Books Online about Cambodia

តើលោកអ្នកចង់អានសៀវភៅតាមអ៊ីនធឺណែតដែរឬទេ?​

សូមមេត្តាចម្លងអាស័យដ្ឋានគេហទំព័រខាងក្រោម​ រួចដាក់វាទៅក្នុងទំព័រមួយទៀត

To view the web, please copy all links as below and past it into another pages.

Gallica

http://gallica.bnf.fr/Search?ArianeWireIndex=index&q=Cambodge&p=1&lang=fr&f_free_access=fayes

Internet Archive

http://www.archive.org/search.php?query=subject%3A%22Cambodia%22%20AND%20mediatype%3Atexts

Google Livres

http://books.google.fr/books?as_sub=Cambodia&as_brr=3&rview=1

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសកម្ពុជា

The Khmer New Year Expo & Festival is packed with fun and activities 2011

Cambodians will welcome a new and exciting event to welcome the Khmer New Year. Thousands of visitors will congregate at the Khmer New Year & Festival 2011 at the Diamond Island Exhibition & Convention Centre from 8-10 April 2011. It is the place where Cambodians enjoy the festive season with sales, music and lights to celebrate the Khmer New Year and soak in the atmosphere.

More importantly, it will be the biggest marketing opportunity for consumer products as the event will be held just before the Khmer New Year – the period where Cambodians go on the biggest buying spree for food & drinks, fashion, apparels, shoes, bags and toiletries & cosmetics, household goods, watches, gold & jewellery, baby/children ware, toys, electrical & electronic, motor vehicles.

If you want to give your business a boost and capture your share of this spending, you must book your booth at the Khmer New Year Expo & Festival. Nowhere else and no other time can you can sell where consumers want to buy! It is your best marketing opportunity where expo booth cost as low as USD 630!*

The Khmer New Year Expo & Festival is packed with fun and activities

The biggest New Year Expo
Music Concerts and Cultural Performances
Fashion Shows
Cooking Demonstration
Beauty Contest

The Khmer New Year Expo & Festival 2011 is organized by AMB Events (Cambodia) Pte Ltd www.expocambodia.com , a member of AMB Events, Malaysia ( www,ambexpo.com ) which is the leading international exhibition organizer in Southeast Asia. It organizes the highly successful CAMFOOD EXPO, CAMHOTEL EXPO, CAMBUILD EXPO, CAMSECURITY EXPO & THE CAMBODIAN CULINARY COMPETITION in Cambodia and over 30 events in Malaysia, Indonesia, Vietnam and the Philippines.

Contact MS SOKUNTHEA at tel: 092212181, Mr Somi at tel: 0979807553 or Mr Veasnea at tel: 016525142 or Office Tel: +855 23210806 FAX: +855 23214908 to book your booth today.

Senior Fellowships

The following provides further information about the fellowship opportunities available at the CKS as well as some background on CKS Fellows and their research projects. These fellowships are typically available on a yearly basis.

CAORC/ECA Fellowships for American Scholars

INALCO/CEK Fellowships for French Scholars

Current and Former CKS Fellows – forthcoming

CAORC/ECA (Council of American Overseas Research Centers)

Ph.D. & Senior Fellowship Competition for U.S. Scholars
Deadline: November 15th 2010

This program is open to U.S. doctoral candidates and scholars who have already earned their Ph.D. in the social sciences and humanities. Scholars can pursue research in other countries in mainland Southeast Asia (Thailand, Laos, Vietnam, Burma, Southern China) provided that part of their research is undertaken in Cambodia.

Ph.D. Dissertation Research Fellowships
These Fellowships are open to doctoral candidates to pursue their dissertation research in Cambodia and Southeast Asia. Awards are available for periods of up to eleven months.

Senior Research Fellowships
Senior Fellowships are open to scholars in all disciplines in the social sciences and the humanities to pursue further research in Cambodia and Southeast Asia. Short-term awards are available for up to four months. Long-term awards are available for six to nine months. Fellowships for four months or less have some travel restrictions.

Criteria for Evaluation
The Selection Committee will assess each application on the basis of the project description, the candidate’s academic and/ or professional record and the quality of references. Members of the Selection Committee represent different academic disciplines, so the applicant must explain the nature and significance of the project in terms understandable to a non-specialist audience.

Fellowships granted by the Center for Khmer Studies receive funding from the Bureau of Educational and Cultural Affairs of the United States State Department and the Council of American Overseas Research Centers. Candidates must be U.S. citizens.

Download the application form:
For further information, please contact: fellowships@khmerstudies.org

INALCO – CEK

Bourses d’études au Cambodge (2011-2012)
Un programme supporté par la Florence Gould Foundation

Date limite de soumission des candidatures: reportée au 09 décembre 2010

Ce programme de bourses d’études a pour objet le développement des connaissances sur la société, la culture et l’histoire du Cambodge. Il vise à permettre à des étudiants-chercheurs français de niveau doctoral et post-doctoral, de pouvoir se rendre au Cambodge. Ce programme a également pour objectif d’aider les candidats à s’intégrer au sein de la communauté scientifique internationale et cambodgienne travaillant sur le Cambodge. Les bourses doivent couvrir les frais de voyage et de séjour d’étude au Cambodge. Les candidats sélectionnés devront prendre contact avec le CEK au Cambodge.

Les candidatures pour mener des recherches au Cambodge s’appliquent aux catégories suivantes :

– Bourses de recherche doctorale. Elles s’adressent aux chercheurs doctorants. Elles doivent leur permettre de mener à bien leurs recherches de terrain nécessaires à l’accomplissement de leur thèse doctorale ainsi que d’acquérir une formation linguistique en khmer. Les candidats doivent être de nationalité française. Les bourses de recherche doctorales sont conçues pour des périodes courtes et longues pouvant aller jusqu’à 11 mois au plus.

– Bourses de recherche post-doctorale. Elles s’adressent aux candidats de nationalité française déjà titulaires d’un doctorat ou de son équivalent. Elles concernent les chercheurs spécialisés dans les études khmères ou ceux souhaitant élargir leur champ d’investigation à l’étude du Cambodge. Les bourses de recherche post-doctorale couvrent des périodes courtes et longues pouvant aller jusqu’à 11 mois au plus.

Télécharger le formulaire d’inscription : Gould_Applifgsenior 2010
Pour plus d’information, contacter: fellowships@khmerstudies.org ou
msullivan@khmerstudies.org

(Read more: http://khmerstudies.org/)

The Royal Ballet, Exhibition of the glory of Cambodia…November 4 – January 31, 2011


The Royal Ballet
November 4 – January 31, 2011

This cooperative exhibition features works by Swedish photographer, Mr. Anders Jiras, at the National Museum of Cambodia and is supported by the Friends of Khmer Culture Inc. (FOKCI). All new photographs in the exhibition are by Mr. Jiras, and were taken during performances of Sovannahong, Preah Samuth, Ynas Bosba, Apsara Mera, and the Boung Soung ceremony at the Royal Palace. Two old photographs of past dancers in the early 20th century and musical instruments are from the collection of the National Museum of Cambodia.

(Read more: http://www.cambodiamuseum.info/en_exhibition/national_exhibition/All%20exhibition/Royal%20Ballet%20Exhibition.html)

INTERNATION EXHIBITIONS of National Museum of Phnom Penh

Several large and important exhibitions based on the National Museum of Cambodia’s excellent collection have been held outside Cambodia, allowing international audiences access to magnificent works of Khmer art. Exhibitions of Cambodian art and architecture have proven extremely popular, and are certain to continue into the future.

Past

The Age of Angkor: Treasures from the National Museum of Cambodia
National Gallery of Australia, Canberra (www.nga.gov.au)
22 August – 25 October 1992

 

Sculpture of Angkor and Ancient Cambodia
Millennium of Glory (http://www.nga.gov/exhibitions/camwel.shtm)
National Gallery of Art, Washington DC
29 June – 28 September 1997 

Galeries Nationales du Grand Palais, Paris
31 January – 26 May 1997

Tokyo Metropolitan Art Museum
28 October – 26 December 1997 

Osaka Municipal Museum of Art
15 January – 22 March 1998

The first comprehensive exhibition of Cambodian sculpture to be held in the United States of America, ‘Millennium of Glory’ also travelled to France and Japan. The exhibition included 99 works of art, dated from the 6th to the 16th centuries, from the collections of the National Museum of Cambodia and the Musée Guimet in Paris.

The Treasures of the Angkor Empire
Seoul Museum of History
29 June – 12 September 2004

This exhibition consisted of approximately 100 pre-Angkor, Angkor and post Angkor period works of art, form the collection of the National Museum of Cambodia. The exhibition featured a range of sculptural works from the Buddhist and Brahmanist traditions to illustrate the harmony, grandeur and beauty of Khmer art and architecture.

World Heritage – Angkor Wat Exhibition new line (http://www.mus-his.city.osaka.jp/
english_iso-8859-1/special/2006/angkorwat_eng.html
)
Fukuoka Asian Art Museum
3 July – 28 August 2005

This exhibition displayed 80 iconic works of art from the world-renowned collection of the National Museum of Cambodia, Phnom Penh. From the Angkor region, the art objects were created between the 9th and the 15th century and reflect the importance and magnificence of Cambodian cultural heritage.

Angkor Wat and the Glory of the Khmer Dynasty (http://www.toei.co.jp/event/exhibition/AngkorWat/index.htm)
Edo Tokyo Metropolitan Museum
July 2005

Sendai City Museum new line (http://www.city.sendai.jp/kyouiku/museum/tenrankai.html)
14 April – 28 May 2006

Osaka Museum of History new line (http://www.mus-his.city.osaka.jp/english_iso-8859-1/special/2006/angkorwat_eng.html)
22 July – 11 September 2006

Tokyo Metropolitan Art Museum
(http://www.toei.co.jp/event/exhibition/AngkorWat/index.html)

Featuring around 80 masterpieces of the National Museum of Cambodia’s collection, this exhibition demonstrated the beauty and sophistication of Angkor period art. The exhibition was intended to commemorate cultural exchange between Cambodia and Japan, particularly in the field of heritage preservation.

Present and Future Exhibitions

Angkor – Sacred Heritage of Cambodia
Kunst und Ausstellungshalle der Bundersrepublik Deutschland, Bonn
(http://www.kah-bonn.de/index_e.htm)
15 December 2006 – 9 April 2007

Martin-Gropius-Bau, Berlin
(http://www.berlinerfestspiele.de/en/aktuell/festivals/11
_gropiusbau/mgb_04_programm/mgb_04_kommende_ausstellungen/
mgb_04_komm_Ausstell_ProgrammlisteDetailSeite_6367.php
)
5 May – 29 July 2007

Museum Rietberg, Zurich
(http://www.stadtzuerich.ch/internet/zuerichkultur/home/institutionen
/home/redirect_mr/rietberg_english/home.html
)
19 August – 2 December 2007

This exhibition represents the first major exhibition of Khmer art to be held in Germany and Switzerland. Khmer culture is famous for magnificent temples, and for the monumentality and beauty of its sculptural art. The exhibition comprises more than 200 masterpieces of Khmer art. Of central importance are the large stone sculptures from the Hindu and Buddhist temples of the ancient kingdoms of Cambodia. Complementing these works of art are exquisite bronzes, wooden figures and ceramics. The loans are mainly from museums in Cambodia, particularly the National Museum of Phnom Penh.

(read more on website of National Museum of Phnom Penh, Cambodia : http://www.cambodiamuseum.info/en_exhibition/international_exhibition/)

ការតាំងពិព័ណ៌«ទ្វារវតី»នៅសារមន្ទីរGuimet

«ប្រភព​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​នៅ​ភាគ​កណ្តាល​នៃ​ប្រទេស​ថៃ»

ដោយៈ Gabrielle ABBE

© KDNK 2009

នៅ ​​សារ​មន្ទីរ​​សិល្បៈ​​អាស៊ី Guimet មាន​ការ​តាំង​ពិព័ណ៌​ដ៏​កម្រ​មួយ ស្តី​អំពី​ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​តឹក​តាង​វប្បធម៌​ទ្វារវតី។ នៅ​ភាគ​កណ្តាល​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​សព្វ​ថ្ងៃ អាណាចក្រ​មួយ​ដែល​គេ​ឱ្យ​ឈ្មោះ​ថា «ទ្វារ​វតី» បាន​រីក​ចម្រើន​ចាប់​ពី​ចន្លោះ​សតវត្សរ៍​ទី​៦ ដល់​សតវត្សរ៍​ទី​១២​នៃ​គ្រឹស្ត​សករាជ។ ដោយ​សារ​តែ​សិល្បៈ​ទ្វារវតី​ពុំ​សូវ​មាន​គេ​ស្គាល់​ ទើប​​សារមន្ទីរ Guimet ស្នើ​ឱ្យ​មាន​ការ​រៀប​ចំ​តាំង​ពិព័ណ៌​វត្ថុ​សិល្បៈ​ចំនួន​១៥៨ នេះ​ឡើង។ គេ​ពុំ​សូវ​ដឹង​មាន​ព័ត៌​មាន​ច្រើន​ទេ​ទាក់​ទង​នឹង​នយោបាយ​នៃ​អាណា​ចក្រ​ ទ្វារវតី​នេះ។ យើង​គ្រាន់​តែ​ដឹង​ថា មាន​ប្រជាជន​មន ហើយ​ប្រហែល​ជា​ពួក​គេ​គោរព​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ។ ម្យ៉ាង​ទៀត យើង​ពុំ​ដឹង​ថា មាន​អាណាចក្រ​មួយ ឬ​ក៏​ក្សត្រ​អង្គ​ណា​មួយ​គ្រប់​គ្រង​នៅ​តំបន់​នោះ​ទេ ហើយ​យើង​ក៏​ពុំ​ដឹង​ច្បាស់​ពី​វិសាល​ភាព​ទឹក​ដី​នៃ​អាណាចក្រ​នេះដែរ។ តំបន់​ទ្វារវតី​លាត​សន្ធឹង​តាម​ដង​ទន្លេ​មេណាម​ចៅ​ប្រា​យ៉ា​ជា​ពិសេស​នៅ​ ជុំវិញ​ខេត្ត​នគរបាធំ អូថុង លពបុរី នគរសុវណ្ណ និង​ស៊ីទេព។ ពិព័ណ៌​នៃ​សារមន្ទីរ Guimet ចាប់​ផ្តើម​ដំបូង​តាម​រយៈ​ការ​បង្ហាញ​ពី​វត្ថុ​សិល្បៈ ដែល​​មាន​កាល​បរិច្ឆេទ​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី​៧(?) នៃ​គ្រឹស្តសករាជ ហើយ​ឈ្មោះ​ទ្វារវតី​នេះ​មាន​ចារ​ជា​ភាសា​សំស្រ្កឹត​ថា «ស្រី​ទ្វារវតី​ស្វរ​បុណ្យ» (Srîdrâravatîsvarabuna) មាន​ន័យ​ថា «ស្នា​ដៃ​ឯក​របស់​អាទិទេព​ទ្វារវតី» នៅ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក​មួយ​អំពី​ប្រាក់ ដែល​គ្រាន់​តែ​បញ្ជាក់​ឈ្មោះ​ទ្វារវតី​ប៉ុណ្ណោះ។ គេ​រក​ឃើញ​សិលា​ចារឹក​នេះ​នៅ​តំបន់​ខួ​បួ ខេត្ត​រាជ​បុរី។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ឈ្មោះ​ទ្វារវតី​បញ្ជាក់​ពី​វប្បធម៌​មន ដែល​ជា​សម័យ​កាល​ដំបូង​នៃ​ឥណ្ឌា​នីយកម្ម។ យើង​នៅ​សល់​​តឹក​​តាង​​តិច​​តួច​​បំផុត​​អំពី​​ស្ថាបត្យ​​កម្ម ​ជា​​ពិសេស​​​បដិមា​​នៃ​​វប្បធម៌​​នេះ។ ការ​​រៀប​​ចំ​ពិព័ណ៌​​នេះ​មាន​ដាក់​តាំង​នូវ​ចម្លាក់​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា និង​​ពិសេស​​គឺ​​ព្រះពុទ្ធ​​សាសនា។ ព្រះ​ពុទ្ធ​​រូប​​នៅ​​វត្ត​​ប្រាមេន ខេត្ត​អយុធ្យា មាន​កាល​បរិច្ឆេទ​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី​៨ នៃ​គ្រឹស្ត​សករាជ ដែល​​គេ​​​រក្សា​​ទុក​​នៅ​​សារ​មន្ទីរ​ជាតិ​បាង​កក។ ព្រះពុទ្ធ​រូប​អង្គ​នេះ​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ពី​ការ​គោរព​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា និង​ឥទ្ធិពល​ឥណ្ឌា​នៅ​សម័យ​គុប្ត​(ឥណ្ឌា​ភាគ​ខាង​ជើង​ចាប់​ពី​សតវត្សរ៍​ទី​៤ ដល់​សតវត្សរ៍​ទី​៦ នៃ​គ្រឹស្ត​សករាជ) ដែល​ហូរ​ចូល​មក​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ចម្លាក់ ​កង​ចក្រ​ពុទ្ធ​សាសនា​(ធម្ម​ចក្រ) ដែល​រក​ឃើញ​នៅ​តំបន់​ទ្វារ​វតី បង្ហាញ​ពី​ឥទ្ធិពល​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​និកាយ​ថេរវាទ​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា។ កង​ចក្រ​ទាំង​នេះ ភាគ​ច្រើន​គេ​ឆ្លាក់​ជា​ចម្លាក់​ទោល ដែល​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​ក្នុង​ពិព័ណ៌​នៃ​សារមន្ទីរGuimet។ នៅ​ក្នុង​ចំណោម​កង​ចក្រ​ទាំង​នោះ ​មាន​កង​ចក្រ​ពុទ្ធ​សាសនា​មួយ​ស្អាត​ជាង​គេ។ ក​ងចក្រ​នេះ​ មាន​ប្រភព​មក​ពី​ខេត្ត​នគរបាធំ ដែល​ឆ្លាក់​ជា​ក្បាច់​ភ្ញី​ស្តើង។ ចម្លាក់​នេះ​មាន​កម្ពស់​១,២០​ម៉ែត្រ និង​ទំហំ​ជាង​១ម៉ែត្រ​(សតវត្សរ៍​ទី​៧-៨​នៃគ្រឹស្ត​សករាជ) ដែល​ឆ្លាក់​រក្សា​ទុក​ចម្លាក់​នេះ​នៅ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​ព្រះធំ​​ចតិយ។
ទំនាក់ ​រវាង​អាណាចក្រ​ទ្វារ​វតី និ​ងតំន់​នៅ​ជុំវិញ ត្រូវ​គេ​លើក​យក​មក​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​ពិព័ណ៌​នេះ ដោយ​មាន​តាំងនូវ​វត្ថុ​​សិល្បៈ​ជា​ច្រើន ជា​ពិសេស​ចម្លាក់​ក្រឡោត​ទាប​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ​ឆ្លាក់​ជា​រូប​ជន​បរទេស ដែល​មាន​ច្រមុះ​កោង និ​ង​មួក​ជនជាតិ​រ៉ូម៉ាំង​សម័យ​បុរាណ(ចម្លាក់​ដី​ឥដ្ឋ​មក​ពី​តំបន់​ខួបួ ខេត្ត​រាជបុរី នៅ​សតវត្សរ៍ទី​៧-៨នៃ​គ្រឹស្ត​សករាជ)។ វត្ថុ​សិល្បៈ​ដែល​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​ពិព័ណ៌​នេះ​គឺ​ចម្លាក់​កំបោរ​បាយអ និង​ចម្លាក់​ដី​ឥដ្ឋ​មក​ពី​ខេត្ត​នគរបាធំ​រួម​មាន​ចម្លាក់​ធ្វើ​អំពី​កំបោរ​ បាយអ​ចំនួន​៤​ផ្ទាំង ​ដែលគេ​ឆ្លាក់ជារូ​ប​ចេតិយ​ចូឡា​បាធំ​(សតវត្សរ៍​ទី​៧-៨នៃ​គ្រឹស្ត​សករាជ)។ ចម្លាក់​ទាំង​៤​ផ្ទាំង​នេះ មា​នកម្ពស់​ជាង​១​ម៉ែត្រ ដែល​ឆ្លាក់​ជា​ខ្សែ​រឿង​ជាតក។ ចម្លាក់​ផ្សេង​ទៀត និ​ងបំណែក​រូប​ពោធិ​សត្វ​ចំនួន​២​ផ្ទាំង ម​កពីតំ​បន់​ខួបួ​(សតវត្សរ៍​ទី​៧-៨នៃ​គ្រឹស្ត​សករាជ)។
វត្ថុ​សិល្បៈ​ដែល​ ដាក់​តាំង​ពិព័ណ៌​នៅ​សារមន្ទីរ Guimet មាន​ចំនួន​សរុប​១៥៨​ក្នុង​នោះ​ចំនួន១៤៥ ​មក​ពី​សារមន្ទីរជាតិ​ថៃ​១២​កន្លែង។ ការ​តាំង​ពិព័ណ៌​នេះ គឺ​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​មួយ​ដ៏​កម្រ​សម្រាប់​សាធារណជន​អន្តរ​ជាតិ ​ដែល​មានបំណ​ង​ចង់​ស្វែង​យល់​ពី​សិ​ល្បៈ​ទ្វារវតី។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត នេះ​ជា​ការ​តាំង​បង្ហាញ​លើក​ដំបូង ហើយ​ក៏​ប្រហែល​ជា​លើក​ចុង​ក្រោយ ដែល​វត្ថុ​សិល្បៈ​ទាំង​នេះ​ត្រូវ​គេ​នាំ​ចេញ​មក​តាំង​ពិព័ណ៌​នៅ​បរទេស។ ពិព័ណ៌​នេះ នាំ​ឱ្យ​លោក​Pierre BAPTISTE និង​លោក Thierry ZÉPHIR ដែល​ជា​គណៈ​កម្មការ​បណ្តោះ​អាសន្ន អាច​ធ្វើ​ជំរឿន​អំពី​វត្ថុ​សិល្បៈ​ទ្វារវតី ​និង​អាច​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​ជា​សៀវភៅ​កាតាឡុក​មួយ ដែល​ជា​ចំណេះ​ដឹង​នៅ​ក្នុង​ជំនាញ​នេះ៕

ការបង្ហាញសៀវភៅស្តីអំពី ប្រទេសកម្ពុជា

ការបង្ហាញសៀវភៅស្តីអំពី ប្រទេសកម្ពុជា

នៅនិវេសនដ្ឋានឯកអគ្គរាជទូតខ្មែរប្រចាំនៅប្រទេសបារាំង

ដោយៈ ចិន្ត ច័ន្ទរតនា


កាល ​ពី​ថ្ងៃ​ទី​០៨ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​២០០៩នៅ​និវេសន​ដ្ឋាន​របស់​ឯកអគ្គ​រាជទូត​ខ្មែរ​ប្រចាំ​នៅ​ទីក្រុង​ ប៉ារីស​ប្រទេស​បារាំង ​មានរៀប​​ចំ​ការ​តាំង​បង្ហាញ​សៀវ​ភៅ​មួយ​ច្បាប់​មាន​ឈ្មោះ​ថា CAMBODGE, Art, histoire, société (ប្រទេសកម្ពុជា សិល្បៈ ប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គម) ដែល​ជា​ស្នាដៃ​នៃ​ការងារ​ស្រាវ​ជា្រវ​របស់​លោក​ស្រី​សាស្រ្តចារ្យ​បណ្ឌិត Danielle និង​លោ​ក Dominique-Pierre GUÉRET (លោក​ស្រី និង​ស្វាមី​ត្រូវ​បាន​តែង​តាំង​កាល​ពី​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០៨ ជា​ទី​ប្រឹក្សា​របស់​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ទទួល​បន្ទុក​ក្នុង​ការ​ថែរក្សា ​និងការពារវត្ត​​អារាម​ចាស់ៗ និង​គំនូរ​បុរាណ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ពិធី​នេះ​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​ឡើង​ក្រោម​អធិបតី​ភាព​របស់​ឯកឧត្តម អ៊ុច គឹមអន ឯកអគ្គ​រាជទូត​ខ្មែរ​ប្រចាំ​ប្រទេស​បារាំង និង​លោកជំទាវ ​ហើយដោយ​មាន​កា​​រ​ចូល​រួម​អបអរ​សាទរ​ពី​សំណាក់​ភ្ញៀវ​ជាតិ អន្តរ​ជាតិ រួម​ទាំង​និស្សិត​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​រូប​ដែល​កំពុង​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​ប្រទេស​ បារាំ។ ឯកឧត្តម​ឯកអគ្គ​រាជទូត​បាន​ថ្លែង​ក្នុង​ពិធី​ដ៏​មាន​អត្ថន័យ​នេះ ដោយ​បាន​កោត​សរសើរ​ចំពោះ​លោក​ស្រី Danielle និង​លោក Dominique-Pierre GUÉRET ដែល​បាន​ខិត​ខំ​អស់​ពី​កម្លាំង​កាយ​ចិត្ត​ក្នុង​ការ​សិក្សា​ស្រាវ​ជ្រាវ​លើក ​ស្ទួយ​ដល់​ការងារ​ថែរក្សា ​និង​ការពារ​វត្ត​អារាម​ព្រម​ទាំង​គំនូរ​បុរាណ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជាតាំ​ង​ពី​ឆ្នាំ១៩៩២ រហូត​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។ ជា​ងនេះទៅ​​ទៀត​ឯកឧត្តម​ក៏​បាន​វាយ​តម្លៃ​ខ្ពស់​ចំពោះ​ស្នាដៃ​របស់​លោក​ស្រី និង​ស្វាមី ក្នុង​ការ​រួម​គ្នា​ស្រាវ​ជ្រាវ​រហូត​ចេញ​ជា​សៀវភៅ​ដ៏​មាន​សារសំខាន់​នេះ​ ឡើង។ ​លោក​ស្រី Danielle និង​លោក Dominique-Pierre GUÉRET ក៏បានថ្លែងរំលឹក​អំពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​របស់​លោក​ស្រី និង​ស្វាមី​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​អស់​រយៈ​ពេល​ជាង​១៧​ឆ្នាំ និង​ការ​ជួយ​បង្រៀន​មុខ​វិជ្ជា​ប្រវត្តិ​សិល្បៈ ជូន​ដល់​និស្សិត​មហាវិទ្យាល័យ​បុរាណវិទ្យា នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​វិចិត្រ​សិល្បៈ។

សៀវភៅ​មួយ​ក្បាល​នេះគឺ​ អាច​ផ្តល់​ជា​ពន្លឺ​ដល់​សិស្ស និស្សិត អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ទាំង​អស់​ដែល​ចង់​សិក្សា​ស្វែង​​យល់​អំពី​​ប្រវត្តិ​នៃ​ ការងារ​ស្រាវ​ជ្រាវ​របស់​អ្នក​ប្រាជ្ញ​នៅ​បស្ចឹម​ប្រទេស លើ​ការ​ងារ​សិល្បៈ ​និង​បុរាណ​វិទ្យា​របស់​ខ្មែរ។ ពិសេស​ជាង​នេះ អ្នក​អាន​អាច​ជ្រាប​អំពី​ទីតាំង​វត្ត​អារាម​មួយ​ចំនួន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ កម្ពុជា​តាមរយៈ​ផែនទី​ និង​ព័ត៌មាន​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​សៀវ​ភៅ​ដែល​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ជាង​១០​ ឆ្នាំ លោក​ស្រី ​និងស្វាមី​បាន​ធ្វើដំណើ​រ​ចុះ​ស្រាវ​ជ្រាវ​ដល់​ទី​កន្លែង​បាន​ចំនួន​ជាង​ ១៦០០​វត្ត ក្នុង​ចំណោម​វត្ត​ទាំង៤០០០ នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ​រាល់​ការ​ងារ​ដែល​លោក​ស្រី និង​ស្វាមី​បាន​ធ្វើ​គឺ​ដោយ​ការ​ស្រលាញ់ និង​ការ​កោត​សរសើរ​ដល់​ភាព​សម្បូរ​បែប​នៃ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌ និង​បេតិកភណ្ឌ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ សំ​ខាន់​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត អ្វី​ដែល​លោក​ស្រី​ច​ង់​បញ្ជាក់​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ ​គឺ​សំណូមពរ​ឱ្យ​មាន​ការ​ចូល​រួម​ចំណែក​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន​ខ្មែរ​គ្រប់​រូប ឱ្យ​បាន​ច្រើន​បំផុត​ក្នុង​ការងារ​អភិរក្ស ​ថែរ​ក្សា ​ការពារ​វត្ត​អារាម​ និង​គំនូរ​បុរាណ​ ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​កំពុង​តែ​បាត់​បង់​បន្តិច​ម្តងៗ​ដោយ​សារ​អាយុ​កាល និ​ង​កត្តា​ផ្សេងៗ​។ ​ លោក​ស្រី Danielle GUÉRET គឺ​ជា​អតីត​សាស្រ្តាចារ្យ​នៅ​សាលា École du Louvre និងនៅសាលា​ជាតិ​បេតិភណ្ឌ École National du Patrimoine ។ លោក​ស្រី​បាន​បង្រៀន​នៅ​មហាទ្យាល័យ​បុរាណ​វិទ្យា ​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​វិចិត្រ​សិល្បៈ នៅ​ប្រទេសក​ម្ពុជា​ចំនួន២​លើក ទី​១ ពី​ឆ្នាំ​១៩៩២-១៩៩៣ និង​លើក​ទី​២ ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៩-២០០៦។

ដោយ​សារ​ ការ​ជួយ​ជ្រោម​ជ្រែង​របស់​លោក​ស្រី និស្សិត​បុរាណ​វិទ្យា​មួយ​ចំនួន​(ចាប់​ពី​ជំនាន់​ទី​១១​ដល់​ទី១៤)បាន​ជាប់​ អាហា​រូបករណ៍​របស់​ស្ថាន​ទូត​បារាំង​ជា​បន្ត​បន្តាប់ ដើម្បី​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​​នានា​​នៅ​ទីក្រុង​បារីស​ ប្រទេស​បារាំង។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ មាន​និស្សិត​ខ្លះ​កំពុង​សិក្សា​ថ្នាក់​អនុបណ្ឌិត និង​បណ្ឌិត​លើ​ជំនាញ​​​សិល្បៈ​ខ្មែរ សិ​ល្បៈ​អាស៊ីអាគ្នេ​យ៍ និ​ងសិក្សា​សង្គម។ ចំណែក​លោកDominique-Pierre GUÉRETធ្លាប់​ជា​នាយក​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​សម្រាប់​ការងារ​ត្រួត​ពិនិត្យ​លើ ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ​១៩៩៣​នៅ​កម្ពុជា។ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​២០០០ ដ​ល់២​០០៦​លោក​ស្រី​គឺ​ជា​ទី​ប្រឹក្សា​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ សម្រាប់​ការរៀបចំ​កម្មវិធី​ជាតិ​ក្នុង​ការ​ដោះមីន​នៅ​កម្ពុជា​ជា​ពិសេស​ ផ្លូវ​ចូល​ទៅ​កាន់​តំបន់​កោះកេរ​ ព្រះវិហារ និង​ព្រះខ័ន​កំពង់​ស្វាយ​ក្រោមជំនួយ​ពី​រដ្ឋាភិបាលបារាំង៕

នាគក្នុងសង្គមចាម – Naga in Cham Society

ដោយៈ Emiko STOCK

នៅ ​ក្នុង​វប្បធម៌​ខ្មែរ ក៏​ដូច​ជា​វប្បធម៌​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ នាគ​មាន​សារៈ​សំខាន់​ព្រោះ​តែ​នាគ​មាន​ធាតុ និង​ភព​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន​របស់​គេ។ នាគ គឺ​ជា​អ្នក​បើក​ច្រក​ឱ្យ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ពី​ភព​មួយ​ទៅ​ភព​មួយ​ទៀត ពី​ធាតុ​មួយ​ទៅ​ធាតុ​មួយ​ទៀត។ នាគ ​អាច​ធ្វើ​ដំណើរ​ពី​លើ​ទៅ​ក្រោម នៅ​លើ​មេឃ លើ​ដី ក្នុង​ទឹក ឋាន​សួគ៌ ឋាន​បាតាល ឋា​នកណ្តាល ឬ​ឋាន​មនុស្ស​បាន ហើ​យមាន​ធាតុ​ទឹក និ​ងមេឃ នៅ​ក្នុង​ខ្លួន​របស់​គេ។ ដោយ​សារ​នាគ​មាន​ធាតុ​សំខាន់ៗ​ទាំង​នោះ​ហើ​យ ទើប​ត្រូវ​លើក​ជា​និមិត្ត​រូប​ដ៏​ខ្ពស់​នៃ​ការ​បង្ក​បង្កើន​ផល ដែល​មាន​ទឹក និ​ងដីជា​​ធាតុ​សំខាន់​ក្នុង​ការ​បង្កើត។ នា​គមាន​រូប​រាង​ស្រដៀង​នឹង​សត្វ​ពស់ សត្វ​ក្រពើ និង​សត្វ​មករ​ដូច​នោះ​ដែរ។ ដោ​យ​ឡែក​នាគ​នៅ​ក្នុង​វប្បធម៌​ចាម​វិញ ហាក់​មិន​សូវ​មាន​ភាព​ខុស​គ្នា​ពី​វប្បធម៌​ផ្សេង​ទៀត​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ប៉ុន្មាន​ទេ តែ​មាន​ទស្សនៈ​ខ្លះ​យល់​ឃើញ​ថា វប្បធម៌​គឺ​ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា ហាក់​មាន​រនាំង​បាំង​មិន​អាច​ឆ្លង​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​​បាន។ ប៉ុន្តែ ជនជាតិ​ចាម​ដែល​រស់​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ​បែរ​ជា​យល់​ថា ​ជំនឿ​នាគរបស់​ពួក​គេ​​ហាក់​បង្ហាញ​ពី​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​វប្បធម៌​ខ្មែរ និង​វប្បធម៌​ចាម​ទាំង​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត និ​ង​សង្គម។ ទោះយ៉ាង​ណា​កា​រ​ស្វែង​យល់​ពី​ទស្សនៈ និង​ជំនឿ​ទាំង​នោះ​ពិត​ពិបាក​នឹង​អាច​យល់​បាន​តាម​ការ​ប្រតិបត្តិ​របស់​ពួក​ គេ​។ តា​ម​ការ​ចង​ចាំ​របស់​បង​ប្អូន​ជន​ជាតិ​ចាម​ចំណាស់ៗ​ដែល​កាន់​ប្រពៃណី​ ខ្ជាប់​ខ្ជួន​នោះ​បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា កា​ល​ពី​មុន​នៅ​ក្នុង​ពិធី​អាពាហ៍​ពិពាហ៍ កូន​កំលោះ​តោង​ស្បៃ​កូន​ក្រមុំ​ចូល​បន្ទប់​គេង។ ​ពិធី​នេះ​ធ្វើ​ឱ្យ​យើង​នឹក​ឃើញ​ដល់​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​ខ្មែរ កូន​កំលោះ​ក៏​តោង​ស្បៃ​កូ​ន​ក្រមុំ​ចូល​បន្ទប់​គេង​ដូច​គ្នា​ដែរ។ តែ​សព្វ​ថ្ងៃ​ពិធី​តោង​ស្បៃ​មិន​មាន​ក្នុង​ពិធី​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​របស់​ជនជាតិ​ ចាម​ទៀត​ទេ។ ប៉ុន្តែ​ជា​រឿយៗ​សម្រាប់​គ្រួសារ​ដែល​ប្រកាន់​ប្រពៃណី​តែង​តែ​តាំង​វាំងនន​ រូប​នាគ​នៅ​លើ​មាត់​ទ្វារ​បន្ទប់​កូន​ក្រមុំ​នៅ​ថ្ងៃ​រៀប​ការ។ ពេល​នោះ​កូន​កំលោះ​ក៏​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បន្ទប់​ជាមួយ​កូន​ក្រមុំ​រយៈ​ពេល​បី​យប់ ​ បី​ថ្ងៃ។ ធ្វើ​ដូច​នេះ​ពួក​គេ​មាន​ជំនឿ​ថា​នឹង​បាន​ទទួល​ការ​ការ​ពារ​នឹង​កម្លាំង​ដែល ​កើត​ពី​រូប​នាគ​នោះ។ ទោះ​យ៉ាង​ណា នា​គត្រូវ​បាន​ជន​ជាតិ​ចាម​ដែល​មិន​សូវ​ប្រកាន់​តឹង​រ៉ឹង​តាម​បែប​ប្រពៃណី ចាត់​ទុក​ថា​នាគ​គឺ​ជា​រឿង​អបិយ​ជំនឿ ម្ល៉ោះ​ហើយ​វា​ត្រូវ​បាន​សាប​បន្តិ​ច​ម្តងៗ។ នាគ​នៅ​ក្នុង​ពិធី​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​នេះ​ហាក់​មាន​ន័យ​ថា ធាតុ​ញី​ដែល​អាច​បង្ក​បង្កើន​ផល​បាន។ ជា​ធម្មជាតិ កាល​ណា​មាន​ញី​ត្រូវ​តែ​មាន​ឈ្មោល​ជា​ប្រាកដ​ នៅ​ក្នុង​ពិធី​បុណ្យ​ម៉ាលីដ​(Mawlid)​នៃ ប្រពៃណី​អ៊ីស្លាម​ដែល​ជា​ពិធី​បុណ្យ​កំណើត​របស់​ព្រះមហាម៉ាត​(Mohammand) និង​សាវ័ក​ដ៏​បរិសុទ្ធ និង​មាន​បារមី​របស់​ទ្រង់។ ក្នុង​ពិធី​នោះ ​ក្មេង​ដែល​ទើប​​នឹង​កើត​ត្រូវ​កាត់​សក់ ហើយ​គ្រួសារ​នីមួយៗ​ត្រូវ​ថ្វាយ​ដើម​ផ្កា​ដែល​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ផ្កា​បិណ្ឌ​ ខ្មែរ តែ​ផ្កា​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ជា​នំ​ជំនួស​វិញ នំ​ទាំង​នោះ​ទំនង​ជា​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជា​មួយ​អាយុ និង​ភេទ​របស់​ក្មេង ទើប​គេ​ធ្វើ​រូប​ខុសៗ​គ្នា។ តែ​សព្វ​ថ្ងៃ​អត្ថន័យ​នៃ​រូប​នោះ​ហាក់​ដូច​ជា​ស្រាល​ជាង​មុន។ នៅ​លើ​​ដើម​ផ្កា​នោះ​មាន​ចង​រូប​នាគ​ធ្វើ​ពី​នំ​នៅ​ផ្នែក​ខាង​ក្រោម។ តាម​ប្រពៃណី​ពួក​គេ​ចង​រូប​នាគ​នេះ​សម្រាប់​ក្មេង​កំលោះ ដែល​តំណាង​ឱ្យ​អភិនីហា និង​ថាម​ពល​ដែល​មិន​អាច​បង្រ្កាប​បាន និង​អាច​បំផ្លាញ​បាន។ លក្ខណៈ​បែប​នេះ​ហាក់​ចង់​បញ្ជាក់​ថា​នាគ​នៅ​ក្នុង​ពិធី​បុណ្យ​ម៉ាលីដ​ (Mawlid) គឺ​ជា​ធាតុ​ឈ្មោល​ដែល​មាន​ថាមពល និង​អភិនីហា។ ដោយ​​ធាតុ​ញី និង​ឈ្មោល ទឹក និង​ដី​នេះ​ហើយ​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​នាគ​គឺ​ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ម្ចាស់​ដី។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​បើ​សិន​ជា​ចង់​លើក​ផ្ទះ​ថ្មី​ ឬ​ភ្ជួរ​ស្រែ​ពួក​គេ​តែង​តែ​មើល​ក្បួន​រូប​នាគ​គន់​គូរ​ទៅ​តាម​ឥរិយាបថ និង​ស្រកា​នាគ។ ធ្វើ​ដូច​នេះ​ពួក​គេ​មាន​ជំនឿ​ថា​ជៀស​វាង​ការ​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​នាគ ដែល​បណ្តាល​ឱ្យ​នាគ​ខឹង ធ្វើ​​ឱ្យ​ការ​បង្ក​បង្កើន​ផល​របស់​ពួក​គេ​នឹង​វិនាស​បង់ ឬ​កើត​ក្តី​ក្តៅ​ក្រហាយ។ ក្បួន​បែប​នេះ ​ក៏​ស្រដៀង​នឹង​ក្បួន​របស់​ខ្មែរ និ​ងជន​ជា​តិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដទៃ​ទៀត​ដែរ។ ជន​ជាតិ​ចាម​ចាស់ៗ​ខ្លះ តែង​និទាន​ពី​រឿង​ព្រះថោង​នាង​នាគ ដែ​លស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ព្រះថោង​នាង​នាគ​ខ្មែរ​ដែរ តែ​ព្រះថោង​ក្នុង​រឿង​និទាន​របស់​ជន​ជាតិ​ចាម​គឺ​ជា​ជនបរទេស​ តែ​អ្នក​ខ្លះ​ថា​ជា​ជនជាតិ​ចិន​មក​រួម​រស់​ជា​មួយ​នាង​នាគ​ដែល​ជា​កូន​ចាម ហើ​យ​ប​ង្កើត​បាន​ជា​ជាតិ​សាសន៍​មួយ។ តែ​លុះ​ដល់​ពេ​ល​មួយ បង​ប្អូន​ដែល​មាន​កំណើត​ពី​ព្រះថោង និង​នាង​នាគ​នោះ​បាន​បែក​គ្នា​ជា​ពីរ ម្ខាង​ជា​ចាម្ប៉ា និង​ម្ខាង​ទៀត​ជា​ខ្មែរ។ ប៉ុន្តែ អ្វី​ដែល​គួរ​ឱ្យ​ឆ្ងល់​នោះ គឺ​ពង្សាវតា​ដែល​មាន​អ្នក​ប្រាជ្ញ​មួយ​ចំនួន​ថា​មិន​អាច​ជឿ​បាន​ទាំង​ស្រុង​ នោះ បាន​លើក​ឡើង​ថា​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​មាន​ស្តេច​ចាម​៥​ព្រះអង្គ ​បាន​គ្រង​រាជ្យ​បន្ត​បន្ទាប់​គ្នា តែ​ព្រះថោង​បាន​មក​គ្រង​រាជ្យ​ជំនួស​ជា​ស្តេច​ខ្មែរ​ទី​១។ ទោះ​យ៉ាង​ណា នៅ​ទី​នេះ​ចង់​បង្ហាញ​ថា​ទាំង​ខ្មែរ ទាំង​ចាម និង​ជន​ជាតិ​ដទៃ​ទៀត​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​យល់​ថា​ការ​រួម​ផ្សំ​គ្នា​រវាង​ មនុស្ស និង​នាគ​គឺ​ជា​អំណាច​នៃ​ព្រះមហាក្សត្រ ​ដែល​ជា​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ដី។ សរុ​បជារួម ការ​លូន​បត់​បែន​របស់​នាគ បាន​នាំ​ឱ្យ​ធាតុ​មេឃ ទឹក និង​ដី ​ភព​ទេវតា ​និង​មនុស្ស​លោក ការ​កកើត និង​ការវិនា​ស កា​របង្ក​បង្កើត និ​ងថាមពល ធាតុ​ញី និង​ធាតុ​ឈ្មោល អា​ច​ប្រមូល​គ្នា​រួម​នៅ​លើ​ខ្លួន​នាគ​តែ​មួយ​ដែល​មិន​អាច​បែកគ្នា​​បាន៕

ព្រះពុទ្ធបដិមាខ្មែរសម័យបាយ័ន

ដោយ​ ទន់ ពុធពិសិដ្ឋ

ក្រោម ​ព្រះ​រាជ​កិច្ច​ដឹកនាំ​ដ៏​ឈ្លាសវៃ​ប្រកប​ដោយ​​គតិ​បណ្ឌិតរបស់ព្រះបាទ​ ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧​(១១៨១​-​១២១៨) ព្រះ​​​​ពុទ្ធ​​​​សាស​នា​សម័យ​បាយ័នមាន​ការរីក​ចម្រើនជាងសម័យមុនៗគួរឱ្យកត់​ សម្គាល់។ បន្ទាប់ពីព្រះ​អង្គ​​ឡើង​​​​សោយ​​​រាជ្យ​​​សម្បត្តិ​​ ​ទ្រង់​​បាន​​បញ្ញា​​ឱ្យ​គេ​​សាង​​សង់​​ប្រាសាទ​​ជា​​ច្រើន​ មិន​ត្រឹម​​តែ​ក្នុង​​រាជ​​ធានី​​ទេ​សូម្បី​​តែ​​​នៅ​​​​តាម​​បណ្តា​ខេត្ត​​ នា​នា​ក្នុង​​ដែន​​ដីនៃ​​អា​ណា​ចក្រ​ខ្មែរ​ក៏​ដូច​គ្នា​ ក្នុង​គោល​បំណង​​ឧទ្ទិស​ដល់​​ព្រះ​ពុទ្ធ​​​សាស​នា​ម​ហា​យាន​។ ​ទន្ទឹម​នឹង​នោះ ព្រះ​អង្គ​​បាន​​ប្រែ​ក្លាយ​លទ្ធិទេវ​រាជ​ដែល​ព្រះ​មហាក្សត្រ​មុន​ៗ​ធ្លាប់​ តែ​គោរព​ មក​ជា​លទ្ធិ​ពុទ្ធ​រាជ​វិញ​។​​ ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​ក៏​ព្រះ​រា​ជា​នុញ្ញាត​​ឱ្យ​មាន​​ការ​គោ​រព​ព្រហ្ម​ញ្ញ​សាស​ នា​ផង​ដែរ​ បើ​ទោះ​បី​ជា​នៅ​ពេល​នោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាស​នាម​ហា​យាន​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ​ ក្តី​។

និកាយមហាយាន
ទស្សនៈ ​ចំពោះ​ការ​គោរព​បុព្វ​ការី​ជន​ គឺ​មាន​សារៈ​សំខាន់​ខ្លាំង​ណាស់​សម្រាប់​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ​គ្រប់​អង្គ​ តាំង​ពី​សម័យ​មុន​អង្គរ​មក​ម្ល៉េះ​។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ បាន​បន្ត​គោរព​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​មហា​យាន​ពី​ព្រះ​បិតា​របស់​ព្រះអង្គ​ ព្រះ​នាម​ធរណិន្រ្ទ​វរ្ម័ន​ទី​២ ដែល​ជា​ពុទ្ធ​សាសនិក​យ៉ាង​មុត​មាំ​។ បើ​តាម​សិ​លា​ចា​រឹក​ព្រះ​ខ័ន​(K.908)​ ព្រះ​អង្គ​បាន​បញ្ជា​ឱ្យ​គេ​កសាង​ប្រាសាទ​ព្រះខ័ន​ដើម្បី​តម្កល់​បដិមា​ព្រះ ​បិតា​ ដែល​គេ​ឆ្លាក់​ក្នុង​រូប​ភាព​ជា​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​លោកេសូរ​ រី​ឯ​ប្រាសាទ​តា​ព្រហ្ម​(អង្គរ)​ គឺ​ដើម្បី​តម្កល់​បដិមា​ព្រះ​មាតា​របស់​ព្រះអង្គ​ ព្រះ​នាម​ជ័យ​រាជ​ចូដាមណី​ ​ដែល​គេ​ឆ្លាក់​ក្នុង​រូប​ភាព​ជា​ប្រាជ្ញា​បារមីតា(មាតា​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ អង្គ​) បើ​តាម​សិលា​ចារឹក​ប្រាសាទ​តាព្រហ្ម​(K.273)។ ​ក្រោយ​មក​ទៀត​ នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១២​ នៃ​គ្រឹស្ត​សករាជ​ ​គេ​​ចាប់​​ផ្តើម​បង្ហាញ​​បដិមា​​នៃ​ទេព​ទាំង​ពីរ​អង្គ​នេះ​ រួម​​ជា​​មួយ​នឹង​ព្រះ​ពុទ្ធ​​​ប្រក់​​នាគ(​តំណាង​ឱ្យ​​ព្រះ​បាទ​​ជ័យវរ្ម័ន ​ទី​​​៧) ​​ជា​​ចម្លាក់​​​ក្រ​ឡោត​​​ទាប​​ និង​​ជា​​ចម្លាក់​​ទោល​​។

និកាយតន្រ្តៈ
នៅ ​​សម័យ​អង្គរ ខ្មែរ​មិន​មែន​ទើប​តែ​គោរព​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​និកាយ​នេះ​​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧​​នោះ​​ទេ គឺ​តាំង​ពី​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​រាជេន្រ្ទ​ទី​២(៩៤៤-៩៦៨)​មក​ម្ល៉េះ។ ​យោង​តាម​សិលា​ចារឹក​ប្រាសាទ​បាត​ជុំ​ (K.226) ​ដែល​រៀប​រាប់​ពី​ការ​តម្កល់ ​ទេព​ បី​​អង្គ​ រួម​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធវជ្របាណី​(ពោធិ​សត្វ​នៅ​ក្នុង​និកាយ​តន្រ្តៈ) និង​ប្រាជ្ញា​​បាមីតា​​នៅ​​ក្នុង​​ប្រាង្គ​​ទាំង​​បី​​នៃ​ប្រាសាទ​​បាតជុំ​​ (តំបន់​​អង្គរ)។ ប៉ុន្តែ​​ ការ​​​​គោរព​​​និកាយ​​​តន្រ្តៈ​​​នៅ​​​សម័យ​​​បាយ័ន​​​មាន​​ភាព​​រីក​ចម្រើន ​​ជាង​​មុន​ ពី​​ព្រោះ​​យើង​​ឃើញ​​គេ​​ឆ្លាក់​​រូប​ពោធិ​សត្វ​​វជ្រ​​សត្វ​​ដែល​​ជា​​ទេព ​​ក្នុង​​និកាយ​តន្រ្តៈ នៅ​​តាម​​ចម្លាក់​​នៃ​​ប្រាសាទ​​បន្ទាយ​​ឆ្មារ​ និង​​ប្រាសាទ​​បាយ័ន​។

« Older entries

%d bloggers like this: