខ្ពស់​ប្រចាំ​កម្ពុជា បាន​បង្កើត​បណ្ណាល័យ​មួយ​ឈ្មោះថា “ ខេ​មរ​បណ្ណាល័យ “ នៅ​ភ្នំពេញ ។ ប៉ុន្តែ​ប្រកាស​ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​១៥ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩២៥ បណ្ណាល័យ​នេះ​ត្រូវ​រៀបចំ​ឡើង​វិញ ហើយ​ប្រែ​ឈ្មោះថា “ ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ​”  ដោយ​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង របស់​ព្រះរាជា​ខ្មែរ និងរ៉េស៊ីដង់ជាន់ខ្ពស់​បារាំង​ប្រចាំ​កម្ពុជា ។ បណ្ណាល័យ​នេះ ត្រូវបាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ជនជាតិ​អឺរ៉ុប​ម្នាក់​ដែល​ជា​សមាជិក​សាលា​ចុង​បូ​ ព៌ា ដែល​ដំបូង​ឡើយ​មាន​កញ្ញា ស៊ុយ​សាន កាប៉ឺ​ឡែស និងត្រូវ​មាន​ក្រុម​ជំនុំ​ជា​ជនជាតិ​ខ្មែរ​រួមមាន​សេនាបតី ( រដ្ឋមន្ត្រី ) ក្រសួងមហាផ្ទៃ និងធម្មការ​ជា​អធិបតី , សេនាបតី​ក្រសួង​រចនា , សេនាបតី​ក្រសួង​សិក្សាធិការ , រាជា​គណៈ​ឋានានុក្រម​២​អង្គ ដែល​មក​ពី​គណៈ​មហានិកាយ​១​អង្គ និងធម្ម​យុត្ត​១​អង្គ ។​
​    ​បូករួម​ទៅ ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ដើម្បី​ជួយ​ដល់​ការសិក្សា​របស់​ ព្រះសង្ឃ​ខាង​សាលា​បរិយត្តិ​ធម៌ ។ ក្រៅពី​នេះ​ទៅ ព្រះរាជ​បណ្ណាល័យ​មាន​ភារៈ​ដូច​មាន​ក្នុង​សេចក្តីប្រកាស​ថា “ សម្រាប់​រក, ប្រមូល, រក្សា និង​បោះពុម្ព​ចេញ​ឱ្យ​អ្នក​ទាំងពួង​មើល​អស់​ទាំង​សៀវភៅ សា​ស្ត្រា លិខិត​បោះពុម្ព ឬសរសេរ​ដៃ​ជា​ភាសា​គ្រប់មុខ តែ​ត្រូវ​យក​ភាសា​ខ្មែរ បាលី សំស្ក្រឹត​ជាដើម មានន័យ​ថា អស់​ទាំង​សៀវភៅ សស្ត្រា​ ឬលិខិត​ដែល​មាន​ប្រយោជន៍​សម្រាប់​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី ជាន់​បុរាណក្តី ឬ ជាន់​ឥឡូវ​ក្តី និងសាវតារ​ខាង​នយោបាយ ខាង​រចនា ខាង​សាសនា ​ក្នុងស្រុក​ទាំង​ប៉ុន្មាន ដែល​កាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ប៉ែក​ខាងត្បូង “ ។​
​     ​ខែ​កញ្ញា​ឆ្នាំ​១៩២៨ អភិរក្ស​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ បាន​ជួប​ព្រះអង្គម្ចាស់​ពេជ្រ​រតន៍ នៃ​ប្រទេស​លាវ នៅ​ហាណូយ ពិភាក្សា​អំពី​បំណង​របស់​ព្រះអង្គ​ដែល​ចង់​បង្កើត​បណ្ណាល័យ​នៅ​ប្រទេស​លាវ ។​
​    ​ដើម្បី​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​រាជការ ព្រះសង្ឃ និងអ្នក​ទាំងឡាយ​ដែល​នៅ​ទី​ឆ្ងាយ ពិបាក​ក្នុងការ​ធ្វើ​ដំណើរ​មក​ដល់​ព្រះរាជ​បណ្ណាល័យ​ដោយផ្ទាល់​នោះ ទើប​នៅ​ឆ្នាំ​១៩២៦ ព្រះរាជ​បណ្ណាល័យ​បាន​បង្កើត​ទស្ស​វនា​ដ្តី​មួយ​ដែល​មានឈ្មោះ​ថា “ កម្ពុជា​សុរិយា “ ។  ទស្សនាវដ្ដី​នេះ មិន​ត្រឹមតែ​បោះពុម្ពផ្សាយ​អំពី​រឿងរ៉ាវ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ក៏​ថែមទាំង​បាន​បោះពុម្ពផ្សាយ​អត្ថបទ​មួយ​ចំនួន​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​និយាយ​អំពី​ ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង រឿងព្រេង​របស់​ខ្មែរ ព្រមទាំង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអក្សរសាស្ត្រ​នៃ​ប្រទេស​ដទៃ​ផងដែរ ។​
​    ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩២៨ មាន​ដំណើរ​ជា​លើកដំបូង​របស់​ក្រុមការងារ​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ រួមមាន កាប៉ឺ​ឡែស ព្រះ​តេជគុណ ហួត តាត និង ថី ជី ។ ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​ទៅ​កូសាំងស៊ីន ( វៀតណាម​ខាងត្បូង ឬ កម្ពុជា​ក្រោម​) រយៈពេល​១​ខែ​ដើម្បី​ពិនិត្យមើល​នូវ​ការប្រតិបត្តិ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទីនោះ និងដើម្បី​ពិនិត្យ​អំពី​លទ្ធភាព​បង្កើត “ មន្ទីរ​អ្នកប្រាជ្ញ​ខាង​ព្រះពុទ្ធសាសនា​” ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូចិន ដែល​ជា​មន្ទីរ​ទី​៣​បន្ទាប់ពី​បាន​បង្កើត​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ និងសាលា​បាលី​ជាន់ខ្ពស់​នៅ​ភ្នំពេញ​រួច​មក ។​
​    ​គំនិត​ផ្តួចផ្តើម​នៃ​ការបង្កើត​មន្ទីរ​អាំង​ស្ទី​ទុយ​ពុទ្ធិក ឬ មន្ទីរ​អ្នកប្រាជ្ញ​ខាង​ព្រះពុទ្ធសាសនា បាន​ទទួល​ការគាំទ្រ​ពី​អគ្គទេសាភិបាល​ឥណ្ឌូចិន ព្រះករុណា​ស៊ីសុវត្ថិ មុនី​វង្ស ព្រះ​ចៅ​ក្រុង​កម្ពុជា ព្រះករុណា ស៊ី​សា​វ៉ាង​វង្ស ព្រះ​ចៅ​ប្រទេស​លាវ លោក​ទេសាភិបាល​ដែន​កូសាំងស៊ីន និង​លោក​រ៉េស៊ីដង់​ជាន់ខ្ពស់​ប្រចាំ​ក្រុង​កម្ពុជា លោក រ៉េស៊ីដង់​ប្រចាំ​ក្រុង​លាវ និង​មន្ត្រី​ទាំងឡាយ​នៃ​ដែន​ឥណ្ឌូចិន និងអ្នក​ដែល​មាន​ជំនឿ​ពុទ្ធសាសនា ។​
​    ​ដោយហេតុនេះ ទើប​មន្ទីរ​អ្នកប្រាជ្ញ​ខាង​ព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​នៅ​ថ្ងៃទី​២៥ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៣០ ហើយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា “​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ “ ហើយ​មាន​ទីតាំង​នៅក្នុង​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ ។
​     ​គោលបំណង​សំខាន់​នៃ​ការបង្កើត​មន្ទីរ​នេះ គឺ​ដើម្បី​ឱ្យ​ពុទ្ធសាសនិក​ថេរវាទ មាន​ការរួបរួម​គ្នា​នៅក្នុង​ដែន​ឥណ្ឌូចិន​-​បារាំង និងកុំឱ្យ​មាន​វិបល្លាស​ផ្នែក​ភាសា​ខ្មែរ ។
​    ​ភារកិច្ច​ចម្បង​នៃ​មន្ទីរ​អ្នកប្រាជ្ញ​ខាង​ព្រះពុទ្ធសាសនា ឬ មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ នេះ រួម​មាន​ការបោះពុម្ព​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ជា​អក្សរ​ជ្រៀង​ (​អក្សរ​តួ​ទ្រេត ) ដើម្បី​តម្កល់​ទុក​តាម​វត្ត , ប្រែ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ពី​ភាសាបាលី មក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ , បោះពុម្ព​ស័ព្ទ​វចនៈ​ខ្មែរ ដើម្បី​ឱ្យ​ខ្មែរ​បាន​ស្គាល់​ពាក្យសម្ដីច្បាស់ ។
​    ​មួយ​ផ្នែក​ក្នុង​បំណង​សម្រេច​ជោគជ័យ​របស់​ក្រុម “ ឧត្តម​សង្គាយនា “ ឬ “ ក្រុម​ជំនុំ​ព្រះ​ត្រៃបិដក “ ដែល​បង្កើតឡើង​ដោយ​ក្រឹត្យ​លេខ ១០៦ ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​១៤​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩២៩ ដើម្បី​បកប្រែ​ភាសាបាលី ។ មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យមួយទៀត​ក៏​ត្រូវបាន​បង្កើត​ផង​ដែរ​នៅ​ដែនដី​ កូសាំងស៊ីន មាន​ទីតាំង​នៅ​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង ។​
​    ​ស្នាដៃ​នៃ​ការបកប្រែ​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃបិដ​កមក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ភាគ​ទី​១ បាន​ប្រារព្ធ​ពិធី​សម្ពោធ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២២ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៩៣១ ។​
​    ​ដើម្បី​ជួយ​លើកកម្ពស់​សីលធម៌​សង្គម នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៣៣ កញ្ញា កាប៉ឺ​ឡែស , លោកគ្រូ​សង្ឃ​វិជ្ជា ហួត តាត និង បណ្ណារក្ស ជី បាន​ធ្វើដំណើរ​ទៅ​ស្រុក​ឆ្លូង ខេត្ត​ក្រចេះ ដើម្បី​ជួប​សំណេះសំណាល និងសម្ដែង​ធម្មទេសនា​ប្រៀនប្រដៅ​ដល់​ពួក​ពិជ័យសង្គ្រាម និងពួក​អ្នកទោស​ឱ្យ​រក្សាបាន​នូវ​ចិត្តល្អ​ប្រពៃ ។
​    ​ការធ្វើ​ធម្មទាន​ដល់​ពួកយោធា ទាហាន ឈ្លប​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ និងលា​វ ជា​បេសកកម្ម​ដ៏​ធំ​មួយ​របស់​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ក្នុង​ការកសាង​ដុសខាត់​ផ្នែក​សីលធម៌ និង បញ្ញា​ស្មារតី​របស់​ពួក​អ្នក​កាន់​អាវុធ​ទាំងនោះ ។  បេសកកម្ម​នេះ​ធ្វើ​ចំពោះ​ពួក​ទាហាន​ដែល​នៅ​បន្ទាយ​ឆ្ងាយ​ដាច់ស្រយាល រហូត​ដល់​តាម​បណ្តា​ខេត្ត​ខ្មែរ​នានា​នៅ​កូសាំងស៊ីន ។
​    ​ប្រទេស​លាវ​ក៏​បាន​បង្កើត​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ​លាវ ជា​ផ្លូវការ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣២ ដែល​យក​លំនាំ​តាម​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យនៅ​កម្ពុជា​ដែរ ។ ប្រទេស​លាវ និង​ប្រទេស​ខ្មែរ មាន​ទំនាក់ទំនង​ជិតស្និទ្ធនឹង​គ្នា​តាមរយៈ​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ និង​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ​ខ្មែរ ដោយ​មាន​ព្រះអង្គម្ចាស់ ពេជ្រ​រតន៍ នៃ​ប្រទេស​លាវ និង កញ្ញា កាប៉ឺ​ឡែស ជា​អន្តរការី ។​
​    ​មន្ទីរ​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ និង​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ បាន​ក្លាយជា​ទី​គោ​ចរនៃ​ទស្សនកិច្ច​ផ្លូវ​រដ្ឋ​នៃ​មន្ត្រី​អាណាព្យាបាល និងភ្ញៀវ​នៃ​ប្រទេស​ក្នុង​ដែនដី​ឥណ្ឌូចិន ។​
​    ​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ មាន​ព្រះរាជ​បណ្ណាល័យ​ជា​ដៃគូ សហប្រតិបត្តិការ​ដ៏​សំខាន់ ដោយ​ប្រគល់​កិច្ចការ​បោះពុម្ព​សៀវភៅ​ផ្នែក​ផ្លូវ​លោក​ឱ្យ​ព្រះរាជ​បណ្ណាល័យ​ ជា​អ្នក ទទួលខុសត្រូវ ។
​    ​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ក៏​បាន​បង្កើត​ឱ្យ​មានប​ណ្ណា​ល័យ​ចល័ត​ផងដែរ ដែល​ផ្ទុក​ទៅ​ដោយ​សៀវភៅ និង​ម៉ាស៊ីន​បញ្ចាំងភាពយន្ត ហើយ​បាន​ធ្វើដំណើរ​ទូទាំងប្រទេស​ពេញ​រយៈពេល​៨​ខែ​ក្នុង​១​ឆ្នាំ ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៨ បណ្ណាល័យ​ចល័ត​នេះ​បាន​ធ្វើដំណើរ​ទៅដល់​ដែនដី​កូសាំងស៊ីន , ទីក្រុង​ហ្លួងព្រះបាង នៃ​ប្រទេស​លាវ និង​ដែនដី​មួយចំនួន​ភាគខាងត្បូង​នៃ​ប្រទេស​លាវ​ផងដែរ ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៤៧ បណ្ណាល័យ​ចល័ត​ត្រូវបាន​ផ្អាក ដោយសារ​រថយន្ត​ចាស់​ពេក ជួសជុល​ពុំបាន បណ្តាល​មកពី​បញ្ហា​សង្គ្រាម និងបញ្ហា​អសន្តិសុខ ។​
​    ​ក្នុង​យុទ្ធនាការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ រួម​ជាមួយ​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ បាន​បង្កើតនិង ចេញ​ផ្សាយ​នូវ​ព្រឹត្តិបត្រ​មួយទៀត​ដែល​មានឈ្មោះ​ថា “ សាសនា​កិច្ចា​នុ​ក្រម “ ។ ព្រឹត្តិបត្រ​នេះ​ត្រូវបាន​ផ្អាក​ទៅវិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤២ ហើយ​ព័ត៌មាន​ដែល​ត្រូវ​បោះពុម្ពផ្សាយ​នៅទីនេះ ត្រូវបាន​យក​ទៅ​បញ្ចូល​ក្នុង​ការបោះពុម្ព​របស់​ទស្សនាវដ្តីកម្ពុជា​សុរិយា វិញ ។​
កិត្តិ​ស័ព្ទ​របស់​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ បាន​រីក​សាយភាយ​យ៉ាងខ្លាំង​ទាំង​ក្នុង និង ក្រៅប្រទេស ដែល​ជាហេតុ​ធ្វើឱ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ស្រឡាញ់​ព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចជា​ប្រទេស​ស្រីលង្កា ឥណ្ឌា និង អ៊ីតាលី ជាដើម បាន​មក​ធ្វើ​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​មន្ទី​រ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ដើម្បី​សុំ​ផ្តោះ​ប្តូរ​យោបល់ និង​ស្នើ​ស្នើសុំ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​បកប្រែ និង ទស្សនា​វ​ដ្តី​កម្ពុជា​សុរិយា ។​
​    ​ក្រៅពី​នេះ​ទៅ ក៏​នៅ​មាន “ ក្រុម​ជំនុំ​ទំនៀមទម្លាប់​” មួយ​ត្រូវបាន​បង្កើត​ផងដែរ តាម​រាជប្រកាស​លេខ ១២ ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​២៥ ឆ្នាំ​១៩៣៤ ក្នុង​បំណង​រក្សា​នូវ​មរតក​ប្រពៃណី ខេមរជន និង ដើម្បី​ធានា​ឱ្យមាន​ការរីកចម្រើន​ខាង​វិស័យ​វប្បធម៌ ។ ក្រុម​នេះ​មាន​ភារកិច្ច​ចម្បង ជា​អ្នក​តម្កល់​ទុក​នូវ​រាល់​ឯកសារ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ទំនៀមទម្លាប់​ខ្មែរ និង បោះពុម្ពផ្សាយ​នូវ​ឯកសារ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ទំនៀមទម្លាប់ និង​ពិធីបុណ្យ​ផ្សេងៗ ។​
​    ​លោក សឺ​ង ង៉ុក ថាញ់ ជា​ខ្មែរ​មាន​ដើម​កំណើត​កម្ពុជា​ក្រោម  បន្ទាប់ពី​មក​ពី​សិក្សា​នៅ​ប្រទេស​បារាំង ក៏​បាន​មក​បម្រើ​ការងា​រ​នៅ​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៥។ បន្ទាប់ពីនោះ មក មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ក៏​បាន​ចូលខ្លួន​ប្រឡូក​ក្នុង​បញ្ហានយោបាយ។ ឆ្នាំ​១៩៣៦ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់ សឺ​ង ង៉ុក ថាញ់ កាសែត​ជាតិនិយម​មួយ​ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង ឈ្មោះថា “ នគរ​វត្ត “ ហើយក៏​ជា​កាសែត​ដំបូង​គេ​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា ។ កាសែត​នេះ បង្កើតឡើង​ដើម្បី​ដាស់​ស្មារតី​ខេមរជន​ទាំងអស់​ឱ្យ​ភ្ញាក់រលឹក ប្រឆាំងនឹង​ការ​សង្កត់សង្កិន​របស់​អាណា​ព្យាបាល​បារាំង ។  កាសែត​នេះ មាន​លោក ប៉ា​ច ឈឺ​ន ជា​អ្នកដឹកនាំ ចំណែក សឺ​ង ង៉ុក ថាញ់ និង​អ្នកប្រាជ្ញ​មួយចំនួន​ទៀត​ដូចជា លោក ស៊ីម វ៉ា , ពិ​ទូរ ក្រ​សេម , ជុំ មួង និង ញ៉ុក ថែម ជា​អ្នកនិពន្ធ​អត្ថបទ​ដោយ​លួចលាក់​សម្រាប់​កាសែត​នេះ ។​
​     ​សឺ​ង ង៉ុក ថាញ់ ជា​អគ្គលេខាធិការរង​នៃ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ មាន​ភារៈ​ចាត់ចែង​ព្រះសង្ឃ​និមន្ត​ទៅ​ទេសនា​ប្រៀនប្រដៅ​ពួក​ទាហាន​ជើង​ខ្មៅ និង ទាហាន​ជើង​ក្រហម បាន​សម្រាំង​យកតែ​ព្រះសង្ឃ​អង្គ​ទាំងឡាយណា​ដែលមាន​និន្នាការ​ដូច​គ្នា​ឱ្យ​ និមន្ត​ទៅ​ទេសនា ដូច​ជា​អាចារ្យ ហែម ចៀវ ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ភាសាបាលី , អាចារ្យ ប៉ាង ខាត់ ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ភាសាសំស្ក្រឹត , អាចារ្យ អ៊ុក ជា , អាចារ្យ ខៀវ ជុំ និង អាចារ្យ សូ ហាយ សមាជិក​ក្រុម​ជំនុំ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក ជាដើម ។ ពួក​លោក​អ្នកសេ្នហាជាតិ​ទាំងនោះ ភាគច្រើន​មាន​វាសនា​ពុំប្រសើរ ប៉ុន្តែ​សាវតារ​របស់​ពួក​លោក​អ្នក​ទាំងនោះ ព្រមទាំង​អ្នកចូលរួម​ឯទៀតៗ​ត្រូវបាន​ចារ​ទុក​ក្នុង​ឧត្តមគតិ ជាពិសេស​ក្នុង​កិច្ចានុកិច្ច​នៃ​ការថែរក្សា​អត្តសញ្ញា​ណ​ជាតិ ដូចជា​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ដែល​ទៀប​នឹង​បាត់បង់​រលត់​ជីវិត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤២ ដែល​បារាំង​ចង់​ធ្វើ​ការកែប្រែ​ឬ​ថា​ចង់ឱ្យ​ខ្មែរ​ប្រើ​អក្សរ​បារាំង ហើយ​បោះបង់​ចោល​អក្សរសាស្ត្រ​ជាតិ​ទាំងស្រុង ។​
​    ​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ ត្រូវ​ផ្សាភ្ជាប់​នឹង​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ តាម​ប្រកាស​អា​រ៉ែ​តេ ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​៩ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៣៩ ។ កំណែ​ទម្រង់​របស់​ពុទ្ធ​សាសន​បណ្ឌិត្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤២ បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ លែង​នៅ​ជា​ស្ថាប័ន​ដាច់​ដោយឡែក​ទៀត ។ ការងារ និង បុគ្គលិក​ទាំងអស់​នៃ​ស្ថាប័ន​មួយ​នេះ​ត្រូវ​ផ្ទេរ​ស្ថិតនៅក្រោម​ ការគ្រប់គ្រង​ទាំងស្រុង​របស់​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ដោយ​បង្កើត​ឱ្យមាន​បណ្ណាល័យ​បូព៌ា​នៅ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ហើយ​សម្បត្តិ​ដើម​ដែល​ជា​គម្ពីរ សា​ស្ត្រា និង ក្រាំង​ដែល​ត្រូវបាន​យក​មក​ពី​ក្នុង​រាជវាំង ត្រូវ​ប្រគល់​ជូន​ទៅ​បណ្ណាល័យ​ព្រះបរមរាជវាំង​វិញ ។​
​ការប្រមូលផ្តុំ​ ត្រូវ​បញ្ចប់ នៅ​ត្រូវ​ការភ្ជាប់​សាលា​បាលី​ជាន់ខ្ពស់ ទៅ​នឹង​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ហើយ​ទីបំផុត​ព្រះរាជ​បណ្ណាល័យ​បាន​ក្លាយទៅជា “ បណ្ណាល័យ​នៃ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ “ តាម​រាជប្រកាស​ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​១១ ខែ​កុម្ភៈ ១៩៤៣ ហើយ​ឈ្មោះ​ព្រះរាជ​បណ្ណាល័យ​ក៏​លែង​មាន​តាំងពី​ពេលនោះ​មក ។
​    ​ក្នុងនាម​ជា​ស្ថាប័ន​ដែល​ប្រមូលផ្តុំ​ទៅ​ដោយ​អ្នកប្រាជ្ញ​បណ្ឌិត​ខ្មែរ មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ មាន​ទំនាក់ទំនង​យ៉ាង​ល្អ​ជាមួយ​ពួក​អ្នក​មាន​ចំណេះវិជ្ជា ក៏ដូចជា​ស្ថាប័ន​ទាំង​ក្នុង​និង​ក្រៅប្រទេស​ដែល​មាន​គំនិត​ខ្វល់ខ្វាយ​អំពី​ ជាតិ​ខ្មែរ ដូច​ជា​ពួក​ខ្មែរ​កម្ពុជា​ក្រោម និង​ក្រុម​កាសែត​នគរវត្ត ក្រុម​យុវ​សាលា ជា​កន្លែង​ជួបជុំ​បញ្ញវន្ត​ខ្មែរ​ពិភាក្សា​អំពី​បញ្ហា​ប្រទេស​ជាតិ ពុទ្ធិក​សមាគម​កម្ពុជ​រដ្ឋ និង​សមាគម​អតីត​មិត្ត​អនុវិទ្យាល័យ​ស៊ីសុវត្ថិ​ជាដើម ។
ថ្ងៃទី​១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤២ បារាំង​បាន​ចាប់​ផ្សឹក និង​ឃុំខ្លួន​ព្រះ​ភិក្ខុ ហែម ចៀវ ដោយសារ​សកម្មភាព​ជាតិ​និយម​របស់លោក ។ ៣​ថ្ងៃ​ក្រោយមក គឺ​នៅ​ថ្ងៃទី​២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤២ តួអង្គ​សំខាន់​ទាំងនេះ​រួម​ជាមួយនឹង​ព្រះសង្ឃ​យ៉ាងច្រើន​បាន​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ នៅ​មុខ​វិមាន​លោករ៉េស៊ីដង់​ជាន់ខ្ពស់ ដើម្បី​សុំ​ឱ្យ​ដោះលែង​ព្រះសង្ឃ​ព្រះនាម ហែម ចៀវ ។ ពួក​អ្នក​លេចធ្លោ​ជាង​គេ​ត្រូវ​បាន​ចាប់ខ្លួន និង​កាត់ទោស ចំណែក​ការងារ​របស់​ស្ថាប័ន​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ និង​ស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ​ទាំងឡាយ​ត្រូវបាន​ផ្អាក​មួយរយៈ ។​
​    ​នៅពេល​មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ កំពុង​មាន​ភាព​រន្ទឺ កញ្ញា ស៊ុយ​សាន កាប៉ឺ​ឡែស ដែល​ជា​អគ្គលេខាធិការ​នៃ​មន្ទីរ​នេះ ត្រូវ​ចូល​និវត្តន៍ ដោយសារ​ច្បាប់​ស៊ីវិល​បារាំង​(១៩៤០-១៩៤៥) ​មិន​អនុញ្ញាត​បុគ្គល​មាន​ដើមកំណើត​ជ្វា ធ្វើការ​ក្នុង​តំណែង​រាជការ ផ្នែក​បោះពុម្ព អប់រំ និង​វិស័យ​ជាតិនិយម ។ ដោយហេតុនេះ កាប៉ឺ​ឡែស បាន​លាលែង​ពី​ឋានៈ​ជា​អគ្គលេខាធិការ​នៃ​មន្ទីរ​នៃ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤១ ហើយ​លោក ព្យែរ ឌុយ​ប៉ង់​ត៍ ជា​អ្នកប្រាជ្ញ​ម្នាក់​ផ្នែក​វប្បធម៌​អរិយធម៌ ជា​អ្នក​ស្នង​តំណែង ។​
​    ​សន្ធិសញ្ញា​បារាំង​-​ខ្មែរ ថ្ងៃទី​៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៤៩ បាន​ប្រគល់​អំណាច​មួយចំនួន​មក​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​វិញ ។ មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ត្រូវបាន​ប្រគល់​មក​ឱ្យ​ស្ថិតនៅក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ខ្មែរ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ១៤ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៩៥០ ។​
​    ​ឆ្នាំ​១៩៥៥ ប្រទេស​ខ្មែរ​ទទួលបាន​ឯករាជ្យភាព​ពេញលេញ ។ មន្ទីរ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ បាន​ស្ថិតនៅក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ក្រសួង​ធម្មការ ។ ស្ថាប័ន​នេះ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​អក្សរសាស្ត្រ និង វប្បធម៌ ហើយ​បាន​ធ្វើខ្លួន​ឱ្យមាន​លក្ខណៈ​ជា​វិទ្យាស្ថាន ។ ជា​រៀងរាល់ឆ្នាំ សៀវភៅ​ពី​៤០០.០០០ ទៅ ៥០០.០០០ ក្បាល​ត្រូវបាន​ដាក់​លក់ ដែល​ផ្តោត​ទៅលើ​អក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ បុរាណ​វិទ្យា ប្រវត្តិ​ពុទ្ធសាសនា បន្ថែម​ដោយ​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ដែល​ជា​បទដ្ឋាន​ផ្លូវការ​នៃ​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​តែ​មួយគត់ , ព្រះ​ត្រៃបិដក និង ទស្សនា​វ​ដ្តីកម្ពុជា​សុរិយាដែល​សុទ្ធសឹងតែ​ជា​ប្រភព​នៃ​ការសិក្សា​សំខាន់ៗ​ សម្រាប់​ខេ​មរ​ជាតិ ។
​    ​បណ្ណាល័យ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ មាន​សៀវភៅ​១៥.០០០​ចំណងជើង​ជា​ភាសា​ខ្មែរ បាលី សំស្ក្រឹត បារាំង អង់គ្លេស សៀម លា​វ និង ភូមា ជាដើម ។​
​    ​បន្ទាប់ពី​បាន​ជម្នះ​នូវ​ឧបសគ្គ​យ៉ាងច្រើន​អនេក​រយៈពេល​៣៩​ឆ្នាំ​មក ក្រុមព្រះ​សង្គីតិ​ការ​ចារ្យ គឺ​ក្រុម​ជំនុំ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក  បានបញ្ចប់​ការងារ​របស់​ខ្លួន​យ៉ាង​គួរ​ជាទី​មោទនភាព​ជា​ស្ថាពរ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៦៨ ។ នៅ​ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ​នេះ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ បាន​បោះពុម្ពផ្សាយ​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ជា​ភាសាបាលី​-​ខ្មែរ ចំនួន​១១០​ភាគ ។ រហូត​ថ្ងៃទី​១ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៦៩ ពិធី​សម្ពោធ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ត្រូវបាន​ធ្វើឡើង​នៅ​គ្រប់​វត្ត​ទូទាំង​ ព្រះរាជាណាចក្រ ។​
​    ​បន្ទាប់​ពី​សម្ព័ន្ធមិត្តរ​បស់​សម្តេច​សីហនុ គឺ​ពួក​ខ្មែរក្រហម​បាន​ទទួល​ជ័យជម្នះ​លើ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ របស់​ឧត្តមសេនីយ៍ លន់ នល់ និង ព្រះអង្គម្ចាស់ សិរិមតៈ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៧ មេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥​មក ស្ថាប័ន​ដ៏​ឧត្តម​មួយនេះ​ត្រូវ​បាន​បិទទ្វារ ។
បន្ទាប់ពី​មាន​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស ឆ្នាំ​១៩៩១ មក នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩២ ស្ថាប័ន​មួយ​នេះ​បាន​ត្រូវ​ចាប់​បដិសន្ធិ​ឡើងវិញ ដោយ​បាន​បន្ថែម​ឈ្មោះថា “ វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ” ហើយ​បន្ត​បេសកកម្ម​របស់​ខ្លួន​តរៀងមក ។ គម្ពីរ​មង្គល​ត្ថ​ទីប​នី​ទាំង​៤​ភាគ​ត្រូវបាន​ចាប់ផ្តើម​បន្ត​ការបកប្រែ​ដោយ ​យក​គំរូ​តាមរបៀប​បកប្រែ​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃបិដក ។
សព្វថ្ងៃ វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធ​សាស​បណ្ឌិត្យ ត្រូវបាន​ប្តូរ​ទៅ​ទីតាំង​ថ្មី​នៅ​ជិត​សួនច្បារ​សម្តេច ហ៊ុន សែន នា​មាត់​ទន្លេ​បាសាក់ ។ អគារ​នេះ​ត្រូវបាន​គូរ​ប្លង់​ដោយ​លោក លី ចិន​តុង មាន​លំអ​បែប​វត្ត​អារាម និង ស្ថាបត្យកម្ម​របស់​ព្រះ​រាជបណ្ណាល័យ ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​អតីតកាលរ​បស់​ខ្លួន ។ អគារ​ថ្មី​នេះ​ត្រូវបាន​សម្ពោធ​ប្រើប្រាស់​ជា​ផ្លូវការ​នៅ​ថ្ងៃទី​២៨ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៩៨ ។ ក្រៅពី​នេះ​ទៅ​ក៏​នៅ​មាន​បណ្ណាល័យ​សាខា​ចំនួន​១៨​ផង​ទៀត ។​
នៅ​ឆ្នាំ​២០០២ វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ បាន​បង្កើត “​សមាគម​អក្សរសិល្ប៍​នូហា​ច​” ដែល​បើក​ឱ្យមាន​ការប្រកួតប្រជែង​ស្នាដៃ​ផ្នែក​អក្សរសាស្ត្រ និង អក្សរសិល្ប៍​ផ្សេងៗ​ពី​គ្រប់​មជ្ឈដ្ឋាន​រៀង​រហូត​មក ៕

More infos: http://www.cen.com.kh/localnews/show_detail/132?token=ZDA1ODg4ZTcwZmY2Y2FmYWQyZGJhOGJhZTk3MGYy

កោះ​ម៉ាក​ការី ទីកន្លែង​សម្រាប់​គយគន់​ទស្សនីយភាព​នៃ​ហ្វូង​សត្វ​ផេ​ន​ឃ្វី​ន​

អត្ថបទដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រ Cambodian Express News (CEN)

ដោយ : បញ្ញា (ថ្ងៃទី 21 កក្កដា 2011)

7ប្រទេសអូស្ត្រាលី: ​កោះ​ម៉ាក​ការី “Macquarie Island” គឺជា​កោះ​មហាសមុទ្រ​មួយ​មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅក្នុង​មហាសមុទ្រ​ភាគខាងត្បូង ដែល​សណ្តូក​នៅ​រយៈ​ចម្ងាយ ១.៥០០ ម៉ែត្រ នា​ប៉ែក​អាគ្នេយ៍​នៃ​រដ្ឋ​តា​ស្មា​នៀ “Tasmania” ប្រទេស​អូស្ត្រាលី និង​រយៈ​ចម្ងាយ​ប្រហែល​ពាក់​កណ្តាលផ្លូវ រវាង​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី​និង​ទ្វីប​អង់​តាក​ទិច​។ កោះ​នេះ គឺជា​កំពូល​ដែល​លេចឡើង​ពី​ពំនើងផ្នត់​ម៉ាក​ការី “Macquarie Ridge” ក្រោម​ផ្ទៃសមុទ្រ ដែល​បាន​លូត​ដល់ទី​តាំង​បច្ចុប្បន្ន​របស់​វា ជាទី​ដែល​ផ្ទាំង​ទ្វីប​សាត់ Indo-Australia ជួបនឹង​ផ្ទាំង​ទ្វីប Pacific​។ វា​គឺជា​តំបន់​អភិរក្ស​ភូមិសាស្ត្រ​សំខាន់​ចម្បង​មួយ ដែល​កំពុងតែ​ក្លាយជា​ទីកន្លែង​តែមួយគត់ ដែល​ថ្ម​ទាំងឡាយ​ដែល​បានមកពី​ស្រទាប់ Mantle របស់​ផែនដី (​ជម្រៅ ៦ គីឡូម៉ែត្រ ខាងក្រោម​បាតសមុទ្រ​) ដែល​កំពុងតែ​ផុស​ឡើង​យ៉ាងសកម្ម​ពី​កម្រិត​ផ្ទៃសមុទ្រ​។​

3    ​តាម​នយោបាយ កោះ​នេះ​ត្រូវបាន​បង្កើតជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រដ្ឋ​តា​ស្មា​នៀរ​បស់​អូស្ត្រាលី ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ ១៩០០ មកម្ល៉េះ និង​បាន​ក្លាយជា​តំបន់​អភិរក្ស​មួយ​នៃ​រដ្ឋ​តា​ស្មា​នៀ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧៨ ហើយ​រហូតមកដល់​ឆ្នាំ​១៩៩៧ វា​បាន​ក្លាយជា​សម្បត្តិ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​មួយ​របស់​អង្គការ​យូណេស្កូ​។ វា​គឺជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ទីប្រជុំ​ក្រុង​អ៊ី​ស្ពឺ​រែ​ន “Esperance Municipality” រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៩៩៣ នៅពេលដែល​ទីប្រជុំ​ក្រុង​នេះ​ត្រូវបាន​បញ្ចូល​ជាមួយ​ទីប្រជុំ​ក្រុង​ដ៏​ទៃៗ​ ទៀត ទៅជា​តំបន់​ហួន វ៉​ល​ឡេ “Huon Valley”​។ តាម​បរិស្ថានវិទ្យា វា​គឺជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​តំបន់​បរិស្ថាន Antipodes Subantarctic Islands tundra ecoregion​។

​    ​កោះ​ម៉ាក​ការី គឺជា​កោះ​តែមួយគត់​នៅក្នុង​ពិភពលោក ដែល​បានកកើតឡើង​ទាំងស្រុង​ពី​សំបក​បាតសមុទ្រ “oceanic crust” និង​ថ្ម​ទាំងឡាយ ដែល​បានមកពី​ស្រទាប់ Mantle នៅ​ខាងក្រោម​ផ្ទៃ​ជ្រៅ​របស់​ផែនដី​។
​    ​
​    ​កោះ​ម៉ាក​ការី ប្រហែលជា​បានចាប់ផ្តើម​ពី​ពំនើងផ្នត់​ដែល​រីក​ធំ​នៅ​ខាងក្រោម​សមុទ្រ ជាមួយនឹង​ការកកើត​នៃ​សំបក​បាតសមុទ្រ​ថ្មី​ត្រ​ង់ក​ន្លែ​ណាមួយ ចន្លោះ​ពី ១១ លាន​ឆ្នាំ ទៅ ៣០ លាន​ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅហើយ​។​
​    ​
6​    ​នៅ​តំណាក់កាល​ខ្លះ ការរីក​ធំ​នេះ​បាន​បញ្ឈប់ ហើយ​សំបក​ផែនដី​បានចាប់ផ្តើម​សង្កត់ ដែល​ជាការ​ច្របាច់​ថ្ម​ទាំងឡាយ​អោយ​ឡើង​មកលើ ពី​ខាងក្នុង​ស្រទាប់ Mantle​។ នៅពេលដែល​ពំនើងផ្នត់​បាន​រីកធំឡើង វា​បាន​ផុស​ឡើង​ពីលើ​ផ្ទៃសមុទ្រ​ជា​បណ្តើរៗ ប្រហែល​តាំងពី ៦០០.០០០ ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅហើយ​។ ដូច្នេះ ជាធម្មតា​មានតែ​ថ្ម​ទាំងឡាយ​ដែល​កើតឡើង​នៅ​ខាងក្នុង​ស្រទាប់ Mantle របស់​ផែនដី​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​បាន​លេចឡើង​នៅលើ​ផ្ទៃសមុទ្រ​។

​    ​ចាប់តាំងពី​កោះ​ម៉ាក​ការី​បាន​លេចឡើង​ពី​ផ្ទៃ​ទឹក វា​ត្រូវបាន​ពត់​បង្កោង​ដោយ​សកម្មភាព​សមុទ្រ​នានា​ជាសំខាន់ ដូចជា​សកម្មភាព​រល​ក​ជាដើម ដែល​មិន​ដូចគ្នា​នឹង​កោះ​ក្បែរ​អង់​តាក​ទិច ដែល​បាន​បង្កើត​រូបរាង​ឡើង​ដោយ​ផែន​ទឹកកក​នោះឡើយ​។
​    ​
​    ​រូបភាព​ដ៏​ប្លែក​វិសេស​ទាំងនេះ រួមមាន​គំរូ​ដ៏​ល្អ​ក្រៃលែង​នៃ​ថ្មភ្នំ​ភ្លើង​រាង​មូល​ដូច​ខ្នើយ “pillow basalts” និង​ថ្ម​ក​ម្អែ​ភ្នំភ្លើង “extrusive rocks” ផ្សេងៗ​ទៀត​។

​     ​ទម្រង់​ទេសភាព​សំខាន់​ជាងគេ គឺ​ផ្ទៃរាប​ផ្នែក​កណ្តាល​ដែលមាន​ចំណោត​តិច កម្ពស់ ២៥០-៣០០ ម៉ែត្រ លើ​កម្រិត​ផ្ទៃ​ទឹកសមុទ្រ បាន​ចែក​ព្រំដែន​នៅ​គ្រប់​ជ្រុង​ដោយ​ច្រាំង​ថ្ម​ចោត ដែល​ចាប់ពី​បាត​ក្រោម​មក​ពង្រីក​បានជា​ច្រាំង​សមុទ្រ​មាន​ចម្ងាយ​ឆ្ងាយ​ រហូតដល់ ៨០០ ម៉ែត្រ​។ គំនរ​ទឹកកក​មាន​កម្រាស់​ដល់​ទៅ ២០ ម៉ែត្រ គ្របដណ្តប់​ច្រើន​លើ​ផ្ទៃ​កោះ​រាបស្មើ និង​មាន​បឹង​ផ្សេងៗ​ជាច្រើន​។

2    ​នៅក្នុង​ចំណោម​ទស្សនីយភាព​យ៉ាង​ល្អ​បំផុត​នៃ​កោះ​នេះ គឺ​ហ្វូង​ធំៗ​នៃ​ពពួកសត្វ​ផ្សេងៗ ជាពិសេស​គឺ​ពពួកសត្វ​ផេ​ន​ឃ្វី​ន ដែល​រស់​នៅលើ​ផ្ទៃរាប​នៃ​ទី​ជម្រាល​ដ៏​សក្តិសម ជាពិសេស​នៅ​អំឡុង​រដូវ​បង្កាត់​ពូជ​។

​    ​នៅ​អំឡុង​រដូវ​បង្កាត់​ពូជ ឆ្មាសមុទ្រ​មាឌ​ដំរី “elephant seals” ក៏​បង្កើតជា​អាណាចក្រ​យ៉ាង​ធំ​សម្បើម​ផងដែរ​។ ភាវរស់​ចំនួន​បួន​ប្រ​ទេ​ភ​នៃ​អម្បូរ​សត្វ​បក្សី​អាល​បា​ត្រុ​ស “albatross” បានធ្វើ​សំបុ​ក្រ​នៅលើ​ទី​ចំណោត និង​ច្រាំង​ថ្ម​ចោត​រដិបរដុប ទាំង​នៅលើ​កោះធំ និង​ទាំង​នៅលើ​កោះ​ប៊ី​សប់ “Bishop” និង​កោះ​គ្លើ​ក “Clerk”​។

​    ​ដូច្នេះ កោះ​ម៉ាក​ការី​គឺជា​ទីកន្លែង​សម្រាប់​គយគន់​នូវ​ទស្សនីយភាព​យ៉ាង​ល្អ​ ហ្មត់ហ្មង នៃ​ហ្វូង​ធំៗ​របស់​ពពួកសត្វ​ផេ​ន​ឃ្វី​ន ឆ្មាសមុទ្រ​មាឌ​ដំរី និង​ពពួក​បក្សី​នៃ​អម្បូរ​អាល​បា​ត្រុ​ស មិនតែប៉ុណ្ណោះ វា​ក៏​ជាទី​កន្លែង​សម្រាប់​ស្រូបយក​ខ្យល់អាកាស​ស្រស់ថ្លា​បរិសុទ្ធ​ពី​ ធម្មជាតិ ដើម្បី​បន្ធូរ​នូវ​អារម្មណ៍​តានតឹង និង​បង្កើន​នូវ​ភាពស្រស់ថ្លាសម្រាប់អ្នកទេសចរគ្រប់រូប​ផងដែរ​៕

More infos: http://www.cen.com.kh/localnews/show_detail/23?token=NTcyNWI4YzRkZTBjN2EyZTlkNWJmYjQxNDBmNWUz

គីន​កា​គូ​-​ហ្ស៊ី ប្រាសាទ​ពុទ្ធសាសនា​មួយ​ដែល​ស្ថិតនៅក្នុង​ទីក្រុង​ក្យូ​តូ ប្រទេស​ជប៉ុន​

អត្ថបទដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រ Cambodian Express News (CEN)

ដោយ : បញ្ញា (ថ្ងៃទី 20 កក្កដា 2011)

Kinkaku-ji-3ទីក្រុងក្យូតូ ប្រទេសជប៉ុន:គីន​កា​គូ​-​ហ្ស៊ី “Kinkaku-ji” ដែល​គេ​អាច​ស្គាល់ឈ្មោះ​ផ្សេង​ទៀតថា ប្រាសាទ​ពន្លា​មាស “Temple of the Golden Pavilion” ឬ​ប្រាសាទ​សួន​ក្តាន់ “Deer Garden Temple” គឺជា​ប្រាសាទ​ពុទ្ធសាសនា​មួយ ដែល​ស្ថិតនៅក្នុង​ទីក្រុង​ក្យូ​តូ “Kyoto” របស់​ប្រទេស​ជប៉ុន​។ បរិវេណ​សួនច្បារ គឺជា​គំរូ​ដ៏​ល្អ​វិសេស​មួយ​សម្រាប់​គំនូស​ប្លង់​សួនច្បារ​នា​សម័យកាល​មូ​ រ៉ូ​ម៉ា​ជី “Muromachi”​។ វា​ត្រូវបាន​គេ​កសាង​ទៅជា​តំបន់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ពិសេស​របស់​ជាតិ និង​ទេសភាព​ពិសេស​របស់​ជាតិ ហើយ​វា​ជាទី​តាំង​មួយ​ក្នុងចំណោម​ទីតាំង​ចំនួន ១៧ ដែល​ដាក់បញ្ចូល​ជា​តំបន់​មរកត​ពិភពលោក​ខាង​ផ្នែក​បូជនីយដ្ឋាន​ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ទីក្រុង​ក្យូ​តូ​បុរាណ​។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ វា​គឺជា​អគារ​មួយ​ក្នុងចំណោម​អគារ​ដ៏​ពេញនិយម​បំផុត​នានា នៅក្នុង​ប្រទេស​ជប៉ុន ដែល​អាច​ទាក់ទាញ​អ្នកទេសចរ​បាន​ចំនួន​យ៉ាងច្រើន ជា​រៀងរាល់ឆ្នាំ​។
Kinkaku-ji-4    ​តំបន់​គីន​កា​គូ​-​ហ្ស៊ី ដើមឡើយ​គឺជា​វីឡា​មួយ​ដែល​គេ​ហៅថា គី​តា​យ៉ាម៉ា​-​ដៃ “Kitayama-dai” ដែលជា​កម្ម​សិទ្ធ​របស់​រដ្ឋបុរស​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​មួយរូប ដែលមាន​ឈ្មោះថា សៃ​អន​ហ្ស៊ី គីន​ស៊ូ​នី “Saionji Kintsune”​។ ប្រវត្តិ​របស់​ប្រាសាទ​គីន​កា​គូ​-​ហ្ស៊ី មាន​ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ ១៣៩៧ មកម្ល៉េះ នៅពេលដែល​វីឡា​នេះ​ត្រូវបាន​ទិញ​ពី សៃ​អន​ហ្ស៊ី គីន​ស៊ូ​នី ដោយ​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព​អា​ស្ស៊ី​កា​ហ្គា យ៉ូ​ស្ស៊ី​មី​តស៊ូ “Ashikaga Kinkaku-ji-2Yoshimitsu” និង​បានប្រែក្លាយ​ទៅជា​អគារ​គីន​កា​គូ​-​ហ្ស៊ី “Kinkaku-ji complex”​។ នៅពេលដែល​លោក​យ៉ូ​ស្ស៊ី​មី​តស៊ូ ទទួលមរណភាព​បាត់​ទៅ អគារ​នេះ​ត្រូវបាន​កែប្រែ​ទៅជា​ប្រាសាទ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​មហាយាន​មួយ ដោយ​កូនប្រុស​របស់គាត់ ដែលជា​ការធ្វើ​ទៅតាម​បំណងប្រាថ្នា​របស់គាត់​។

Goldenpavillion2     ​នៅ​អំឡុងពេល​នៃ​សង្គ្រាម​អូ​នី​ន “Onin war” អគារ​ទាំងអស់​នៅក្នុង​ទីធ្លា​សងខាង​ពន្លា ត្រូវបាន​ដុតបំផ្លាញ​ចោល​។ នៅ​ថ្ងៃទី ២ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩៥០ ពន្លា​នេះ​ត្រូវបាន​ដុតបំផ្លាញ​ចោល​ដោយ​លោក​នេន​ព្រះជន្ម ២២ វស្សា​មួយអង្គ ព្រះនាម ហា​យ៉ា​ស្ស៊ី យ៉ូ​គិ​ន “Hayashi Yoken” ដែល​នៅពេល​នោះបាន​ព្យាយាម​ធ្វើអត្តឃាត​លើ​ទីទួល Daimon-ji នៅ​ខាងក្រោយ​អគារ​នេះ​។ គាត់​បាន​រួច​ផុតពី​សេច​ក្កី​ស្លាប់ និង​ក្រោយមក​ត្រូវបាន​នាំខ្លួន​ទៅកាន់​កន្លែង​ឃុំឃាំង​។ សង្ឃ​អង្គ​នេះ ត្រូវបាន​កាត់ទោស​អោយ​ជាប់គុក​រយៈពេល​ប្រាំពីរ​ឆ្នាំ ប៉ុន្តែ​ត្រូវបាន​ដោះលែង​វិញ នៅ​ថ្ងៃទី ២៩ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៥ ដោយសារតែ​កើត​ជំងឺផ្លូវចិត្ត ហើយ​ក្រោយមក​ក៏បាន​សុគត​ក្នុង​រយៈពេល​យ៉ាងខ្លី ដោយសារ​រោគរបេង នៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៥៦​។​
​    ​
​ Kinkaku-ji-1   ​រចនាសម្ព័ន្ធ​ពន្លា​បច្ចុប្បន្ន ​កើតមាន​តាំងពី​ឆ្នាំ ១៩៥៥ មកម្ល៉េះ នៅពេលដែល​ពន្លា​នេះ​ត្រូវបាន​សាងសង់​ឡើងវិញ​។ ការស្ថាបនា​ឡើងវិញ​នេះ ត្រូវបាន​គេ​និយាយថា ជាការ​ចម្លង​យក​យ៉ាង​ប្រិតប្រៀន​មួយ​ពី​ពន្លា​ដើម បើទោះបី​ជាមាន​មន្ទិល​មួយចំនួន អំពី​ការ​លាប​ស្រទាប់​ទឹកមាស​យ៉ាង​ធំ​មួយ ដែល​ត្រូវបាន​ប្រើ​ទៅលើ​រចនាសម្ព័ន្ធ​ដើម​។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៨៤ ការ​លាបទឹក​ថ្នាំ​របស់​ជប៉ុន បាន​ជួបប្រទះ​នឹង​ដំណើរ​ឆាប់​ពុកផុយ​បន្តិច ប៉ុន្តែ​ការ​លាបទឹក​ថ្នាំ​ថ្មី ព្រមទាំង​ការ​ស្រោប​ស្រទាប់​ទឹកមាស កាន់​តែមាន​កម្រាស់​ច្រើនជាង​ការ​លាបទឹក​ថ្នាំ​ពីមុន (​កម្រាស់​ថ្មី ៥/១០.០០០ មី​លី​ម៉ែត្រ ជួស​អោយ​កម្រាស់​ពីមុន ១/១០.០០០ មី​លី​ម៉ែត្រ​) ត្រូវបានធ្វើ​រួចរាល់​នៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៨៧​។ លើសពីនេះ​ទៀត ផ្នែក​ខាងក្នុង​អគារ​ដែល​រួមមាន​គំនូរ និង​រូបសំណាក​របស់លោក​យ៉ូ​ស្ស៊ី​មី​តស៊ូ ក៏ត្រូវ​បាន​កែលម្អ​ឡើងវិញ​ផងដែរ​។ ហើយ​ជា​ចុងក្រោយ ដំបូល​ត្រូវបាន​ស្ថាបនា​ឡើងវិញ​នៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៣​៕​

More infos: http://www.cen.com.kh/localnews/show_detail/23?token=ZmQ3MzhmMDc4ODk1OTNkOTEyNjg2ZmZmYjM0NDFj

Maker and Models: Decorative Lintels of Khmer Temples, 7th to 11th centuries

Maker and Models: Decorative Lintels of Khmer Temples, 7th to 11th centuries

By: Polkinghorne M.

Thesis for the Award of Doctor of Philosophy in Arts, Department of Archaeology, University of Sydney, Sydney, 2007.

Maker and Models: Decorative Lintels of Khmer Temples, 7th to 11th centuries_By Polkinghorne M. – 2007

ប​ច្ចុប្បន្នភាពរបស់សារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ

អត្ថបទដោយ Brice Vincent បកប្រែ និង​កែសម្រួលដោយ ចិន្ត ច័ន្ទរតនា

កេរ​ដំណែលខ្មែរ លេខ ២

ប​ច្ចុប្បន្នភាពរបស់សារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ _ Actualité du MNPP

ARTERIES OF EMPIRE: An operational study of transport and communication in Angkorian Southeast Asia (9th to 15th centuries CE)

 

ARTERIES OF EMPIRE : An operational study of transport and communication in Angkorian Southeast Asia (9th to 15th centuries CE).

By: Handrickson, M.,

Thesis for the Award of Doctor of Philosophy in Arts, Department of Archaeology, University of Sydney, Sydney, 2007.

Hendrickson M. – 2007 (I) _ ARTERIES OF EMPIRE : An operational study of transport and communication in Angkorian Southeast Asia (9th to 15th centuries CE).

ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី និមិត្តរូបរបស់ប្រទេសជប៉ុន

អត្ថបទដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រ Cambodian Express News (CEN)

ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី ជា​ភ្នំ​ដែលមាន​កម្ពស់​៣.៧៧៦​ម៉ែត្រ របស់​ប្រទេស​ជប៉ុន

ដោយ : បញ្ញា (ថ្ងៃទី 16 កក្កដា 2011)

Fujisunriseប្រទេសជប៉ុន: ​ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី “Mount Fuji” គឺជា​ភ្នំ​ដែលមាន​កម្ពស់​ខ្ពស់​ជាងគេ នៅក្នុង​ប្រទេស​ជប៉ុន​។ វា​ជា​ភ្នំភ្លើង​សកម្ម​មួយ​ដែល​បាន​ផ្ទុះ​លើកចុងក្រោយ​នៅ​ឆ្នាំ ១៧០៧-០៨​។ ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី ស្ថិតនៅ​រយៈ​ចម្ងាយ​ប្រហែលជា ១០០ គីឡូម៉ែត្រ នា​ភាគ​និរតី​នៃ​ទីក្រុង​តូ​ក្យូ ហើយ​គេ​អាច​មើលឃើញ​វាពី​ទីក្រុង​នេះ នៅពេលណា​ដែល​មេឃ​ស្រឡះ​ល្អ​។ កោណ​ដែលមាន​លក្ខណៈ​សមសួន​យ៉ាង​វិសេស​ប្លែក នៃ​ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី គឺជា​និមិត្តសញ្ញា​ដ៏​ល្បីល្បាញ​របស់​ប្រទេស​ជប៉ុន និង​ជារឿយៗ​ត្រូវបាន​គេ​ពណ៌នា​នៅក្នុង​សិល្បៈ និង​រូបថត​ផ្សេងៗ​។ ក្រៅពី​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ ភ្នំ​នេះ​ក៏ត្រូវ​បាន​ទៅលេង​ដោយ​អ្នក​ចូលចិត្ត​ធ្វើដំណើរ​កម្សាន្ត និង​អ្នក​ឡើង​ភ្នំ​ផងដែរ​។​

Mt_fuji    ​ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី គឺជា​កោណ​ភ្នំភ្លើង “volcanic cone” ដែលមាន​ភាព​ទាក់ទាញ និង​ជា​ប្រធានបទ​ដែលមាន​ជារឿយៗ នៅក្នុង​សិល្បៈ​ជប៉ុន​។ ស្នាដៃ​សិល្បៈ ទេសភាព​សាប​សិប​ប្រាំមួយ​នៃ​ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី “Thirty-six Views of Mount Fuji” និង​ស្នាដៃ​សិល្បៈ ទេសភាព​មួយរយ​នៃ​ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី “One Hundred Views of Mount Fuji” ស្ថិតនៅក្នុង​ចំណោម​ការ​ងារ​សិល្បៈ ដ៏​ល្បីល្បាញ​បំផុត​របស់​វិចិត្រករ Hokusai​។

​    ​ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី គឺជា​លក្ខណៈ​សម្គាល់​នៃ​ភូមិសាស្ត្រ​ប្រទេស​ជប៉ុន​។ វា​មាន​រយៈកម្ពស់ ៣.៧៧៦ ម៉ែត្រ និង​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅក្បែរ​មាត់សមុទ្រ​ប៉ា​ស៊ី​ភិ​ច នៃ​ទីប្រជុំ​កោះ Honshu នៅ​ចំ​ភាគ​ខាងលិច​ទីក្រុង​តូ​ក្យូ​។​

​    ​អាកាស​យាន្ត​ដ្ឋា​ន​ដែល​នៅ​ជិត​បំផុត គឺ​អាកាស​យាន្ត​ដ្ឋា​ន Mt. Fuji Shizuoka Airport ដែល​បាន​បើក​នៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៩ ។ វា​មាន​ចម្ងាយ​ប្រហែលជា ៨០ គីឡូម៉ែត្រ ពី​ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី​។

From_lake_kawaguchi​    ​នៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៩ មនុស្ស​ជិត ៣០០.០០០ នាក់ បាន​ឡើង​ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី​។ រយៈពេល​ទាក់ទាញ​បំផុត​សម្រាប់​មនុស្ស ដើម្បី​ឡើង​ភ្នំ​ហ្វូ​ហ្ស៊ី គឺ​ចាប់ពី​ខែកក្កដា​ដល់​ខែសីហា ជា​ពេលដែល​ផ្ទះ​ខ្ទម​តូចៗ និង​អគារ​ផ្សេងៗ​ទៀត កំពុងតែ​ចាប់ផ្តើម​បើកទ្វារ​។ ការឡើង​ភ្នំ​ចាប់ពី​ខែតុលា​ដល់​ខែឧសភា មានការ​រអាក់រអួល​យ៉ាងខ្លាំង ដោយសារ​គ្រោះថ្នាក់ និង​អាកាសធាតុ​ត្រជាក់​ខ្លាំង ត្រូវបាន​គេ​យកចិត្តទុកដាក់​។ ប្រជាជន​ជប៉ុន​ភាគច្រើន ចូលចិត្ត​ឡើង​ភ្នំ​ពេល​មេឃងងឹត ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ទៅដល់​ទីតាំង​ក្បែរ​កំពូល​ដែល​ខ្ពស់​ជាងគេ នៅពេលដែល​ព្រះអាទិត្យ​រះ​មក​។​

More infos: http://www.cen.com.kh/localnews/show_detail/23?token=ZjllZGI4MzgyMjRmZDc4YWU5OWU4ZDhlNjJlY2My

Preah Vihear Temple (07-July-2008 – 07-July-2011)

អបអរសាទរទិវាខួបគម្រប់ ៣​ ឆ្នាំ នៃការបញ្ចូលប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក

០៧ – ០៧ – ២០០៨ – ០៧ – ០៧ – ២០១១

គោរពជូនពរពីក្រុមការងារ “កេរដំណែលខ្មែរ”

  • Cambodia
  • N14 23 18 E104 41 2
  • Date of Inscription: 2008
  • Criteria: (i)
  • Property : 155 ha
  • Buffer zone: 2,643 ha
  • Ref: 1224rev

Brief Description

Situated on the edge of a plateau that dominates the plain of Cambodia, the Temple of Preah Vihear is dedicated to Shiva. The Temple is composed of a series of sanctuaries linked by a system of pavements and staircases over an 800 metre long axis and dates back to the first half of the 11th century AD. Nevertheless, its complex history can be traced to the 9th century, when the hermitage was founded. This site is particularly well preserved, mainly due to its remote location. The site is exceptional for the quality of its architecture, which is adapted to the natural environment and the religious function of the temple, as well as for the exceptional quality of its carved stone ornamentation.

Temple of Preah Vihear © Jean-Jacques Dupuy More pictures …

Outstanding Universal Value

The Temple of Preah Vihear, a unique architectural complex of a series of sanctuaries linked by a system of pavements and staircases on an 800 metre long axis, is an outstanding masterpiece of Khmer architecture, in terms of plan, decoration and relationship to the spectacular landscape environment.

Criterion (i): Preah Vihear is an outstanding masterpiece of Khmer architecture. It is very ‘pure’ both in plan and in the detail of its decoration.

Authenticity, in terms of the way the buildings and their materials express well the values of the property, has been established. The attributes of the property comprise the temple complex; the integrity of the property has to a degree been compromised by the absence of part of the promontory from the perimeter of the property. The protective measures for the Temple, in terms of legal protection are adequate; the progress made in defining the parameters of the Management Plan needs to be consolidated into an approved, full Management Plan.

Historical Description

[in French only]

À l’origine, Preah Vihear abritait une communauté érémitique ; on peut encore voir dans les falaises les grottes où vivaient les ermites, une caractéristique du paysage khmer. La fondation de l’ermitage est souvent associée à la construction d’un sanctuaire par le prince Indrâyudha, fils du roi Jayavarman II, à la demande de Shiva, au début du IXe siècle. Le prince y installa une partie du grand linga de Vat Phou. Toutefois, les origines de Preah Vihear étaient probablement plus anciennes. Le bâtiment de Indrâyudha était une modeste structure en bois, située à l’emplacement du bâtiment en pierre existant, et seules quelques modifications mineures sont intervenues sous les seigneurs khmers qui se succédèrent au Xe siècle.

Quatre inscriptions khmères et sanskrites fournissent une précieuse datation du bien, et confirment que le roi Sûryavarman I fut étroitement impliqué dans la construction de l’ensemble actuel. Ce roi fit ériger des piliers gravés (lingas) à différents points de son vaste territoire, portant son nom et son titre Sûryavarmeshvara (Seigneur Sûryavarman), et l’un d’entre eux fut dressé à Preah Vihear au début du XIe siècle, là encore à la demande de Shiva. Celui-ci était situé à proximité du temple initial, qui fut rapidement reconstruit en grès à l’occasion de travaux d’extension du temple.

Vers 1050, les nouvelles constructions avaient atteint le gopura n° 3, puis les travaux progressèrent plus lentement, en partie en raison du terrain difficile et des fréquents glissements de terrain. L’ensemble ne fut terminé qu’au XIIe siècle, lorsque le roi Sûryavarman II confia les travaux à l’un de ses meilleurs architectes, Divâkarapandita.

La propriété du bien fit l’objet de tractations intenses au XIXe siècle et au début du XXe siècle entre les Français et les gouvernements thaïlandais. Un traité de 1904 la conféra à la France, dont le Cambodge était un protectorat. Il fut revendiqué par la Thaïlande en 1934 et occupé six ans plus tard. Ce n’est qu’en 1962 que la Cour internationale de justice de La Haye en confirma la propriété par le nouvel État indépendant du Cambodge.

Le site fut fermé pendant plus de vingt ans dans les années 1970 en raison de l’histoire troublée du Cambodge. Heureusement, son isolement permit que Preah Vihear soit peu altéré durant cette période, même s’il fut miné par les Khmers rouges, qui quittèrent les lieux en 1998.

Source: Advisory Body Evaluation

Twenty-seven new sites inscribed

Tuesday, July 8, 2008

The World Heritage Committee, meeting for its 32nd session, finished inscribing new sites on UNESCO’s World Heritage List on 8 July with the addition of 19 cultural sites and eight natural sites to the List.

New cultural sites inscribed during the 32nd session:

Natural properties inscribed on UNESCO’s World Heritage List during the 32nd session:

Extensions added onto properties already on the World Heritage List:

The following countries have had sites inscribed on UNESCO’s World Heritage List for the first time this year: Papua New Guinea; San Marino and Saudi Arabia, Vanuatu .

UNESCO’s World Heritage List now numbers a total of 878 sites, 679 cultural and 174 natural sites and 25 mixed in 145 countries.

photographs: http://www.unesco.org/en/whc/photos
Video footage: mms://stream.unesco.org/bpi/whc_cult1_060708 mms://stream.unesco.org/bpi/whc_cult2_070708 mms://stream.unesco.org/bpi/whc_cult3_080708.wmv mms://stream.unesco.org/bpi/whc_cultnat_070708

World Heritage Properties

Other news

More infos: http://whc.unesco.org/en/list/1224

ឧស្សាហកម្មចក្រភពអង្គរ នៅព្រះខាន់កំពង់ស្វាយ

របាយការណ៍អំពីការស្រាវជ្រាវ​នៅព្រះខ័នកំពង់ស្វាយនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០៩

“​គម្រោងសិក្សាស្រាវជ្រាវ​ស្តីអំពី ឧស្សាហកម្មចក្រភពអង្គរ ប្រាសាទបាកាន​ព្រះខាន់កំពង់ស្វាយ”

របស់ក្រសួងវប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បះ​ (កម្ពុជា) និង​សាកលវិទ្យាល័យ ស៊ីដនី​ (អូស្ត្រាលី)

២ ភាសា (ខ្មែរ និងអង់គ្លេស)

Hendrickson M. et al. – 2010_Preah Khan Kampong Svay

ការសិក្សាអំពីចម្លាក់ប្រាសាទអណ្តែត (Palais Volant-Flying Palace)

https://i0.wp.com/www.andybrouwer.co.uk/blog/uploaded_images/6340-789115.jpgសារណាបពា្ចប់ថ្នាក់អនុបណ្ឌិត​ផ្នែកបុរាណវិទ្យា​ នៅសាកលវិទ្យាល័យ Paris 3​ Sorbonne-Nouvelle

” ការសិក្សាអំពីចម្លាក់ប្រាសាទអណ្តែត នៅតាមចម្លាក់លើជញ្ជាំងប្រាសាទសម័យមុនអង្គរ”

ដោយលោក​ ចិន្ត ច័ន្ទរតនា ឆ្នាំសិក្សា ២០០៥-២០០៦

ជាភាសាបារាំង

Mémoire de Master 2 en archéologie à l’Université Paris 3 Sorbonne-Nouvelle

par​​​ CHEN Chanratana (2005-2006)

Etudes des palais volants dans l’art khmer préangkorien

លិខិតថ្លែងអំណរគុណ – Lettre de remerciement pour le Master 2

« Older entries

%d bloggers like this: